BỘ TƯ PHÁP
-------

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
---------------

Số: 289/BC-BTP

Hà Nội, ngày 11 tháng 12 năm 2013

BÁO CÁO

ĐÁNH GIÁ GIỮA KỲCHƯƠNG TRÌNH QUỐC GIA BẢO VỆ TRẺ EM GIAI ĐOẠN 2011 - 2015

Kínhgửi: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Thực hiện Công văn số 4007/LĐTBXH-BVCSTE ngày 17 tháng 10 năm 2013 của Bộ Lao động - Thương binh vàXã hội về việc báo cáo đánh giá giữa kỳ Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giaiđoạn 2011-2015, là cơ quan đầu mối của Tiểu dự án 1 thuộc Dự án 5 của Chươngtrình quốc gia bảo vệ trẻ em (Tiểu dự án hoàn thiện hệ thống tư pháp cho người chưathành niên), Bộ Tư pháp báo cáo đánh giá giữa kỳ việc thực hiện Quyết định số 267/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ emnhư sau:

I. Mục đích yêu cầu

Đánh giá tình hình triển khai và kếtquả hơn 02 năm thực hiện tiểu dự án 1 thuộc Dự án 5 của Chương trình quốc giaBảo vệ trẻ em; nêu bật những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện tiểudự án và đề xuất, kiến nghị giải pháp thực hiện Tiểu dự án 1.

II. Nộidung đánh giá

1. Về công tác chỉ đạo,triển khai Chương trình

1.1. Xây dựng vàphê duyệt kế hoạch thực hiện Quyết định số 267/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ

Sau khi Quyết định 267/QĐ-TTg ngày22/2/2011 của Thủ tướng Chính phủ được ban hành, Bộ Tư pháp đã xây dựng và banhành kế hoạch chi tiết triển khai thực hiện tiểu dự án theo giai đoạn từng năm.Hàng năm, Bộ Tư pháp ban hành kế hoạch cụ thể để triểnkhaihoạt động này với sự tham gia của một số cơ quan hữu quan thuộc Tòa án nhân dântối cao, Viện kim sát nhân dân tối cao và một số đơn vịthuộc Bộ.

1.2. Ban hành vănbản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện Chương trìnhtheo hệ thống ngành, tchức

Để thực hiện Tiểu dự án 1 thuộc Dự án5 của Chương trình Quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011-2015, trong hơn 02 nămthực hiện, Bộ Tư pháp đã ban hành một số văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiệnChương trình sau:

- Quyết định số 248/QĐ-BTP ngày22/2/2012 ban hành Kế hoạch hoạt động và dự trù kinh phí cho các hoạt độngtriểnkhai thực hiện Chương trình Quốc gia bảo vệ trẻ emcủa Bộ Tư pháp năm 2012.

- Quyết định số 1825/QĐ-BTP ban hànhKế hoạch hoạt động và dự trù kinh phí thuộc Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ emcủa Bộ Tư pháp năm 2012 và thay thế Quyết định số 248/QĐ-TTg ngày 22/02/2012.

- Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày16/01/2013 ban hành Kế hoạch hoạt động và dự trù kinh phí cho các nội dung hoạtđộng triển khai thực hiện Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em của Bộ Tư phápnăm 2013.

1.3. Nguồn lực thực hiện

Để thực hiện các hoạt động thuộcChương trình, Bộ Tư pháp đã sử dụng nguồn ngân sách Nhànước từ Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em.

2. Vềviệc thực hiện các nhiệm vụ của Bộ Tư pháp

2.1. Kết quả thực hiện

a) Những nội dung hoạt độngdo Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện

Lãnh đạo Bộ giao cho Vụ Pháp luậthình sự - hành chính làm đơn vị đầu mối thực hiện hoạt động và hướng dẫn, đônđốc các đơn vị thuộc Bộ, các cơ quan liên quan triển khai thực hiện các hoạtđộng thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình. Tính đến nay, các nội dunghoạt động thuộc nhiệm vụ của Bộ Tư pháp đã được thực hiện xong với chất lượng,hiệu quả cao, cụ thể như sau:

Thứ nhất,tiến hành khảo sát tại 09 tỉnh, thành phố trên cả nước về tình hình miễn tráchnhiệm hình sự đối với người chưa thành niên theo quy định tại khoản 2 Điều 69BLHS và tình hình áp dụng các quy định của BLHS đối với người chưa thành niênphạm tội và người chưa thành niên là bị hại trong các vụ án hình sự. Việc khảosát được tiến hành dưới hình thức phát phiếu điều tra khảo sát cho từng cá nhânlà cán bộ điều tra, kim sát viên, thẩm phán, luật sư, cánbộ tư pháp, cán bộ phụ nữ, đoàn thanh niên. Bên cạnh đó, tại mỗi tỉnh khảo sát, đoàn khảo sát tổ chức tọa đàm lấy ý kiến và trao đổi trực tiếpvới các đại biểu tham dự tọa đàm về vấn đề miễn trách nhiệm hình sự đối vớingười chưa thành niên phạm tội và việc áp dụng các quy định của BLHS đối vớingười chưa thành niên phạm tội và người chưa thành niên làngười bị hại.

Sau khi khảo sát, Bộ Tư pháp đã chỉđạo Vụ Pháp luật hình sự - hành chính xử lý phiếu điều tra và xây dựng Báo cáokết quả khảo sát về tình hình áp dụng quy định miễn trách nhiệm hình sự chongười chưa thành niên phạm tội theo khoản 2 Điều 69 BLHS và Báo cáo về tìnhhình áp dụng các quy định của BLHS đối với người chưa thành niên phạm tội vàngười chưa thành niên là người bị hại. Hai báo cáo này là nguồn tư liệu thamkhảo quan trọng cho việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các chínhsách hình sự đối với người chưa thành niên.

Thứ hai, triển khai nghiên cu chuyên sâu các quy định củaBLHS, BLTTHS liên quan đến người chưa thành niên, kể cả người chưa thành niênlà người phạm tội và người chưa thành niên là nạn nhân của hành vi xâm hại. Bêncạnh đó, các vấn đề về tư pháp người chưa thành niên cũng bước đầu được nghiêncứu. Các chuyên đề nghiên cứu tập trung phân tích những mặt được, những vướngmắc, bất cập hiện hữu của các quy định tại BLHS, BLTTHS cũng như thực trạng hệthống tư pháp cho người chưa thành niên, từ đó đưa ra một số kiến nghị, đề xuấtnhằm hoàn thiện các chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội.Từ những chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu này đã hình thành Báo cáo tổng thuậtcác vấn đề được nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu đã được chia sẻ tại 03 cuộc tọađàm, hội thảo về các chính sách của pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hìnhsự và những vấn đề liên quan đến tư pháp người chưa thành niên, bao gồm cảngười chưa thành niên là người phạm tội và người chưa thành niên bị xâm hại vớisự tham gia của đại diện các cơ quan công an, kiểm sát, tòa án, văn phòng quốchội, văn phòng chính phủ, tư pháp, lao động thương binh vàxã hội, Trường Đại học Luật Hà Nội, đoàn luật sư, hội phụ nữ... Trong giai đoạnhiện nay, khi dự án BLHS (sửa đổi) đang được Bộ Tư pháp chủ trì triển khai thựchiện thì những đánh giá, kiến nghị, đề xuất về chính sách hình sự đối với ngườichưa thành niên là vô cùng quan trọng và cần thiết. Đây là những định hướng quan trọng cho quá trình hoàn thiện chínhsách hình sự với người chưa thành niên.

Thứ ba, cùngvới việc sửa đổi, bổ sung BLHS, Bộ Tư pháp cũng được giao chủ trì nghiên cứu,xây dựng các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự liên quan đến người chưathành niên. Đphục vụ nhiệm vụ này, từ kết quả nghiêncứu, đánh giá các quy định hiện hành về thủ tục tố tụng đối với người chưa thànhniên, không chỉ người chưa thành niên phạm tội mà bao gồm cả người chưa thànhniên là người bị hại và nhân chứng, Bộ đã tiến hành soạn thảo các quy định vềthủ tục ttụng đối với người chưa thành niên liên quanđến quá trình tố tụng của BLTTHS. Hoạt động này góp phần không nhỏ vào việc xâydựng, hoàn thiện các thủ tục ttụng với người chưa thànhniên.

Thứ tư, BLHSvà BLTTHS là hai bộ luật nòng cốt trong việc xử lý người chưa thành niên phạmtội cũng như các tội phạm xâm hại người chưa thành niên. Tuy nhiên, việc bảo vệngười chưa thành niên không chỉ phụ thuộc vào hai bộ luật này mà còn ở nhiều đạo luật chuyên ngành khác. Do vậy, đcó cơ sởlý luận và thực tiễn lập luận cho sự cần thiết xây dựng Luật tư pháp người chưathành niên, Bộ Tư pháp đã tổ chức nghiên cứu bước đầu một số vấn đề liên quanđến tư pháp người chưa thành niên.

Thnăm, sau khi Luật Xử lý vi phạm hành chính được thôngquan, Bộ Tư pháp đã trin khai việc nghiên cứu, quy địnhchi tiết thi hành các quy định về xử lý người chưa thành niên trong Luật Xử lývi phạm hành chính. Hoạt động nghiên cứu được thực hiệnnhằm phân tích các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính vngười chưa thành niên, cùng với việc đánh giá thực tiễn những văn bảnquy định chi tiết Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính trướcđây và việc áp dụng những văn bản này, đề xuất hướng quy định chi tiết và hướngdẫn thi hành các nội dung của Luật Xử lý vi phạm hành chính đphục vụ cho việc soạn thảo các nghị định quy định chi tiết thi hànhLuật trong thời gian sắp tới.

Thứ sáu, saukhi Luật hòa giải cơ sở được thông qua, Bộ Tư pháp tiến hành các hoạt độngtuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân, trong đó cn kể tới việc tuyên truyền chính sách xử lý người chưa thành niên theohướng tăng cường áp dụng biện pháp hòa giải tại cơ sở đối với những các em cóvi phạm nhỏ, giúp các em sớm nhận thức được những sai lầmcủa mình.

Thứ bảy, BộTư pháp đã chú trọng tới công tác trợ giúp pháp lý cho trẻ em thông qua một sốhoạt động như tổ chức biên soạn, in ấn, cấp phát hàng chục ngàn tờ gấp giớithiệu quy định của pháp luật vbảo vệ, chăm sóc trẻ em vàquyn được trợ giúp pháp lý của trẻ em tới các trung tâmtrợ giúp pháp lý. Bên cạnh đó, Bộ cũng chỉ đạo tổ chức thực hiện trợ giúp pháplý cho trẻ em trong nhiu vụ án.

Để hoạt động trợ giúp pháp lý cho trẻem đạt chất lượng và hiệu quả, Bộ Tư pháp đã tổ chức hội nghị tập huấn cho trợgiúp viên pháp lý, cộng tác viên trợ giúp pháp lý về kỹ năng trợ giúp pháp lýcho trẻ em. Sau gần 03 năm thực hiện Quyết định số 267/QĐ-TTg trên toàn quốc đã thực hiện được 7.548 vụ việctrợ giúp pháp lý cho trẻ em. Đây được xem là kết quả đáng khích lệ trong côngtác trợ giúp pháp lý.

Thứ tám, trongcông tác quản lý con nuôi, Bộ Tư pháp đã từng bước nghiêncứu, tham mưu cho Chính phủ hoàn thiện thchế, chính sáchtrong lĩnh vực nuôi con nuôi. Bên cạnh đó, Bộ tăng cưng công tác tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện Luật Nuôi con nuôi cũngnhư Công ước Lahay thông qua nhiều hình thức khác nhau.

Đối với công tác quản lý con nuôinước ngoài, Bộ đã khởi xướng Chương trình thí điểm tìm gia đình thay thế chotrẻ em có nhu cầu đặc biệt. Qua công tác tổng kết, đánh giá 01 năm thực hiệnChương trình này (năm 2012) thì thấy rằng, Chương trình đãđạt được những thành công bước đầu và đang được Bộ cân nhắc tiếp tục mở rộng ranhững tỉnh, thành phố khác trên cả nước.

Đối với công tác quản lý con nuôitrong nước, Bộ Tư pháp đã rất tích cực triển khai việc đăng ký nuôi con nuôithực tế theo quy định của Luật nuôi con nuôi. Công tác này được triển khai đếncấp xã, phường tại nhiều địa phương

b) Với tư cách là cơ quanchủ trì thực hiện việc triển khai Tiu dự án 1 thuộc tiểu Dự án 5

Sau khi ban hànhKế hoạch hoạt động chi tiết từng năm, Bộ Tư pháp đã gửi Kế hoạch hoạt động tớicác đơn vị thuộc Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và mộtsố đơn vị liên quan khác và đề nghị các cơ quan, đơn vịnày thực hiện những nội dung hoạt động của mình theo đúng Kế hoạch. Để đảm bảotiến độ cũng như chất lượng của hoạt động, Bộ Tư pháp luôn chủ động, sát sao trongviệc đôn đc các cơ quan, đơn vị thực hiện các hoạt độngthuộc nhiệm vụ của mình, kịp thời nắm bắt tiến độ, những khó khăn, vướng mc trong quá trình triển khai côngviệc đcó biện pháp xử lý.

2.2. Những khókhăn, vướng mắc

- Ngoài mục tiêu bổ sung, sửa đổi hệthống pháp luật, chính sách về tư pháp cho người chưa thành niên, Tiểu dự án 1thuộc Dự án 5 do Bộ Tư pháp chủ trì còn có nhiệm vụ tăng cường nhận thức vànâng cao năng lực về tư pháp đối với người chưa thành niêncho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật, cán bộ làm việc với người chưa thànhniên là nạn nhân, nhân chứng, người chưa thành niên vi phạm pháp luật; xây dựngvà thực hiện thí điểm việc xử lý chuyển hướng thân thiện hơn đối với người chưathành niên phạm tội. Đthực hiện được các mục tiêu này,Bộ Tư pháp đã phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân tốicao (Viện khoa học xét xử) và Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ 1A) để cùng triển khai các hoạt động. Tuy nhiên, trong cả 02 năm (2012và 2013), các hoạt động như tổ chức tập huấn các cán bộ Tòa án, Viện kiểm sát vềthủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên, tchức phiên tòa mẫu xét xử thân thiện với người chưa thành niên đượcgiao cho Tòa án nhân dân tối cao (Viện khoa học xét xử) và Viện kiểm sát nhândân tối cao (Vụ 1A) đều không thực hiện được. Đây được xemlà khó khăn lớn nhất để hoàn thành được mục tiêu của dự án này.

- Nguồn lực thực hiện còn hạn chế (vềnhân lực, kinh phí, cơ sở vật chất...) nên một số hoạt động để đạt được mụctiêu của Chương trình còn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

2.3. Nguyên nhân

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới khókhăn, vướng mắc nêu trên, nhưng có thể tập trung vào một số nguyên nhân sau:

Một là, nhưtrên đã đề cập, với mục tiêu mà tiểu dự án đề ra là bổ sung, sửa đổi hệ thốngpháp luật, chính sách về tư pháp cho người chưa thành niên, tăng cường nhậnthức và nâng cao năng lực về tư pháp đối với người chưa thành niên cho đội ngũcán bộ thực thi pháp luật, cán bộ làm việc với người chưa thành niên là nạnnhân, nhân chứng, người chưa thành niên vi phạm pháp luật; xây dựng và thựchiện thí điểm việc xử lý chuyển hướng thân thiện hơn đối với người chưa thànhniên phạm tội, Bộ Tư pháp đã phối hợp với các cơ quan hữu quan để xây dựng kếhoạch hoạt động cụ thể cho từng năm nhằm hướng tới mục tiêu trên. Tuy nhiên,mức kinh phí phục vụ cho việc thực hiện một số hoạt động mà các cơ quan hữuquan dự kiến thực hiện, như hoạt động tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũcán bộ kiểm sát viên, thẩm phán hay hoạt động tổ chức phiên tòa mẫu cho ngườichưa thành niên là rất thấp, thậm chí có hoạt động không có mục chi theo cácThông tư hướng dẫn chi nguồn ngân sách Nhà nước, nên các cơ quan chịu trách nhiệmthực hiện hoạt động đã không trin khai thực hiện được(Viện khoa học kiểm sát, ViệnKiểmsát nhân dân tối cao và Viện khoa học xét xử, Tòa án nhân dân tối cao). Do vậy,trong 02 năm (2012 và 2013), cả hai cơ quan này đều không tiến hành được cáchoạt động đã đề ra tại Kế hoạch hoạt động của từng năm.

Hai là,một số nơi, nhận thức về quyền trẻ em còn hạn chế, công tác lãnh đạo,chỉ đạo, đôn đốc, hướng dẫn tại một số cơ quan còn chưa thực sự sát sao. Đây cũnglà nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng, hiệu quả của tiểudự án.

3. Đxuất, kiến nghị cho việc thực hiện Chương trình

3.1. Điều chỉnh,bsung các chỉ tiêu

Cùng với các chiến lược phát triểnkinh tế, văn hóa, xã hội, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước luôn chú trọngvà tăng cưng các chính sách bảo vệ, chăm sóc và thực hiệncác quyền của trẻ em. Chính sách này được cụ th hóa trongnhiu văn bản pháp luật về nhiều lĩnhvực khác nhau, đặc biệt là tại Quyết định 267/QĐ-TTg của Thtướng Chính phủ. Tuy nhiên, qua nhiều nghiên cứu mà Bộ Tư pháp đã triểnkhai thực hiện liên quan đến vấn đề tư pháp cho người chưa thành niên thì cóthể nhận thấy rằng, hiện nay, vấn đề tư pháp người chưa thành niên vẫn chưa có cáchhiểu thống nhất trong các cơ quan của Chính phủ. Chính sách chăm sóc, bảo vệđối với người chưa thành niên, đặc biệt là đối với người chưa thành niên cóliên quan đến pháp luật còn nằm rải rác ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khácnhau. Do đó, để các quyền và lợi ích của người chưa thành niên ngày càng đượcbảo đảm tốt hơn thì chúng ta cần tính tới việc xây dựng một dự án độc lậpnghiên cứu về tư pháp người chưa thành niên. Đây có thể coi là cơ sở lý luậnquan trọng cho việc hoàn thiện các chính sách pháp luật đối với người chưathành niên.

3.2. Cơ chế hoạtđộng và chính sách hỗ trợ

Bộ Tư pháp cho rằng, để khắc phục, hạn chế một phần những khó khăn, vướng mắc nêu trên, chúng tacần có một cơ chế tài chính linh hoạt áp dụng cho các hoạt động này, tạo điềukiện để các cơ quan hữu quan có cơ sở pháp lý chắc chắn vềchi tiêu tài chính cho triển khai các hoạt động của mình.

3.3. Các biệnpháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ trẻ em

Để tiếp tục nâng cao chất lượng hiệuquả trong công tác bảo vệ trẻ em, chúng ta cần tiếp tục thực hiện hiệu quả mộtsố biện pháp sau:

- Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quyđịnh về chính sách hình sự, tố tụng hình sự đối với người chưa thành niên, baogồm cả người chưa thành niên phạm tội và người chưa thành niên là người bị hạivà nhân chứng.

- Tiếp tục tăng cường công tác thông tin, truyền thông về các quyền và lợi ích của người chưathành niên tới mọi đối tượng người dân trong xã hội, đặc biệt chú trọng tớivùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.

- Tiếp tục kiện toàn đội ngũ cán bộ,công chức làm việc với người chưa thành niên theo hướng chuyên nghiệp hơn.

- Đảm bảo nguồn kinh phí phù hợp,tương xứng, cơ chế tài chính linh hoạt cho việc thực hiện các hoạt động bảo vệtrẻ em có chất lượng và hiệu quả; tiếp tục huy động cácnguồn lực xã hội cho công tác bảo vệ trẻ em.

Trên đây là tình hình và một số kếtquả đã đạt được của Bộ Tư pháp sau hơn 02 năm triển khai thực hiện Quyết địnhsố 267/QĐ-TTg ngày 22/02/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trìnhquốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011 - 2015, Bộ Tư pháp xin gửi Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chínhphủ./.

Nơi nhận:
- Như trên;
- Bộ trưởng (để b/cáo);
- Lưu: VT, Vụ PLHSHC.

KT. BỘ TRƯỞNG
THỨ TRƯỞNG




Hoàng Thế Liên