Xin chào công ty luật Minh Khuê. Hiện tại tôi đang nghiên cứu về pháp luật hình sự. Tôi có một thắc mắc cần được luật sư giải đáp như sau: Quyết định hình phạt là gì? Nguyên tắc cần tuân thủ khi quyết định hình phạt là gì? Nội dung quyết định hình phạt là gì? Rất mong nhận được giải đáp của luật sư. Xin chân thành cảm ơn! (Hoàng Nga - Hà Nội)

Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Hình sự của Công ty luật Minh Khuê

>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900 6162

Trả lời:

Chào bạn, cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đề nghị tư vấn luật đến Bộ phận luật sư tư vấn pháp luật của Công ty Luật Minh Khuê. Nội dung câu hỏi của bạn đã được đội ngũ luật sư của Chúng tôi nghiên cứu và tư vấn cụ thể như sau:

Cơ sở pháp lý:

- Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

1. Quyết định hình phạt là gì?

1.1. Hình phạt là gì?

Điều 30 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi năm 2017 quy định: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó.

1.2. Quyết định hình phạt là gì?

Quyết định hình phạt là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội cụ thể.

1.3.  Ý nghĩa của việc quyết định hình phạt đúng?

Quyết định hình phạt là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt phù hợp (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức hình phạt cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự để áp dụng cho người phạm tội. Quyết định hình phạt đúng pháp luật, công bằng là tiền đề cho việc đạt được mục đích của hình phạt. Tòa án nhân danh Nhà nước áp dụng hình phạt đối với người phạm tội có đạt được mục đích hay không, hiệu quả của hình phạt đạt được ở mức độ cao hay thấp phụ thuộc rất nhiều vào việc quyết định hình phạt.

Mục đích của hình phạt chính là kết quả cuối cùng mà Nhà nước mong muốn đạt được khi áp dụng đối với người thực hiện tội phạm.

Điều 31 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định: “Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương mại phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.”.

Như vậy, mục đích của hình phạt luôn luôn có hai mặt là trừng trị và giáo dục. Hai mặt này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và là hai mặt của một thể thống nhất, khi quyết định hình phạt, Tòa án không được coi nhẹ mặt nào. Nếu Tòa án coi nhẹ mặt giáo dục, cải tạo, xem hình phạt như là phương tiện chủ yếu để trừng trị người phạm tội, thì sẽ dẫn đến việc quyết định hình phạt quá nặng. Trong trường hợp này, sẽ tạo ra tâm lý cho người phạm tội là họ nhận được một hình phạt không hợp lý, không công bằng, do đó họ luôn luôn mang tư tưởng ức chế, phải chịu một hình phạt không tương xứng với hành vi phạm tội của mình, từ đó họ không tin tưởng vào các cơ quan bảo vệ pháp luật. Và họ không tin rằng khi cố gắng cải tạo thật tốt họ sẽ sớm được trở về với gia đình và cộng đồng. Một hình phạt như vậy không thể tạo ra tiền đề và điều kiện thuận lợi để người phạm tội được cải tạo, giáo dục để hoàn lương trở thành công dân có ích cho xã hội.

Ngược lại, nếu quan trọng hoá việc giáo dục, cải tạo mà coi nhẹ mặt trừng trị. Không thấy hết được hình phạt là công cụ để đấu tranh phòng, chống tội phạm và việc trừng trị bằng hình phạt, là sự phản ứng của Nhà nước đối với tội phạm, thì có thể dẫn đến việc quyết định hình phạt quá nhẹ, không tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến làm nảy sinh ở người phạm tội và những người khác ý thức coi thường pháp luật, không tạo ra sự tin tưởng, đồng tình cần thiết để giáo dục quần chúng nhân dân tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

Do vậy, quyết định hình phạt là một trong những giai đoạn rất quan trọng, một trong những nội dung của quá trình áp dụng pháp luật hình sự do thẩm phán và hội thẩm nhân dân tiến hành đối với người thực hiện tội phạm theo một trình tự nhất định. Ngoài ra, nó còn là một dạng hoạt động pháp lý tố tụng hình sự, bởi vì để quyết định hình phạt, Tòa án phải dựa vào kết quả của các giai đoạn tố tụng hình sự khác như kết quả hoạt động điều tra, truy tố và kết quả hoạt động của mình ở giai đoạn xét xử để tuyên một bản án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

2. Nội dung của quyết định hình phạt

Nội dung của quyết định hình phạt thể hiện ở hai vấn đề:

Thứ nhất, Tòa án lựa chọn một trong các hình phạt cụ thể được quy định trong Điều 32 và các điều luật tại Phần các tội phạm Bộ luật hình sự để quyết định hình phạt đối với bị cáo.

Thứ hai, xác định mức hình phạt cụ thể đối với bị cáo.

Hai nội dung đó được tiến hành theo trình tự nhất định và được thực hiện khi áp dụng cả hình phạt chính và hình phạt bổ sung.

3. Nguyên tắc quyết định hình phạt

Để quyết định hình phạt đối với người phạm tội dù họ thực hiện một tội phạm hay thực hiện nhiều tội phạm đúng pháp luật, công bằng và hợp lý, khi áp dụng các chế tài luật hình sự, Tòa án phải tuân theo một số nguyên tắc nhất định

3.1. Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa

Nội dung của nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa khi Tòa án quyết định hình phạt đối với nhiều tội phạm được thể hiện như sau:

Nội dung thứ nhất: khi quyết định hình phạt, Tòa án phải tuân theo trình tự và các điều kiện áp dụng các loại hình phạt cụ thể và chỉ có thể tuyên những hình phạt, với mức phạt được quy định trong Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự.

Hình phạt với tính chất là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được áp dụng đối với người thực hiện tội phạm. Chỉ có Bộ luật hình sự mới quy định loại chế tài này để áp dụng đối với người phạm tội. Đối với trường hợp nhiều tội phạm, mặc dù tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của những hành vi phạm tội do họ thực hiện cao hơn so với trường hợp phạm một tội, nhưng hình phạt được áp dụng đối với họ không thể tùy tiện mà cũng phải được xác định trên cơ sở do luật hình sự quy định. Trong Phần chung Bộ luật hình sự năm 2015 đã quy định cụ thể hệ thống hình phạt chính và hình phạt bổ sung, điều kiện áp dụng hình phạt, quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội, tổng hợp hình phạt của nhiều bản án... Trong Phần các tội phạm của Bộ luật này, cũng đã quy định cụ thể loại và mức hình phạt có thể áp dụng đối với người thực hiện nhiều tội phạm đó.

Nội dung thứ hai: khi quyết định hình phạt, Tòa án phải tuân thủ các quy định của Bộ luật hình sự về nội dung, phạm vi, điều kiện áp dụng các loại hình phạt, về tổng hợp hình phạt. Khi quy định các loại hình phạt, luật hình sự đã quy định cụ thể nội dung từng loại hình phạt với tính chất, mức độ nghiêm khắc khác nhau, phạm vi áp dụng (đối với những tội phạm nào và với đối tượng nào) cũng như điều kiện áp dụng hình phạt đó. Đối với trường hợp nhiều tội phạm, mặc dù tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội tăng lên đáng kể, nhưng Tòa án vẫn phải triệt để tuân thủ nội dung này..

Nội dung thứ ba là tính hợp lý của việc quyết định hình phạt đối với nhiều tội phạm. Tính hợp lý thê hiện ở chỗ trong số những phương án khác nhau mà luật cho phép, Tòa án phải lựa chọn phương án tối ưu nhất, vừa phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của các hành vi phạm tội, vừa phục vụ yêu cầu chính trị trong từng giai đoạn, ở từng địa phương. Để thực hiện nội dung này, Tòa án phải áp dụng đúng pháp luật hình sự. Áp dụng đúng pháp luật không có nghĩa là chỉ áp dụng đúng lời văn của pháp luật hình sự mà còn phải hiểu đúng tinh thần lời văn của pháp luật. Bên cạnh đó, do người thực hiện nhiều tội phạm thường nguy hiểm hơn nhiều so với người thực hiện một tội phạm và bị quần chúng nhân dân căm ghét, cho nên khi quyết định hình phạt đối với họ, Tòa án phải cân nhắc cả tình hình chính trị, xã hội, kinh tế ở địa phương để quyết định hình phạt cho hợp lý.

3.2. Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt

Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt là nguyên tắc chung của luật hình sự, đồng thời cũng là nguyên tắc của quyết định hình phạt. Yêu cầu của nguyên tắc này là mọi hành vi phạm tội đều bị phát hiện và trừng phạt, không bỏ lọt tội phạm.

Cá thể hóa hình phạt là một trong những nguyên tắc quan trọng của chế định hình phạt và là nguyên tắc đặc thù của quyết định hình phạt đối với nhiều tội phạm. Tư tưởng cơ bản của nguyên tắc này là: khi quyết định hình phạt, Tòa án phải căn cứ vào các quy định của pháp luật hình sự, ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, cân nhắc tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Trên cơ sở đó lựa chọn loại và mức hình phạt cụ thể áp dụng cho người phạm tội sao cho công bằng, hợp lý nhằm bảo đảm mục đích của hình phạt. Có như vậy hình phạt mới đạt được mục đích vừa nhằm trừng trị, vừa nhằm giáo dục, cải tạo người phạm tội.

Để có thể cá thể hóa hình phạt đối với nhiều tội phạm, vấn đề cần được chú ý là phải xem xét nhân thân người phạm tội: tái phạm, tái phạm nguy hiểm, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp. Tất nhiên, hình phạt đối với nhiều tội phạm luôn luôn là hình phạt đối với các hình vi phạm tội đã thực hiện, chứ không phải nhân thân người phạm tội. Xem xét nhân thân người phạm tội để phục vụ cho việc cá thể hóa hình phạt đối với nhiều tội phạm không phải là xem xét nhân thân nói chung, mà là xem xét những đặc điểm nhất định có ảnh hưởng tới tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội. Theo luật hình sự Việt Nam, cùng với một số tình tiết khác, các biểu hiện của nhiều tội phạm như tái phạm, tái phạm nguy hiểm, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là những tình tiết về nhân thân có ý nghĩa quan trọng khi quyết định hình phạt đối với nhiều tội phạm.

3.3. Nguyên tắc công bằng xã hội

Nội dung của nguyên tắc công bằng xã hội khi quyết định hình phạt thể hiện:

Thứ nhất, hình phạt đã tuyên phải tương xứng với các tội đã phạm. Nghĩa là các tội đã phạm càng nghiêm trọng và trong những điều kiện giống nhau, thì hình phạt phải càng nghiêm khắc hơn và ngược lại.

Thứ hai, khi quyết định hình phạt đối với nhiều tội phạm, mặc dù có tình tiết tái phạm, tái phạm nguy hiểm nhưng phải cân nhắc nhân thân người phạm tội và các tình tiết khác có trong vụ án. Sở dĩ phải chú ý đến vấn đề này, vì hình phạt bao giờ cũng được áp dụng đối với người phạm tội cụ thể, mà những con người cụ thể tất yếu có hoàn cảnh gia đình, đặc điểm tâm, sinh lý riêng cũng như giữ những địa vị không giống nhau trong xã hội.

Thứ ba, hình phạt được tuyên đối với nhiều tội phạm cần phải phản ánh một cách đúng đắn dư luận xã hội, ý thức pháp luật, đạo đức xã hội, phải có sức thuyết phục, bảo đảm tính công bằng và chính sách hình sự của Nhà nước ta.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi về nội dung "Quyết định hình phạt là gì? Nguyên tắc và nội dung quyết định hình phạt". Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập