1. Quy định về nhận dạng trong luật tố tụng hình sự trước đây

Nhận dạng thường được tiến hành trong trường hợp cần nhận dạng người, nhận dạng tử thi, nhận dạng đồ vật, súc vật, tài liệu, địa điểm. Có thể tiến hành nhận dạng trực tiếp hoặc gián tiếp. Nhận dạng trực tiếp là cho người nhận dạng tiếp xúc trực tiếp với đối tượng nhận dạng. Nhận dạng gián tiếp là nhận dạng thông qua ảnh, băng ghi âm, qua băng video. Việc nhận dạng phải được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật đã quy định. Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 trước đây và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 hiện nay quy định khi cần thiết Điều tra viên có thể mời người hoặc đưa vật, ảnh cho người làm chứng, người bị hại hoặc bị can nhận dạng. Điều tra viên phải hỏi trước người nhận dừng về những tình tiết, vết tích và đặc điểm mà nhờ đó họ có thể nhận dạng được.

Số người, vật hoặc ảnh đưa ra để nhận dạng ít nhất phải là ba và về bề ngoài phải tương tự giống nhau. Đối với việc nhận dạng tử thi thì không áp dụng nguyên tắc này. Trong trường hợp đặc biệt có thể cho xác nhận người qua tiếng nói.

Nếu người làm chứng hay người bị hại là người nhận dạng thì trước khi tiến hành, Điều tra viên phải giải thích cho họ biết trách nhiệm về việc từ chối, trốn tránh khai báo hoặc cố ý khai báo gian dối. Việc giải thích đó phải được ghi vào biên bản.

Trong khi tiến hành nhận dạng, Điều tra viên không được đặt câu hỏi có tính chất gợi ý. Sau khi người nhận dạng đã xác nhận một người, một vật hay một ảnh trong số được đưa ra để nhận dạng thì Điều tra viên yêu cầu họ giải thích là họ đã căn cứ vào các vết tích hoặc đặc điểm gì mà xác nhận người, vật hay ảnh đó. Việc tiến hành nhận dạng phải có mặt người chứng kiến.

Biên bản nhận dạng phải được lập theo quy định của pháp luật và cần ghi rõ nhân thân của người nhận dạng và của những người được đưa ra để nhận dạng; nhưng đặc điểm của vật, ảnh được đưa ra để nhận dạng; các lời khai báo, trình bày của người nhận dạng.

2. Quy định về nhận dạng theo luật tố tụng dân sự hiện nay

Nhận dạng là hoạt động điều tra bằng cách đưa người, vật hoặc ảnh cho người làm chứng, bị hại hoặc bị can xác nhận người, vật hoặc ảnh đó (Điều 190, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015).

Để việc nhận dạng đạt kết quả, điều tra viên phải lấy lời khai của người nhận dạng trước khi tiến hành nhận dạng để làm rõ những tình tiết, vết tích và đặc điểm mà nhờ đó, người nhận dạng có thể nhận dạng được cũng như làm rõ hoàn cảnh, điều kiện mà họ đã biết về những đặc điểm, vết tích ấy.

Để đảm bảo kết quả nhận dạng được khách quan, điều tra viên phải chọn đối tượng tương tự cùng đưa ra nhận dạng với đối tượng nhận dạng chính. Khi nhận dạng, số người, vật hoặc ảnh đưa ra ít nhất là ba và bề ngoài tương tự giống nhau. Riêng việc nhận dạng tử thi thì không áp dụng quy định này. Khi tiến hành nhận dạng phải có mặt người làm chứng, bị hại hoặc bị can, có mặt người chứng kiến, người chứng kiến phải là người không có liên quan đến vụ án. Điều tra viên phải thông báo cho viện kiểm sát cùng cấp biết và viện kiểm sát phải cử kiểm sát viên kiểm sát việc nhận dạng. Nếu kiểm sát viên vắng mặt phải ghi rõ vào biên bản nhận dạng.

>> Xem thêm:  Đối chất là gì ? Quy định đối chất theo quy định luật tố tụng hình sự hiện nay

Nếu người nhận dạng là người làm chứng hoặc bị hại thì điều tra viên phải giải thích cho họ biết trách nhiệm về việc từ chối, trốn tránh khai báo hoặc khai báo gian dối. Việc giải thích này phải được ghi vào biên bản; đối với những người là đối tượng nhận dạng, điều tra viên yêu cầu họ phải giữ thái độ tự nhiên, nghiêm túc và không được có cử chỉ hoặc lời nói nào tác động đến tâm lí của người nhận dạng.

Trong quá trình nhận dạng, điều tra viên phải tạo điều kiện cho người nhận dạng có thời gian quan sát, suy nghĩ và không được đặt những câu hỏi có tính chất gợi ý. Sau khi người nhận dạng đã xác định một người, một vật hay một ảnh trong số được đưa ra thì điều tra viên yêu cầu họ giải thích là họ đã căn cứ vào các vết tích hoặc đặc điểm gì mà xác nhận người, vật hay ảnh đó. Điều tra viên so sánh với lời khai trước nếu thấy có mâu thuẫn thì yêu cầu họ giải thích.

Trong trường hợp có nhiều người nhận dạng phải bố trí từng người nhận dạng riêng, không được để cho họ tiếp xúc với nhau trong khi nhận dạng. Sau khi nhận dạng, điều tra viên phải lập biên bản nhận dạng như quy định đối với biên bản hỏi cung bị can nhưng cần ghi rõ nhân thân của người nhận dạng và những người được đưa ra để nhận dạng, những đặc điểm của vật, ảnh được đưa ra để nhận dạng, các lời khai báo, trình bày của người nhận dạng.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực tố tụng hình sự về điều tra vụ án hình sự, nhận dạng trong tố tụng hình sự. Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp cụ thể.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê

>> Xem thêm:  Lời khai là gì ? Quy định pháp luật về lời khai trong tố tụng hình sự ?