Đối với Việt Nam, bản quyền tác giả là lĩnh vực còn rất mới mẻ, có nhiều thuận lợi cả về mặt khách quan và chủ quan, song cũng chứa đựng không ít khó khăn, phức tạp, nhất là thời gian gần đây, dư luận công chúng rộ lên tình trạng vi phạm bản quyền.

Có nhạc sĩ bị "nghi" là copy toàn bộ phần nhạc đệm của nhạc sĩ nước ngoài; nhiều galery bán tranh sao chụp bản thật mà không cho khách hàng biết, thậm chí giá bán tranh giả cao hơn giá bán tranh thật; có đơn vị dùng đĩa CD lưu hành lậu để chiếu phim lậu, v.v.

Tình trạng đó khiến chúng ta trăn trở và càng thêm quyết tâm tìm ra các giải pháp thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX: "Làm tốt công tác bảo vệ bản quyền tác giả" về văn hóa, nghệ thuật.

Về mặt pháp lý, xây dựng ý thức về quyền tác giả văn hóa, nghệ thuật phải tiến hành đồng bộ với việc xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ bảo hộ quyền tác giả, vì đó chính là sự chuyển hóa các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và truyền thống dân tộc vào thực tế cuộc sống.

Nhìn lại mấy chục năm trước, nhất là thời kỳ bao cấp ít ai nghĩ đến sản phẩm văn hóa là một loại hàng hóa, lác đác cũng có hiện tượng "đạo văn", song mọi người chỉ coi đó là hành vi đạo đức, bị "bia miệng" chê cười chứ không coi đó là hành vi phạm pháp.

Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, Việt Nam chuyển sang thời kỳ đổi mới và phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước (gọi tắt là kinh tế thị trường); quan niệm sản phẩm văn hóa là một loại hàng hóa đặc biệt và ý thức về quyền tác giả văn hóa, nghệ thuật ngày càng rõ trong xã hội.

>> Luật sư tư vấn Luật sở hữu Trí tuệ qua điện thoại (24/7) gọi số:  1900 6162

Luật sư tư vấn đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

Ngày 9-11-1995, Bộ luật Dân sự quy định quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ ra đời, khái niệm quyền tác giả và quyền chủ sở hữu tác phẩm chính thức được khẳng định.

Do ý thức tốt về quyền tác giả, các nhạc sĩ Trần Tiến, nhạc sĩ Lê Vinh và một số văn nghệ sĩ đã theo kiện đến cùng và thắng kiện trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình tại các tòa án dân sự.

Thời kỳ này, việc mua bán, trao đổi các sản phẩm văn hóa giữa Việt Nam và các nước ngày càng mở rộng, đòi hỏi phải có những quy định bảo hộ quyền tác giả mang tính chất quốc tế. Vì thế, Chính phủ Việt Nam đã ký với Chính phủ Hoa Kỳ, Thụy Sĩ các Hiệp định bảo hộ quyền tác giả và đang nghiên cứu hướng gia nhập Công ước Berner.

Từ năm 1986-2003 đã có 14.161 tác phẩm đăng ký bản quyền, theo tỷ lệ năm sau cao hơn năm trước. Điều đó biểu hiện ý thức giữ gìn, tôn trọng bản quyền tác giả của trí thức, văn nghệ sĩ và người lao động sáng tạo văn hóa, nghệ thuật ngày càng cao.

Một số Hội nghề nghiệp có chức năng hỗ trợ, tư vấn giúp tác giả bảo vệ bản quyền tác phẩm được thành lập. Tuy nhiên, vẫn còn không ít người lao động sáng tạo về văn hóa, nghệ thuật khi làm ra tác phẩm chưa đến cơ quan chức năng đăng ký bản quyền. Vì hai lý do chủ yếu:

- Luật pháp Việt Nam và luật pháp quốc tế đều bảo hộ quyền tác giả về văn hóa, nghệ thuật cho cả tác phẩm đã đăng ký lẫn tác phẩm chưa đăng ký bản quyền. Điều này có thể chấp nhận, vì nó tỏ rõ tính ưu việt của luật pháp đối với mọi công dân: bất kỳ một sản phẩm nào chào đời là nhận ngay được sự bảo hộ của pháp luật.

- Tác giả chưa thật sự ý thức sâu sắc về những quyền lợi của tác phẩm đã đăng ký bản quyền đem lại cho mình. Đây là điều bất lợi cho tác giả, vì nếu không đăng ký bản quyền cho tác phẩm thì khi xảy ra tranh chấp quyền sở hữu, tác giả phải chứng minh được tác phẩm ấy là của mình mà thông thường ít ai (trừ cơ quan chức năng) lưu giữ đầy đủ trong thời gian dài các tài liệu liên quan đến sự ra đời tác phẩm. Ngược lại, nếu tác giả đã đăng ký bản quyền thì đương nhiên không cần phải chứng minh nữa

Thực tế đã có một số họa sĩ phàn nàn về nạn sao chép tranh thật tràn lan ở các thành phố lớn, chúng có mặt ở galery, đại lý, cửa hàng, thậm chí cả ở vỉa hè, nhưng ngay trong số họa sĩ ấy, có người khi họa xong tranh cũng không đăng ký bản quyền thì cơ quan chức năng không thể biết được tranh đó là của ai để xử lý chính xác và khách quan! Chính vì vậy, trong tình hình hiện nay, việc ý thức một cách thấu đáo và đăng ký bản quyền đầy đủ của tác giả vừa có lợi cho tác giả, vừa giúp ích rất nhiều cho cơ quan chức năng lập lại trật tự kỷ cương trong lĩnh vực này.

Xây dựng ý thức giữ gìn và tôn trọng quyền tác giả về văn hóa, nghệ thuật là giải pháp tổng hợp cả về mặt đạo đức và mặt pháp lý. Đó là việc làm không chỉ của riêng giới trí thức, văn nghệ sĩ, nhà quản lý trong và ngoài ngành văn hóa - thông tin, mà còn là việc làm của các cấp, các ngành, các địa phương và toàn xã hội, đoàn kết phấn đấu xây dựng một xã hội tươi đẹp mà trong đó mọi người sống và làm việc theo pháp luật.

Theo  Luathoc

 (MKLAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo và có thể một số thông tin pháp lý đã hết hiệu lực tại thời điểm  hiện tại vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)