Tính tới thời điểm cuối năm 2005, Bộ Tài chính đã ban hành 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam ngoài ra có thêm một thông tư (thay thế chuẩn mực) về Công cụ tài chính. Một hệ thống thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực cũng đã được ban hành và sửa đổi nhằm hỗ trợ tốt hơn người sử dụng. Tuy nhiên, người đọc vẫn còn gặp những khó khăn khi thuần túy dựa vào Hệ thống Chuẩn mực cũng như Thông tư hướng dẫn liên quan để tiến hành hợp nhất Báo cáo Tài chính của Tập đoàn mình. Trong khuôn khổ bài viết này, tác giả mong muốn được đề cập tới một vài tình huống 'lúng túng' doanh nghiệp có thể gặp phải khi áp dụng Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 25 - Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán khoản đầu tư vào công ty con cũng như thông tư hướng dẫn tương ứng.

1.       TỶ LỆ NÀO?

Chuẩn mực qui định 'Công ty mẹ khi lập Báo cáo tài chính hợp nhất phải căn cứ vào báo cáo tài chính của tất cả các công ty con trong nước và ngoài nước do công ty mẹ kiểm soát', và 'quyền kiểm soát của Công ty mẹ đối với công ty con được xác định khi công ty mẹ nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết ở công ty con'; 'quyền kiểm soát của Công ty mẹ được xác định bằng tổng cộng quyền biểu quyết của Công ty mẹ ở công ty con đầu tư trực tiếp và ở công ty con đầu tư gián tiếp qua công ty con khác'

Thông tư hướng dẫn có đưa ra ví dụ về quyền kiểm soátphần lợi ích của Công ty mẹ đối với công ty con.

Như vậy, rõ ràng ở đây có hai tỷ lệ phần trăm khác nhau được đề cập (quyền kiểm soát và phần lợi ích), có thể gây bối rối cho kế toán trong việc sử dụng số liệu, do không hiểu bản chất của từng số liệu cũng như chưa xác định được việc sử dụng của từng số liệu.

Bản chất vấn đề

·         Quyền kiểm soát: Thông thường được sử dụng để quyết định xem có tồn tại quan hệ Công ty mẹ – con hay không, từ đó trả lời cho câu hỏi có hợp nhất Báo cáo tài chính không

·         Phần lợi ích: Được sử dụng để xác định số liệu khi hợp nhất Báo cáo tài chính

·         Ví dụ (Trang 49/ Thông tư 161): Công ty mẹ A sở hữu 80% giá trị tài sản thuần của Công ty B. Công ty B sở hữu 75% giá trị tài sản thuần của Công ty C

 
Quyền kiểm soát của A tại
Phần lợi ích của A tại
 

B

HỢP NHẤT BÁO CÁO TÀI CHÍNH - Đi tìm giải pháp từ phân tích bản chất giao dịch

C
B
C
 
 
80%
 
 
70%

(thông qua B)

 
80%
 
56%

(80% x 70%)

 
 

Là công ty con

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Là công ty con

 
 

2.       BÁO CÁO TÀI CHÍNH NÀO?

Trên thực tế, có nhiều tình huống cụ thể có thể xảy ra và gây khó khăn cho kế toán do không được hướng dẫn cụ thể tại Thông tư hướng dẫn. Lựa chọn Báo cáo tài chính sử dụng cho công tác hợp nhất là một ví dụ. Trong tình huống Tập đoàn bao gồm nhiều Công ty con khác nhau, và đặc biệt có cả những quan hệ trực tiếp và gián tiếp trong Tập đoàn, kế toán sẽ có thể không biết lựa chọn Báo cáo tài chính nào (Báo cáo tài chính đơn lẻ của từng công ty con hay Báo cáo tài chính hợp nhất của tập đoàn con) khi hợp nhất Báo cáo tài chính

Ví dụ cụ thể:

·         Tình huống 1: Công ty mẹ A sở hữu 80% giá trị tài sản thuần của Công ty B. Công ty B sở hữu 75% giá trị tài sản thuần của Công ty C

·         Tình huống 2: Công ty mẹ A sở hữu 80% giá trị tài sản thuần của Công ty B. Công ty A sở hữu 20% giá trị tài sản thuần của Công ty C và Công ty B sở hữu 75% giá trị tài sản thuần của Công ty C

Vấn đề đặt ra: Sử dụng những Báo cáo tài chính nào để hợp nhất Báo cáo tài chính Tập đoàn A?

Bản chất vấn đề

·         Tình huống 1:

 HỢP NHẤT BÁO CÁO TÀI CHÍNH - Đi tìm giải pháp từ phân tích bản chất giao dịch
 
 

Xét về quan hệ (như đã phân tích ở phần trên): Công ty B là công ty con trực thuộc Tập đoàn A; C cũng là công ty con trực thuộc tập đoàn A. Lợi ích của Tập đoàn tại B là 80% trực tiếp và tại C là 75% gián tiếp thông qua B. Như vậy, kế toán sẽ sử dụng Báo cáo tài chính của Công ty đơn lẻ A và Báo cáo tài chính hợp nhất của Tập đoàn nhỏ B (Bao gồm hai công ty đơn lẻ B và C) để hợp nhất Báo cáo tài chính của Tập đoàn A

·         Tình huống 2

 

 
 HỢP NHẤT BÁO CÁO TÀI CHÍNH - Đi tìm giải pháp từ phân tích bản chất giao dịch
 

Xét về quan hệ (như đã phân tích ở phần trên): Công ty B là công ty con trực thuộc Tập đoàn A; C cũng là công ty con trực thuộc tập đoàn A. Lợi ích của Tập đoàn tại B là 80% trực tiếp và tại C là 86% (20% trực tiếp và 56% gián tiếp thông qua B). Như vậy, kế toán sẽ sử dụng Báo cáo tài chính của Công ty đơn lẻ A (sau khi đã ghi nhận khoản đầu tư vào 20% giá trị tài sản thuần của C) và Báo cáo tài chính hợp nhất của Tập đoàn nhỏ B (Bao gồm hai công ty đơn lẻ B và C) để hợp nhất Báo cáo tài chính của Tập đoàn A

3.       THỰC TẾ HAY SỔ SÁCH ?

Trong tiến trình thực hiện chiến lược kinh doanh, một công ty có thể đầu tư vào công ty khác với nhiều lý do, thôn tính nhà cung cấp hoặc thôn tính khách hàng là một trong những lý do đó.

Trong trường hợp Công ty con là một trong những nhà cung cấp của Công ty mẹ, và Công ty mẹ không có điều kiện để sắp xếp hàng tồn kho mua từ công ty con một cách riêng biệt, điều này dẫn tới khó khăn cho kế toán khi thực hiện hợp nhất báo cáo tài chính của Tập đoàn vì không xác định được tồn kho vật lý thực tế của những lô hàng mua từ thành viên tập đoàn, từ đó có thể lúng túng khi xác định lợi nhuận/ lỗ đã thực hiện và chưa thực hiện. Và vấn đề sẽ trở nên phức tạp hơn đối với những Tập đoàn sản xuất, nơi mà hàng tồn kho tồn tại dưới 3 hình thức: Nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang và thành phẩm

Bản chất vấn đề

Số liệu kế toán phải được phản ánh một cách phù hợp, trong điều kiện không có điều kiện theo dõi và hạch toán theo từng lô hàng riêng biệt của từng nhà cung cấp riêng biệt, kế toán sẽ dựa vào sự vận động chung của toàn bộ hàng tồn kho, tình hình nhập xuất hàng tồn kho của những lô hàng mua nội bộ Tập đoàn sẽ được tính toán và hạch toán tỷ lệ thuận với tổng hàng nhập, xuất, và sổ sách kế toán là căn cứ tốt nhất để kế toán có thông tin trong việc hợp nhất Báo cáo tài chính

4.       TẬP ĐOÀN HAY CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ ?

      Với kết quả kinh doanh sau đầu tư, việc phân chia cho Tập đoàn và cổ đông thiểu số không quá phức tạp. Tuy nhiên kế toán có thể gặp vấn đề với những khoản cổ tức cho kết quả kinh doanh trước đầu tư nhưng chưa được thông báo và chia tính đến thời điểm thực hiện đầu tư. Khi công ty con nhận được thông báo về cổ tức cho kết quả kinh doanh trước thời điểm đầu tư, Công ty con có thể không ghi nhận đây là khoản lợi ích của Tập đoàn

      Bản chất vấn đề

      Công ty mẹ tiến hành đầu tư để sở hữu một phần nguồn vốn (tài sản thuần) của Công ty con từ thời điểm thực hiện đầu tư, do đó toàn bộ tài sản thuần cũng như những thu nhập của việc sử dụng tài sản thuần trước thời điểm đầu tư sẽ không thuộc về Tập đoàn, kế toán lưu ý theo dõi và hạch toán vào lợi ích cổ đông thiểu số

Trên đây chỉ là một số các vướng mắc cơ bản trong việc lập Báo cáo tài chính hợp nhất. Còn có rất nhiều các vấn đề thực tế khác nữa mà các kế toán hiện nay cũng còn đang băn khoăn. Có thể liệt kê một số vấn đề khác nữa như

·         Hoán đổi đầu tư, đầu tư chéo

·         Đầu tư vào trái phiếu và cổ phiếu ưu đãi của công ty thành viên

·         Thay đổi cấu trúc tập đoàn

·         Mua bán 'nâng cấp'/'hạ cấp' các khoản từ đầu tư tài chính thành đầu tư công ty liên kết, đầu tư vào công ty con và ngược lại trong cùng năm tài chính

·         Khi các công ty có niên độ kế toán khác nhau

·         Tập hợp dòng thông tin từ các đơn vị cấp dưới với các lĩnh vực & đặc thù hoạt động khác nhau....

Tất cả những vấn đề này sẽ được hình ảnh hóa, hệ thống hóa trong khóa học 'Lập báo cáo tài chính hợp nhất' cơ bản & nâng cao tại Vietsourcing khai giảng ngày 26/6/2010 tai Hà nội và TP Hồ Chí Minh. Cách tiếp cận của chương trình là một sự khác biệt. Nội dung khóa học được thể hiện bằng các tình huống, mô tả lại thực tế chung nhất của các doanh nghiệp. Mỗi tình huống là một mảnh ghép về các dạng thức hợp nhất với số liệu thực hành. Xuyên suốt tất cả sẽ cho người học một cái nhìn tổng thể của cả một bức tranh Hợp nhất.

Với phương châm 'lấy người học làm trung tâm', góp phần vào sự thành công của khóa học chính là các tham gia tích cực của học viên về các vấn đề gặp phải hàng ngày & cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm. Giảng viên có vai trò dẫn dắt, định hướng, xúc tác cho các thảo luận và đưa ra những kết luận cuối cùng. Nhờ đó, khóa học luôn sôi nổi, sát thực và hấp dẫn, đồng thời giúp cho người học ghi nhớ sâu những vấn đề đã đưa ra

Thông tin khóa học theo đường link http://vietsourcing.edu.vn/vi/ngan-han-chuyen-mon/bao-cao-tai-chinh-hop-nhat.html

Mọi chi tiết về khóa học xin liên hệ

Trung tâm đào tạo Nguồn Lực Việt (Vietsourcing)