1. Khái quát chung về hợp đồng phân phối và so sánh với hợp đồng đại lý.

1.1. Hợp đồng phân phối

Hợp đồng phân phối là hoạt động thương mại phổ biến trong quá trình tiêu thụ hàng hóa của các thương nhân nhưng loại thương mại lại không có những quy định điều chỉnh hoạt động này. Khái niệm phân phối trong hoạt động thương mại quốc tế được hiểu là việc nhà phân phối mua hàng hóa từ nhà sản xuất trong phạm vi hợp đồng dài hạn được ký kết giữa nhà phân phối và nhà sản xuất và nhà phân phối nhân danh chính mình bán lại hàng hóa trong phạm vi một thị trường nhất định đã thỏa thuận trong hợp đồng. 

Hợp đồng phân phối cũng do hai bên thỏa thuận dựa trên ý chí của các bên, người bán sẽ giao cho người mua quyền kinh doanh một loại hàng nhất định trên một phạm vi lãnh thổ nhất định. Hợp đồng phân phối độc quyền do các bên thỏa thuận các bên giao đại lý chỉ giao cho một đại lý mua bán một hoặc một số mặt hàng nhất định. Thực tế, một hợp đồng đại lý phân phối độc quyền thường có những điều khoản sau: 

- Thông tin các bên

- Đối tượng của hợp đồng

- Phạm vi hợp đồng

- Phạm vi phân phối
- Quyền và nghĩa vụ các bên

- Giá mua, giá bán lẻ

- Thù lao cho bên phân phối

- Thời hạn phân phối

- Hình thức, phương thức thanh toán

- Địa điểm giao hàng

- Trách nhiệm bảo hành đối với một số loại hàng hóa

- Chế tài đối với phạm vi phạm hợp đồng

- Các thỏa thuận khác về quyền và nghĩa vụ

1.2. Hợp đồng đại lý

Còn đối với hợp đồng đại lý được điều chỉnh trong Luật thương mại 2005 cụ thể tại điều 168 như sau: " Hợp đồng đại lý phải được lập thành văn bản hợp được lập thành văn bản tương tự có giá trị pháp lý tương đương". Hợp đồng đại lý cũng là sự thỏa thuận của các bên giao địa lý và bên đại lý, bên đại lý nhân danh chính mình mua và bán hàng hóa cho bên giao đại lý hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao địa lý cho khách hàn để được hưởng thù lao.

Nhìn chung hợp đồng địa lý có nhiều điểm tương đồng với hợp đồng phân phối đây đều là những hợp đồng dài hạn, các bên trong quá quan hệ hợp đồng đều có sự độc lập về mặt pháp lý và nhà phân phối/bên đại lý đều trức tiếp tham gia vào quá trình tiêu thụ hàng hóa thông qua hành vi bán hàng hoặc cưng ứng dịch vụn dưới một nhãn hiệu thương mại nhất định. Tuy nhiên dưới góc độ pháp lý và hợp đồng phân phối đại lý và hợp đồng phân phối dưới góc độ pháp lý có những đặc điểm khác nhau cơ bản và do vậy, những điều khoản trong hợp đồng này cũng phản ánh sự khác biệt cơ bản đó.

Bản chất của địa lý là một hình thức đại diện thương mại, bên đại lý thực hiện hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ vì lợi ích của bên giao đại lý thực hiện hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ vì lợi ích của bên giao đại lý. Bên đại lý không phải là người mua hàng hóa của bên giao đại lý mà hàng hóa được giao cho bên đại lý để bên này tiếp tục bán cho người thứ ba. Như vậy, trong mọi trường hợp, bên giao đại lý là chủ sở hữu đối với hàng hóa và do vậy, chịu trách nhiệm về mọi mặt rủi ro đối với hàng hóa đo cho dù đã được giao chio bên đại lý. Lúc này có hai quan hệ phát sinh

- Quan hệ hợp đồng địa lý giữa bên đại lý và bên giao đại lý

- Quan hệ hợp đồng mua bán giữa bên đại lý và người thứ ba

Hợp đồng đại lý cũng tương tự như hợp đồng cung ứng dịch vụ theo đó bên đại lý nhận ủy quyền cho bên giao đại lý trong việc định đoạt hàng hóa và nhân danh chính mình thực hiện việc định đoạt hàng háo vì lợi ích của bên giao đại lý

1.3. So sánh hợp đồng phân phối với hợp đồng đại lý.

Về quyền sở hữu đối với hàng hóa

Trước hết ta có thể thấy đối tượng hàng hóa trong hợp đồng phân phối thuộc về bên phân phối tức là bên phân phối có quyền sở hữu đối với hàng hóa này bởi nhận thấy bản chất của hợp đồng phân phối là hợp đồng mua bán hàng hóa mua bán đứt đoạn, còn hàng hóa bên hợp đồng đại lý không thuộc về đại lý mà thuộc về bên giao đại lý vì có thể hiểu rằng hợp đồng đại lý là loại hợp đồng cung ứng dịch vụ trung gian thương mại quyền sở hữu hàng hóa thuộc về bên giao đại lý trừ khi bên đại lý đã bán cho người thứ ba, tuy nhiên bên đại lý có quyền định đoạt hàng hóa nhưng phải phù hợp đối với quy định của giao đại lý ấn định. Cụ thể hơn là bên phân phối có quyền sở hữu với hàng hóa đó thông qua hành vi mua bán đứt đoạn và khoản tiền lợi nhuận của bên phân phối là khoản tiền chênh lệnh từ hành vi mua đi bán lại của Nhà phân phối, bên thứ ba và bên sản xuất còn bên đại lý không mua hàng của bên giao đại lý mà chỉ được hưởng thù lao đại lý trên cơ sở hợp đồng thỏa thuận.

Về trách nhiệm đối với rủi ro

Bên giao đại lý có trách nhiệm chịu rủi ro đối với mặt hàng đó và chỉ được thanh toán cho bên đại lý khi đại lý bán được một số hàng nhất định còn hợp đồng phân phối thì bên phân phối phải chịu trách nhiệm trừ những rủi ro liên quan đến chất lượng hàng hóa.

Về vấn đề thanh toán

Như đã nói ở trên bên đại lý chỉ được thanh toán khi bán một khối lượng mặt hàng nhất định thì bên đại lý mới được thanh toán số tiền theo thỏa thuận tức là tiền hàng thanh toán không tất yếu phát sinh mà nó chỉ phát sinh với tính chất kết quả của hành vi bán khối lượng hàng nhất định. Còn đối với hợp đồng phân phối nghĩa vụ cơ bản của bên mua hàng, tương ứng với nghĩa vụ giao hàng của bên bán và tất yếu phát sinh khi bên bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng 

Về vấn đề kiểm tra giám sát

Bên đại lý chịu sự giám sát của bên giao đại lý, bên đại lý cần bán hàng với những lỗ lực cao nhất và phải có trách nhiệm về kết quả bán hàng thực hiện vì lợi ích của bên giao đại lý và phải báo cáo tình hình hoạt động đại lý vs bên giao đại lý. Còn nhà phân phối hoạt động độc lập không chịu sự quản lý nhà sản xuất, nhà sản xuất không có khả năng can thiệp vào hoạt động kinh doanh của nhà phân phối ngược lại nhà phân phối cũng không cần báo cáo những khoản lợi nhuận khi bán được hàng: cụ thể là toàn quyền bán tự do định đoạt các yếu tố của hợp mua bán và hợp đồng không ràng buộc, không xác định mối quan hệ phụ thuộc của nhà phân phối tuy nhiên nhà phân phối cũng phải tuân thủ những quy định, chỉ dẫn trong hợp đồng phân phối giữa nhà phân phối và bên sản xuất đã thỏa thuận vì đây là một hợp đồng lâu dài, mang tính ổn định. 

2. Đặc điểm của hợp đồng phân phối.

Xét cho cùng hợp đồng phân phối hàng hóa cũng tương tự như hợp đồng mua bán hàng hóa nên có những đặc điểm tương tự của một hợp đồng mua bán nhưng nó có một số đặc điểm riêng biệt sau:

- Hợp đồng phân phối là hợp đồng dài hạn và có tính chất là hợp đồng khung tức là dựa theo sự thỏa thuận có các bên về những vấn đề mà pháp luật không cấm, trên cơ sở đó, các bên sẽ ký kết hợp đồng này và nhà sản xuất sẽ có nghĩa vụ thường xuyên bán hàng hóa dưới một nhãn hiệu thương mại nhất định cho nhà phân phối và tương ứng.

- Hợp đồng phân phối thường có tính độc quyền. Khái niệm hợp đồng phân phối đọc quyền rất phổ biến trong hoạt động thương mại quốc tế, theo đó nhà sản xuất trao quyền mua và bán hàng hóa của mình tại một lãnh thổ nhất định và không một nhà phân phối nào khác có quyền này, cũng như không tự mình trực tiếp thực hiện việc bán hàng hóa trong phạm vi đó.

- Hợp đồng phân phối ràng buôc giữa các bên bởi lẽ, các bên ký kết hợp đồng dài hạn thể hiện một quá trình hợp tác mang tính ổn định lâu dài, nhà phân phối sẽ bị tác động bởi nhà sản xuất trong việc tiến hành các hoạt động xúc tiến thương mại ( khuyến mại, quảng cáo, triển lãm, trưng bày, giới thiệu hàng hóa) và phương thức hoạt động.

Tổng quan vấn đề cho thấy hoạt động phân phối cũng tương tự như hoạt động mua bán, nhà phân phối mua hàng hóa nhà sản xuất và nhà sản xuất bán mặt hàng đó đi tuy nhiên hoạt động phân phối cũng mang bản chất trung gian thương mại được thể hiện ở việc nhà sản xuất mở rộng việc tiêu thụ hàng hóa của mình thông qua hành vi mua hàng hóa để bán lại đã xác lập vai trò của nhà phân phố hoạt động với tư cách là một người trung gian giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Tuy nhiên Luật thương mại 2005 không quy định về hoạt động phân phối này. Nhà phân phối thực hiện hoạt động phân phối vì lợi ích của chính mình, mục đích nhà phân phối thu lợi nhuận thông qua bán mặt hàng đó chứ không phải khoản thù lao được  trả, nhà phân phối hoạt động độc lập không có bất kỳ sự ủy quyền nào

Tóm lại hợp đồng phân phối và hợp đồng đại lý sẽ có sự phân biệt nhật định, nếu hiểu rõ bản chất của chúng thì các bên tham gia có thể lựa chọn hình thức phù hợp đối với quyền và nghĩa vụ của mình, cơ bản những hộp đồng này có điểm mạnh và điểm yếu khác nhau các bên có thể cân nhắc thêm để cho phù hợp với kết quả và khả năng của các bên và ohuf hượp với mặt hàng. 

3. Nghĩa vụ của nhà phân phối, nhà sản xuất

Nghĩa vụ nhà phân phối

Không cạnh tranh với nhà sản xuất/cung cấp trong suốt thời gian giao kết hợp đồng và sau khi kết thúc hợp đồng một khoảng thời gian nhất định 

- Bảo mất thông tin

- Độc quyền quảng bá các sản phẩm  nếu là bên phân phối độc quyền của nhà sản xuất/cung cấp trong lãnh thổ được giao theo hợp đồng.

- Quảng cáo hàng hóa bao gồm chi phí của mình 

- Thông báo những vấn đề liên quan đến khách hàng, hàng hóa phân phối

Nghĩa vụ nhà sản xuẩt:

- Bán sản phẩm của mình cho nhà phân phối trong lãnh thổ đã thỏa thuận và liên tục hỗ trợ bên phân phối

- Các nghĩa vụ trợ cấp khác có thể phát sinh khi có thỏa thuận hoặc theo thông lệ 

- Tuân thủ chính sách bán hàng liên quan tới hàng hóa, đăng ký các vấn đề liên quan khác khi phân phối hàng hóa tại thị trường mục tiếu 
(lãnh thổ phân phối), hướng dẫn, thông tin cho các bên phân phối một cách hợp lý

Trân trọng!