Khi xác định dấu hiệu của tội phạm chỉ cần xác định có sự việc phạm tội xảy ra mà chưa cần xác định ai là người thực hiện hành vi phạm tội. Sau khi đã khởi tố vụ án, cơ quan có thẩm quyền điều tra sẽ tiến hành các hoạt động điều tra để xác định người thực hiện tội phạm.

Khi chưa xác định được dấu hiệu của tội phạm thì việc tiến hành các hoạt động điều tra, áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với người bị nghi thực hiện tội phạm có thể dẫn đến oan, sai, vi phạm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân.

Việc xác định dấu hiệu của tội phạm dựa trên những căn cứ sau (Điều 143 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015):

1. Tố giác của cá nhân

Tố giác của cá nhân về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền.

Pháp luật tố tụng hình sự không hạn chế chủ thể tố giác về tội phạm là công dân Việt Nam mà có thể là bất kì cá nhân nào. Luật không bắt buộc cá nhân chỉ được tố giác đến cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án mà tạo điều kiện cho họ có thể tố giác đến bất cứ cơ quan, tổ chức nào nếu thấy thuận tiện. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận và không được từ chối tiếp nhận tố giác về tội phạm.

Cá nhân tố giác tội phạm có thể bằng lời hoặc bằng văn bản (khoản 4 Điều 144 BLTTHS năm 2015).

2. Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền.

Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân là những thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do các cơ quan, tổ chức, cá nhân phát hiện hoặc cơ quan, tổ chức nhận được tố giác, tin báo của cá nhân và chuyển cho cơ quan điều tra có thẩm quyền.

>> Xem thêm:  Những trường hợp nào phải chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát giải quyết ?

Tin báo của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có chung mục đích giúp cơ quan có thẩm quyền nhanh chóng phát hiện tội phạm và người phạm tội để xử lí nghiêm minh, giữ vững kỉ cương, pháp luật.

3. Tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng

Phát huy vai trò to lớn của các phương tiện thông tin đại chúng trong việc đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực, vi phạm pháp luật, khoản 3 Điều 143 BLTTHS năm 2015 quy định, thông tin về tội phạm được đăng tải hên các phương tiện thông tin đại chúng là căn cứ để khởi tố vụ án hình sự. Vì vậy, khi có tin báo về tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng, các cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi trách nhiệm của mình phải tiến hành xem xét, xác minh tin báo đó, nếu thấy có dấu hiệu của tội phạm thì ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Trong một số trường hợp cơ quan thông tin đại chúng đề nghị cơ quan có thẩm quyền có ý kiến để trả lời bạn đọc thì cơ quan được yêu cầu phải có văn bản trả lời cơ quan thông tin, báo chí đã đưa tin.

4. Kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước

Kiến nghị khởi tô là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho cơ quan điều tra, viện kiểm sát có thẩm quyền xem xét, xử lí vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Đây là trường họp cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Yêu cầu của cơ quan nhà nước trong trường hợp này không phải chỉ đơn thuần là các tin báo về vụ việc có dấu hiệu phạm tội mà là yêu cầu khởi tố thông qua văn bản kiến nghị khởi tố. Kiến nghị khởi tố phải được kèm theo các chứng cứ, tài liệu liên quan để minh chứng.

5. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm

Khi thực hiện việc phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm, cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án có nhiều điều kiện phát hiện hành vi vi phạm pháp luật. Một số cơ quan mặc dù chức năng chính là quản lí nhà nước nhưng do lĩnh vực công tác thường liên quan đến các hành vi phạm tội như bộ đội biên phòng, hải quan, kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển, kiểm ngư và các cơ quan khác của công an nhân dân, quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nên khi tiến hành hoạt động trong lĩnh vực công tác của mình, các cơ quan này cũng có điều kiện phát hiện sự việc phạm tội.

Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm thì quyết định việc khởi tố vụ án theo thẩm quyền hoặc chuyển cho cơ quan điều tra có thẩm quyền giải quyết. Tất cả những tài liệu, thông tin do cơ quan điều tra, viện kiểm sát, các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thu thập theo đúng thủ tục tố tụng xác định dấu hiệu tội phạm là căn cứ khởi tố vụ án hình sự.

6. Người phạm tội tự thú

Tự thú là việc người phạm tội tự nguyện khai báo với cơ quan, tổ chức về hành vi phạm tội của mình trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện. Pháp luật quy định người phạm tội tự thú là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Quy định này thể hiện chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với những người đã lầm lỗi nhưng biết nhận ra và quyết tâm sửa chữa. Nó cũng mang ý nghĩa phòng ngừa tích cực, một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan điều tra nhanh chóng phát hiện ra tội phạm và ngăn chặn kịp thời những hành vi có thể sẽ tiếp tục thực hiện tội phạm, mặt khác nó còn tác động đến tư tưởng của những đối tượng khác đã hoặc đang có hành vi phạm tội cũng phải tự kiêm chế hành vi và ý đồ thực hiện tội phạm của mình. Người phạm tội có thể tự thú trước cơ quan công an, viện kiểm sát, toà án hoặc các cơ quan, tổ chức khác. Các cơ quan, tổ chức tiếp nhận phải lập biên bản ghi rõ họ tên, tuổi, nghề nghiệp, chỗ ở và lời khai của người tự thú. Cơ quan, tổ chức tiếp nhận người phạm tội tự thú có trách nhiệm thông báo ngay cho cơ quan điều tra hoặc viện kiểm sát.

>> Xem thêm:  Quy định mới về kháng nghị theo thủ tục tái thẩm ? Xét xử theo thủ tục tái thẩm vụ án hình sự ?

Trường hợp xác định tội phạm do người tự thú thực hiện không thuộc thẩm quyền điều tra của mình thì cơ quan điều tra tiếp nhận người tự thú phải thông báo ngay cho cơ quan điều tra có thẩm quyền để tiếp nhận, giải quyết.

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi tiếp nhận người phạm tội tự thú, cơ quan điều tra có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản cho viện kiểm sát cùng cấp.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực tố tụng hình sự về căn cứ pháp lý để khởi tố vụ án hình sự quyền bào chữa, Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp cụ thể.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê

>> Xem thêm:  Những quy định mới nhất về thi hành bản án, quyết định của tòa án hình sự ?