1. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người

Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người được quy định tại Điều 240 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi 2017, cụ thể như sau:

Điều 240. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người

1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Đứa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

b) Đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người;

c) Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

a) Dan đến phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Chủ tịch ủy ban nhãn dãn cấp tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế;

b) Làm chết người.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 12 năm:

a) Dan đến phải công bổ dịch thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ;

b) Làm chết 02 người trở lên.

4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Làm lây lan dịch bệnh truyển nhiễm nguy hiểm cho người, bị kết án bao nhiêu năm tù?

>> Luật sư tư vấn pháp luật hình sự, gọi: 1900.6162

2. Bình luận, phân tích các yếu tố cấu thành tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người

Điều luật gồm 4 khoản. Trong đó khoản 1 quy định các dấu hiệu pháp lý và khung hình phạt cơ bản của tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người; các khoản 2, 3 quy định các trường hợp phạm tội tăng nặng; khoản 4 quy định khung hình phạt bổ sung đối với người phạm tội. So với quy định tương ứng tại Điều 186 BLHS năm 1999, điều luật này đã cụ thể hoá hơn các dấu hiệu định khung hình phạt tăng nặng và bổ sung một khung hình phạt tăng nặng.

2.1 Dấu hiệu chủ thế của tội phạm

Chủ thể của tội phạm này có thể là chủ thể bình thường hoặc là chủ thể đặc biệt, tùy thuộc vào dạng hành vi khách quan cụ thể mà chủ thể thực hiện. Trong trường hợp hành vi khách quan là hành vi “cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người” hoặc là hành vi “cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người”, chủ thể của tội phạm là chủ thể đặc biệt. Người phạm tội ở đây phải là người có trách nhiệm trong việc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người, hoặc là người có trách nhiệm trong việc cho phép đưa từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người.

Trong trường hợp khác, chủ thể của tội phạm là chủ thể thường và theo Điều 12 BLHS là người từ đủ 16 tuổi trở lên vì tội này không thuộc các tội mà tuổi chịu trách nhiệm hình sự có thể từ đủ 14 tuổi trở lên được liệt kê tại khoản 2 Điều 12 BLHS.

2.2 Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm

Hành vi khách quan của tội phạm này được quy định có thể là các dạng sau:

Thứ nhất, hành vi đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh các đối tượng được xem là trung gian truyền bệnh sau:

+ Động vật (bao gồm động vật trên cạn và động vật dưới nước như gia súc, gia cầm, cá, tôm,...);

+ Thực vật và sản phấm của nó như rau, nấm, hoa quả,...;

+ Sản phẩm động vật (các loại sản phẩm có nguồn gốc từ động vật như thịt, trứng, nội tạng,...);

+ Sản phẩm thực vật (các loại sản phẩm có nguồn gốc từ thực vật như bột ngũ cốc, dầu thực vật,...);

+ Vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người như chuồng nuôi nhốt động vật nhiễm bệnh, dụng cụ giết mổ,...

Vùng có dịch bệnh được hiểu là khu vực được cơ quan có thẩm quyền xác định là có dịch - tức là có “sự xuất hiện bệnh truyền nhiễm với số người mắc bệnh vượt quá số người mắc bệnh dự tính bình thường trong một khoảng thời gian xác định ở một khu vực nhất định” . Bệnh truyền nhiễm là “bệnh lây truyền trực tiếp hoặc gián tiếp từ người hoặc từ động vật sang người do tác nhân gây bệnh truyền nhiễm” như bệnh Sars, cúm A-H5N1, bệnh dịch hạch,... Vùng có dịch ở đây có thể ở phạm vi nhỏ như một làng, một xã hoặc ở phạm vi lớn hon như thị trấn, thị xã hay tỉnh, thành phố.

Hành vi trên đây có thể không bị coi là hành vi khách quan của tội phạm này khi được pháp luật cho phép mà trong điều luật thể hiện là “trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.” Vỉ dự. Trong trường hợp cần thiết phải mang mẫu bệnh phẩm có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người từ vùng có dịch ra bên ngoài, thậm chí là ra nước ngoài để tiến hành xét nghiệm thì hành vi của người đưa ra, hoặc cho phép đưa ra là hợp pháp mà không phải là hành vi khách quan của tội phạm này (khoản 1 Điều 56 Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm).

Thứ hai, hành vi đưa hoặc cho phép đưa từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh (như gia cầm bị cúm H5N1, thịt bò điên,...) hoặc (không bị nhiễm bệnh) nhưng mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người. Ví dụ: Vi rút Hanta là loại vi rút không gây bệnh trên cơ thể chuột nhưng những con chuột mang vi rút này có thể lây bệnh cho người thông qua vết cắn, hoặc tiếp xúc với dịch tiết ra từ chúng như phân, nước tiểu,... (Vi rút này gây bệnh viêm phổi hoặc sốt xuất huyết kèm theo suy thận ở người).

Thứ ba, hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người. Đây là các hành vi không thuộc hai loại hành vi trên nhưng có tính nguy hiểm là làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người như hành vi không tiêu huỷ động vật, thực phẩm và các vật khác có nguy cơ làm lây lan bệnh dịch sang người, không thực hiện việc xử lý y tế đối với phương tiện vận tải trước khi ra khỏi vùng có dịch, không tiến hành các biện pháp cách ly y tế - tức là “tách riêng người mắc bệnh truyền nhiễm, người bị nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm, người mang mầm bệnh truyền nhiễm hoặc vật có khả năng mang tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nhằm hạn chế sự lây truyền bệnh”.

2.3 Dấu hiệu hậu quả của tội phạm

Hậu quả được quy định ở đây là “làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người”. Trong đó, làm lây lan có thể hiểu là làm cho các bệnh truyền nhiễm lây truyền từ người này qua người khác và lan rộng ra. Tuy nhiên, hiện nay chưa có văn bản hướng dẫn xác định cụ thể như thế nào là lan rộng? Bao nhiêu người bị lây thì bị coi là lan rộng? Do vậy, các cơ quan chức nărig cần ban hành văn bản hướng dẫn về vấn đề này.

Hậu quả “làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm cho người” có nguyên nhân là hành vi khách quan được điều luật mô tả.

2.4 Dấu hiệu lỗi của chủ thể

Lỗi của chủ thể được quy định là lỗi cố ý. Người phạm tội nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm, có thể làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm cho người nhưng vẫn thực hiện.

Động cơ, mục đích không phải là dấu hiệu bắt buộc của tội danh này. Trường họp người phạm tội thực hiện hành vi nhằm mục đích “gây ra tình trạng hoảng sợ trong công chúng” thì hành vi cấu thành tội khủng bố (Điều 299 BLHS) (dạng khủng bố bằng vũ khí sinh học hay còn gọi là khủng bố sinh học - bioterrorism) hoặc mục đích chống chính quyền nhân dân thì hành vi cấu thành tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113 BLHS).

Khoản 1 của điều luật quy định khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Khoản 2 của điều luật quy định khung hình phạt tăng nặng thứ nhất có mức phạt tù từ 05 năm đến 10 năm được áp dụng cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng nặng sau:

- Dẫn đến phải công bổ dịch thuộc thẩm quyền của Chủ tịch ủy ban nhân dân cap tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế: Đây là trường họp phạm tội mà hậu quả đã gây ra là làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm ở mức độ lãnh đạo cấp tỉnh hoặc cấp bộ phải công bố dịch bệnh. Theo quy định, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh phải công bố dịch bệnh nếu bệnh truyền nhiễm bị lây lan là bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B hoặc nhóm C; Bộ trưởng Bộ Y tế phải công bố dịch bệnh nếu bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A hoặc khi có nhóm B và khi có từ hai tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã công bố dịch bệnh nhóm B. Trong đó, nhóm A gồm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm có khả năng lây truyền rất nhanh, phát tán rộng và tỷ lệ tử vong cao hoặc chưa rõ tác nhân gây bệnh như bệnh cúm A-H5N1, bệnh dịch hạch, bệnh đậu mùa, bệnh sốt xuất huyết do virut Ebola,...; nhóm B gồm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có khả năng lây truyền nharìh và có thể gây tử vong như bệnh dại, bệnh lao phổi, bệnh thuỷ đậu,...; nhóm c gồm các bệnh truyền nhiễm ít nguy hiểm, khả năng lây truyền không nhanh như bệnh giang mai, bệnh lậu, bệnh phong,.. .

- Làm chết người-. Đây là trường hợp phạm tội mà hậu quả làm lây lan dịch bệnh đã gây ra chết người. Lỗi của người phạm tội đối với hậu quả này là lỗi vô ý. Ví dụ: Người phạm tội đã đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật bị nhiễm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người và đã làm lây lan bệnh đó cho nhiều người và 01 người trong số đó đã tử vong.

Khoản 3 của điều luật quy định khung hình phạt tăng nặng thứ hai có mức phạt tù từ 10 năm đến 12 năm được áp dụng trong trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng nặng sau:

- Dẫn đến phải công bổ dịch thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ: Đây là trường họp phạm tội mà hậu quả đã gây ra là làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm ở mức độ Thủ tướng Chính phủ phải công bố dịch bệnh. Theo quy định, “Thủ tướng Chính phủ công bó dịch... đối với bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A khi dịch lây lan nhanh từ tỉnh này sang tỉnh khác, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe con người” (điểm c khoản 2 Điều 38 Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm).

- Làm chết 02 người trở lên: Đây là trường họp phạm tội mà hậu quả làm lây lan dịch bệnh đã gây ra chết nhiều người. Lỗi của người phạm tội đối với hậu quả này là lỗi vô ý.

Khoản 4 của điều luật quy định khung hình phạt bổ sung (có thể được áp dụng) là: Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Trân trọng!
Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê