BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH
VÀ XÃ HỘI
--------

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
------------

Số: 5045/LĐTBXH-BTXH
V/v: Báo cáo phục vụ xây dựng đề án Phát triển thị trường bất động sản.

Hà Nội, ngày 31 tháng 12 năm 2008

Kínhgửi: Bộ Xây dựng

Thực hiện sự phân công nhiệm vụtham gia xây dựng đề án Phát triển thị trường bất động sản kèm theo công văn số 43/BXD-QLN ngày 05/11/2008 về việc “Chuẩn bị báo cáo phục vụ xây dựng đề ánPhát triển thị trường bất động sản” của Bộ Xây dựng, Bộ Lao động – Thương binhvà Xã hội báo cáo nội dung “Thực trạng và đề xuất chính sách hỗ trợ giải quyếthỗ trợ nhà ở cho các hộ chính sách trong nền kinh tế thị trường theo định hướngxã hội chủ nghĩa” kèm theo công văn này.

Đề nghị Bộ Xây dựng nghiên cứutổng hợp.

Nơi nhận:
- Như trên;
- Lưu VT, Cục BTXH

KT. BỘ TRƯỞNG
THỨ TRƯỞNG




Nguyễn Thanh Hòa

BÁO CÁO

THỰCTRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ GIẢI QUYẾT NHÀ Ở CHO CÁC HỘ CHÍNH SÁCH TRONGNỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
(Kèm theo công văn số 5045/LĐTBXH-BTXH ngày 31 tháng 12 năm 2008)

I. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH VỀ NHÀ Ở ĐỐI VỚI CÁC HỘ CHÍNH SÁCH:

Việc trợ giúp hộ có công cáchmạng, hộ nghèo về nhà ở là một vấn đề cần thiết, là nội dung quan trọng củachương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo và Pháp lệnh Người cócông. Trong những năm qua cùng với việc thực hiện Pháp lệnh Người có công, thựchiện các mục tiêu cụ thể của chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèovà việc làm, các địa phương đã tập trung khảo sát nắm tình hình số hộ nghèo cầnhỗ trợ cải thiện nhà ở để triển khai chính sách hỗ trợ nhà ở các hộ dân vùngngập lũ, hộ đồng bào dân tộc thiểu số, hộ chính sách có công với cách mạng.Nhiều địa phương đã có phong trào trợ giúp làm nhà tình nghĩa cho hộ chính sáchcó công với cách mạng, cải thiện đáng kể tình trạng nhà ở cho các đối tượng.

Từ trước đến nay, phong trào trợgiúp làm nhà tình thương cho các hộ nghèo hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, các hộ vùnglũ lụt, hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã được các địa phương quan tâm đẩy mạnh.

1. Đối tượng ưu tiên:

* Đối tượng được hỗ trợ cải thiện nhà ở trong thời gian qua là hộ nghèo,tuy vậy, từng địa phương cũng có sự lựa chọn ưu tiên khác nhau nhưng có thểkhái quát theo thứ tự ưu tiên như sau đây:

- Hộ nghèo thuộc diện có công với cách mạng: Đây là đối tượng đượccác tỉnh đặc biệt quan tâm giải quyết đầu tiên. Mục tiêu phấn đấu của các địaphương là xóa 100% nhà ở tạm bợ cho các hộ nghèo chính sách có công với cáchmạng, bảo đảm các hộ này có nhà ở bằng hoặc trên mức trung bình của cộng đồngnơi đối tượng đang sinh sống. Mức hỗ trợ đối với đối tượng này tùy theo khảnăng của từng địa phương, nhưng phổ biến từ 7-15 triệu đồng/hộ. Nguồn lực để hỗtrợ đối tượng này là nguồn ngân sách (Trung ương, tỉnh, huyện), Quỹ “đền ơn đápnghĩa”, và huy động cộng đồng.

- Hộ nghèo dân tộc thiểu số: Ưu tiên đối với dân tộc thiểu số đặc biệtkhó khăn, như: Dân tộc H’Mông, Dao ở Miền núi phía Bắc (Hà Giang, Lào Cao, YênBái, Sơn La …); Dân tộc Khmer ở Trà Vinh, Sóc Trăng, Kiên Giang; Dân tộc BaNa,SêĐăng, Gia Rai ở Tây Nguyên; Dân tộc Pacô, Vân Kiều, …….

- Hộ nghèo thuộc các vùng ngập lũ sâu ở Đồng bằng Sông Cửu Long;

- Hộ nghèo là người già cô đơn, hộ nghèo có người tàn tật nặng, hộnghèo có người bị hậu quả chất độc hóa học …. đang hưởng các chính sách cứutrợ xã hội theo Nghị định 67.

- Hộ nghèo ở những xã thuộc chương trình 135

- Hộ nghèo đang sống ở trong vùng thường xuyên bị thiên tai lũ lụt, hạnhán, vùng bị sạt lở.

- Hộ nghèo khác.

2. Cơ chế tổ chức thực hiện hỗ trợ nhà ở:

Việc hỗ trợ hộ nghèo về nhà ởthực hiện trong thời gian qua khá phong phú về cơ chế, cách thức tổ chức thựchiện cũng như tổ chức huy động nguồn lực. Mỗi tỉnh, mỗi vùng tùy theo điều kiệncụ thể mà có hình thức tổ chức hỗ trợ về nhà ở cho hộ nghèo khác nhau. Với quanđiểm thực hiện xóa đói giảm nghèo một cách bền vững, có “an cư thì mới lạc nghiệp”,nhiều tỉnh đã có Nghị quyết của Tỉnh ủy, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân, cácngành chức năng, các huyện xây dựng đề án hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở một cách cụthể, hầu hết các tỉnh, thành phố đều áp dụng cơ chế hỗ trợ một lần về nhà ở,bao gồm cả làm mới, sửa chữa hoặc hỗ trợ tấm lợp như Hà Giang, Lào Cai, Hà Nội,Hà Tây, Quảng Ninh, Hà Tĩnh, TP Hồ Chí Minh, Bình Phước, Đà Nẵng, Bạc Liêu, BếnTre, An Giang, Đồng Tháp … Riêng một số tỉnh ngập lũ sâu vùng đồng bằng sôngCửu Long áp dụng cơ chế cho vay làm nhà ở thông qua Ngân hàng nhà ở Đồng bằngsông Cửu Long hoặc vay mua nền nhà, làm nhà trong các cụm tuyến dân cư vượt lũtheo Quyết định số 105 của Thủ tướng Chính phủ và mới đây là thực hiện theoQuyết định số 134 của Thủ tướng Chính phủ, tuy vậy số hộ được hỗ trợ chưa đượcnhiều.

Các chính sách hỗ trợ nhà ở như sau:Quyết định 105/2002/QĐ-TTg ngày 02/8/2002 và QĐ 154/2002/QĐ-TTg ngày 11 tháng11 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ; Thông tư liên tịch số 72/2002/TTLT-XD-NHNNngày 23/8/2002; TTLT 62/2003/TTLT-BTC-NHNN ngày 25/6/2003. Riêng việc cho vay nhàở đối với đồng bào Tây Nguyên và đồng bào dân tộc thiểu số được quy định tạiQuyết định số 134/2004/QĐ-TTg ngày 20/7/2004 của Thủ tướng Chính phủ.

Mức đầu tư: Vay mua nhà ở, nềnnhà trả chậm tại đồng bằng sông Cửu Long tối đa 10 triệu đồng và Tây Nguyên 7triệu đồng, đến 8/2004 Tây Nguyên không vay mà được Ngân sách hỗ trợ. Thời hạnvay mua nền nhà và mua nhà trả chậm tối đa 10 năm với thời gian 5 năm ân hạn;lãi suất mua nền nhà là 0% và mua nhà trả chậm là 3%/năm. Ngoài các chính sách trên,phong trào xây dựng nhà tình thương của Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam,của các tổ chức chính trị xã hội, cộng đồng dân cư, các doanh nghiệp đã hỗ trợngười nghèo có nhà ở.

Mức hỗ trợ từ các nguồn các tổ chức,các loại quỹ: Cơ bản là hỗ trợ tấm lợp ở mức 1 đến 3 triệu đồng, hỗ trợ làm mớithì với mức hỗ trợ rất khiêm tốn từ 4 đến 7 triệu đồng, với mức hỗ trợ như vậycũng chỉ giải quyết chỗ ở trong thời gian trước mắt, chưa thể để bảo đảm vữngchắc, an toàn và lâu dài được.

Trong thời gian qua, hỗ trợ nhàở đối với người có công theo Pháp lệnh Người có công đặc biệt được sự quan tâm củaĐảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội. Nhà nước đã có một số chính sáchđể cải thiện nhà ở đối với đối tượng này. Nhà nước có chính sách hỗ trợ đất ở,nhà ở cho thương bệnh binh, gia đình liệt sỹ, người tham gia kháng chiến. Ngoàira “quỹ tình nghĩa” cũng là một nguồn hỗ trợ đáng kể để cải thiện nhà ở đối vớiđối tượng người có công. Mức hỗ trợ phổ biến từ 7 – 15 triệu đồng. Đối vớingười tham gia kháng chiến (cán bộ Lão thành cách mạng, Tiền khởi nghĩa) thìmức hỗ trợ khá cao.

3. Kết quả thực hiện chính sách nhà ở đối với hộ nghèo đến tháng 6/2008như sau:

- Tổng số hộ nghèo có nhu cầu hỗtrợ nhà ở: 639.808 hộ (Năm 2005)

- Đã thực hiện đến tháng 6/2008:285.517 hộ chiếm 44,62% nhu cầu.

Trong đó thuộc Chương trình 134: 165.885 hộ

- Số hộ cần hỗ trợ tiếp 283.551hộ

Trong đó CT 134 là: 48.530 hộ.

Kết quả trợ giúp về nhà ở cho hộnghèo trong thời gian qua đã cải thiện đáng kể cuộc sống của hộ nghèo. Tuy mức hỗtrợ còn hạn chế nhưng bước đầu đã huy động được một nguồn lực to lớn để trợ giúphộ nghèo.

Vấn đề trợ giúp hộ nghèo về nhàở đã được thực hiện theo tinh thần xã hội hóa cao, huy động được sức mạnh của cộngđồng, xã hội, dòng họ và bản thân hộ nghèo tham gia vào cải thiện nhà ở.

Hình thức tổ chức thực hiện khá phongphú, hỗ trợ một lần, cho vay với nhiều mức lãi suất … Nguồn lực cơ bản là từquỹ “xóa đói giảm nghèo, Quỹ “ngày vì người nghèo”, trích Ngân sách chủ yếu làngân sách địa phương (tỉnh, huyện), Ngân sách Trung ương mới hỗ trợ được một sốtỉnh; hợp tác với các tổ chức Quốc tế, vận động các cơ quan doanh nghiệp trênđịa bàn cũng có nhiều cách làm khác nhau, như tỉnh Bình Phước vận động doanhnghiệp hỗ trợ bằng cách làm nhà ở cho hộ nghèo trên đất của hộ đó với hình thức“chìa khóa trao tay”, Quảng Ninh thì vận động doanh nghiệp cùng dân xây dựng.Tuy vậy, có thể thấy cơ chế chung là Ngân sách, hay Quỹ “ngày vì người nghèo”từ Mặt trận Tổ quốc … chỉ hỗ trợ một phần như khung nhà, mái nhà; phần còn lạilà do đối tượng tự lực hoặc cộng đồng giúp đỡ.

Kết quả hơn 10 năm thực hiệnPháp lệnh ưu đãi người có công đã xây dựng được 243.412 nhà tình nghĩa, sửachữa 104.125 nhà với tổng kinh phí 2.389 tỷ đồng, đã giúp đỡ 300.000 gia đìnhchính sách có nhà ở ổn định.

Nhu cầu cần hỗ trợ nhà ở trongthời gian tới: Hiện nay còn 45.459 nhà ở của đối tượng chính sách đang dột nátcần xây mới và sửa chữa.

4. Tồn tại:

Cho đến nay, chính sách về nhà ởcho người nghèo chưa được thực hiện (ngày12/12/2008 Chính phủ có Quyết định 167/2008/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ nhà ở đốivới hộ nghèo). Trong khi khả năng huy động cộng đồng và các tổ chức chínhtrị xã hội là rất hạn chế, số hộ nghèo khó khăn về nhà ở là khá lớn, một số hạnchế cụ thể:

- Đối tượng cần hỗ trợ cải thiệnnhà ở đông và tập trung vào một số tỉnh điều kiện khó khăn, thường xuyên bị thiêntai lũ lụt, vì vậy việc huy động nguồn lực để trợ giúp hạn chế.

- Một số địa phương còn trôngchờ hỗ trợ của Trung ương, chưa chủ động huy động được sức mạnh cộng đồng vàchưa quan tâm đúng mức đến việc trợ giúp về nhà ở cho hộ nghèo, mà chủ yếu tậptrung hỗ trợ nhà ở cho đối tượng chính sách có công, đến nay vẫn có một số tỉnhchưa triển khai, kể cả những tỉnh có điều kiện về huy động nguồn lực, đặc biệtlà những tỉnh thường xuyên bị bão lũ, thiên tai. Vì vậy để đạt mục tiêu “bảo đảm đến năm 2010 cơ bản xóa tình trạng nhàở xiêu vẹo, dột nát” còn hết sức khó khăn.

- Việc trợ giúp hộ nghèo về nhàở phụ thuộc vào khả năng huy động nguồn lực nên rất khó cho việc chủ động xây dựngkế hoạch. Mặt khác một số vùng do tập quán và nhận thức của người dân về vấn đềnhà ở còn hạn chế do vậy việc hoàn thành mục tiêu cải thiện về nhà ở cho hộnghèo không thể thực hiện trong một vài năm được.

II. ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH:

Để giải quyết vấn đề nhà ở đốivới hộ nghèo, Nhà nước cần triển khai chính sách hỗ trợ nhà ở đối với các hộdân có khó khăn về nhà ở để góp phần nhanh chóng đạt mục tiêu xóa đói giảmnghèo 2006-2010. Mức hỗ trợ đối với hộ nghèo, dân tộc thiểu số với nguyên tắcbảo đảm sử dụng được trên 10 năm, vì vậy mức hỗ trợ nên từ 15 triệu đồng/nhàxây mới; sửa chữa tùy thuộc vào mức độ hư hỏng, nhưng tối thiểu mức 5 triệuđồng.

Trung ương tập trung nguồn lựchỗ trợ một phần kinh phí cho các xã, huyện quá nghèo, nơi mà khả năng huy động nguồnlực của cộng đồng và sự tự lực của hộ nghèo còn hạn chế.

Xây dựng cơ chế trợ giúp linhhoạt cho từng vùng, miền, kết hợp trợ giúp một lần, một phần với việc cho vaymua trả chậm nhà ở với thời hạn 10 năm, cho vay làm nhà với các mức lãi suất ưuđãi khác nhau tùy theo mức độ nghèo và khả năng tự lực cũng như khả năng tíchlũy trả dần của hộ nghèo.

Tạo được “phong trào nhà tình thương”sâu rộng trong toàn quốc, khơi dậy tinh thần tương thân tương ái, lá lành đùmlá rách của dân tộc ta ở tất cả các vùng, miền để trợ giúp hộ nghèo cải thiệnnhà ở. Người có tiền thì giúp tiền, người có nguyên vật liệu thì giúp nguyênvật liệu, người không có tiền của thì góp công, góp sức.

Khơi dậy ý thức trách nhiệm của dònghọ trong việc chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng, chính quyền địa phương trongviệc huy động, quản lý nguồn lực và tổ chức xây dựng, sửa chữa nhà ở cho hộnghèo.

Vận động, giáo dục nâng cao nhậnthức và ý thức trách nhiệm của chính hộ nghèo trong việc tự lực vươn lên cải thiệnnhà ở.

Phát huy vai trò của các tổ chứcđoàn thể trong việc tham gia huy động nguồn lực, quản lý và tổ chức thực hiện trợgiúp hộ nghèo về nhà ở, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu mà Chính phủ đềra.

Thực hiện cơ chế bình xét côngkhai từ thôn, ấp, bản, bảo đảm trợ giúp đúng đối tượng, đúng mục tiêu, khôngthất thoát nguồn vốn, kể cả vốn trợ giúp một lần và vốn vay góp phần bảo đảmtính bền vững của hệ thống tín dụng – tài chính.