Thông tư

THÔNG TƯ

CỦA VIỆNKIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO, TOÀ ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO, BỘ NỘI VỤ, BỘ TƯ PHÁP, BỘTÀI CHÍNH SỐ 03.TT.LB
NGÀY 23 THÁNG 4 NĂM 1984 QUY ĐỊNH CHẾ ĐỘ THU GIỮ, BẢO QUẢN, XỬ LÝ LẬT CHỨNG VÀTÀI SẢN TẠM GIỮ TRONG CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ

Thu giữ, bảo quản, xử lývật chứng và tài sản tạm giữ là vấn đề quan trọng trong tố tụng hình sự. Làmtốt công tác này là vấn đề nguyên tắc để bảo đảm cho việc điều tra, truy tố,xét xử và thi hành án được đúng pháp luật, chính xác, đấu tranh chống tội phạmcó kết quả. Đồng thời đây cũng là một việc cần thiết để bảo vệ tài sản của nhànước, của tập thể, của công dân và liên quan trực tiếp đến việc giữ gìn phẩmchất của cán bộ.

Tuy nhiên, thời gianqua, trong khi chưa có Bộ luật tố tụng hình sự , các ngành hưũ trách chưa có quyđịnh chặt chẽ và thống nhất về vấn đề này, đó cũng là một trong các nguyên nhânmà do đó nhiều nơi việc thu giữ, bảo quản, xử lý vật chứng và tài sản tạm giữ có những hiện tượng viphạm pháp luật, không những gây trở ngại cho hoạt động tố tụng, xâm phạm tráiphép tài sản của công dân, mà còn phát sinh hiện tượng tiêu cực trong một sốcán bộ các cơ quan công an, Viện kiểm sát, và toà án.

Vì vậy, trong khi chờđợi xây dựng Bộ luật tố tụng hình sự, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Toà ánnhân dân tối cao, Bộ Nội vụ, Bộ tư pháp và Bộ tài chính ra thông tư quy địnhchế độ thu giữ, bảo quản xử lý vật chứng và tài sản tạm giữ trong các vụ ánhình sự như sau:

I. THU GIỮ VẬT CHỨNG VÀ TÀI SẢN KÊ BIÊN, TẠM GIỮ:

A. THUGIỮ VẬT CHỨNG

1. Vật chứng là những vật dùng vào việc phạm tội, vật mang dấuvết tội phạm, vật có liên quan đén hành vi phạm tội, cũng như tiền bạc hay tàisản khác có được bằng con đường phạm tội. Những vật đó dùng để phát hiện tộiphạm, chứng minh những tình tiết thực tế của tội phạm.

2. Vật chứng phải được cơ quan điều tra thu giữ đầy đủ và kịpthời. Khi khám xét thu giữ vật chứng phải theo đúng thẩm quyền và thủ tục phápluật quy định.

Cãc vật chứng phát hiện được, thứ gì cần chụp ảnh thì phảichụp ảnh. Biên bản khám xét thu giữ vật chứng phải ghi rõ từng thứ vật chứngphát hiện được về: vị trí, số lượng, trọng lượng, phẩm chất, kích thước, mẫusắc và cao đặc điểm khác. Vật chứng là tiền mặt thì phải ghi rõ số lượng cácloại tiền, nếu là ngoại tệ thì phải ghi thêm là tiền nước nào và trong trường hợpcần thiết còn phải ghi cả số in trên đồng tiền.

Vật chứng là kim khí quý, đá quý, thuốc phiện ... thì phảiniêm phong trước mặt bị can, bị cáo, hoặc thân nhân của họ. Niêm phong phải làmcẩn thận và dễ dàng phát hiện dấu vết nếu phẩm chất niêm phong đã bị mở. Trênniêm phong phải ghi rõ số lượng, phẩm chất và các đặc điểm khác của các vật cótrong niêm phong, có chữ ký của cán bộ thu giữ, của bị can hoặc thân nhân củahọ và của đại diện Uỷ ban nhân dân xã, phường, niêm phong thứ gì và niêm phongnhư thế nào phải ghi vào biên bản thu giữ vật chứng.

Khi khám xét, nếu phát hiện những thứ Nhà nước cấm lưu hành,tàng trữ thì cũng thu giữ để xét.

3. Thứ gì đem về cơ quan điều tra, phải ghi rõ trong biên bản.Những thứ không thể đem về cơ quan điều tra được (cồng kềnh hoặc không thể dichuyển) thì phải mô tả cụ thể trong biên bản và chụp ảnh rồi giao cho Uỷ bannhân dân xã, phường hoặc chủ nhà bảo quản vật chứng đó cho đến khi xét xử vàbản án đã có hiệu lực pháp luật. Biên bản khám xét thu giữ vật chứng làm thành 3 bản: để giaocho người bị khám xét, cơ quan khám xét và đưa vào hồ sơ vụ án. Trường hợp cógiao cho Uỷ ban nhân dân xã, phường bảo quản vật chứng, thì phải lập biên bảngiao cho uỷ ban nhân dân xã, phường.

4. Đối với những vật chứng cần phải có sự xem xét của Nhàchuyên môn để phân biệt thật giả (khi khí quý, đá quý, thuốc phiện, thuốc chữabệnh, ngoại tệ ...) hoặc để xác địnhtính năng, tác dụng của thứ vật chứng đó (hoá chất, vũ khí ...) thì phải trưngcầu giám định ngay. Chi phí cho giám định lấy kinh phí nghiệp vụ, không đượctrích vào vật chứng hoặc tài sản tạm giữ.

B. KÊBIÊN, TẠM GIỮ TÀI SẢN

1. Tài sản kê biên, tạm giữ là tiền bạc, đồ vật của bị can bịcáo và những người liên quan trực tiếp đến tội phạm, mà các cơ quan điều tra,truy tố, xét xử kê biên, tạm giữ để bảo đảm việc bồi thường, tiền nộp phạt khixử lý, xét xử vụ án.

2. Việc kê biên, tạm giữ tài sản chỉ được tiến hành trong cáctrường hợp phạm tội, mà pháp luật quy định bị can, bị cáo phải bồi thường thiệthại vật chất quan trọng, phạt một số tiền lớn, tịch thu một phần hoặc toàn bộtài sản.

Tài sản kê biên tạm giữ bao gồm: Tài sản của bị can, bị cáohiện có trong nhà, trong người, tài sản cho vay mượn, cho thuê tài sản đưa đisửa chữa, tài sản gửi hoặc thuê giữ, tiền gửi tiết kiệm và nhà cửa.

Chỉ kê biên tạm giữ những thứ có giá trị và trị giá tương ứngvới số tiền có thể phải bồi thường hoặc tiền phạt. Không kê biên, tạm giữ nhữngthứ tối thiểu cần thiết cho cuộc sống và sản xuất hàng ngày của gia đình bịcan, bị cáo, nhất là việc niêm phong nhà phải xem xét hết sức thận trọng. Vậtkỷ niệm, đồ thờ cúng, nói chung không kê biên, tạm giữ, trừ những thứ có giátrị tương đối lớn.

3. Thứ gì thật cần thiết (vàng thỏi, vàng lá, tiền mặt ...)mới tạm giữ, những thứ khác sau khi kê biên thì giao cho người đang quản lý tàisản bảo quản cho đến khi xét xử và bản án đã có hiệu lực pháp luật. Tài sản tạmgiữ là kim khí quý đá quý, thì phải niêm phong trước mặt người có của hoặcngười giao các vật đó. Thể thức niêm phong cũng như đối với vật chứng.

Khi khám xét kê biên, tạm giữ tài sản phải làm đúng thủ tục.Biên bản phải ghi rõ ràng, đầy đủ (như với vật chứng), thứ gì tạm giữ, thứ gìgiao cho người đang quản lý tài sản bảo quản cũng phải ghi vào biên bản. Biênbản phải làm 3 bản giao cho người đang quản lý tài sản 1 bản, cơ quan kê biên,tạm giữ một bản và 1 bản đưa vào hồ sơ vụ án. Những tài sản tạm giữ thuộc loạiphải giám định thì trưng cầu giám định ngay. Kết luận giám định về tài sản tạmgiữ phải sao gửi cho người quản lý tài sản trước đó biết.

4. Trong giai đoạn điều tra, truy tố, các cán bộ cơ quan điềutra và các kiểm sát viên có quyền ra lệnh bắt người phạm tội thì có quyền ralệnh khám nhà để kê biên tạm giữ tài sản. Trong các trường hợp cơ quan điều trara lệnh phải được Viện kiểm sát nhân dân phê chuẩn mới có hiệu lực thi hành.Trừ việc khám nhà để kê biên, tạm giữ tài sản trong các trường hợp phạm tội quảtang, khẩn cấp.

Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử thì quyền này thuộc về Toà ánnhân dân.

II. BẢO QUẢN VÀ GIAO NHẬN VẬT CHỨNG VÀ TÀI SẢN
TẠM GIỮ

1. Vật chứng đã thu đã và tài sản tạm giữ phải bảo quản chuđáo, có sổ sách ghi chép rõ ràng, đầy đủ, có phương tiện bảo quản chắc chắn, cóchế độ và cán bộ quản lý chặt chẽ, không để hư hỏng, mất mát. Nghiêm cấm cáchành vi lấy cắp, đổi chác, sử dụng, mua bán và phân phối nội bộ.

Việc thưởng cho những người có thành tích phát hiện, truy bắtbọn tội phạm, chỉ được giải quyết sau khi vụ án đã qua xét xử và bản án đã cóhiệu lực pháp luật hoặc đã có quyết định miễn tố của Viện kiểm sát nhân dân.

2. Nếu vật chứng hoặc tài sản tạm giữ là hàng tiêu dùng mauhỏng (lương thực, thực phẩm tươi sống, dược phẩm, dược liệu ...) thì sau khithu giữ cơ quan điều tra giao ngay cho cửa hàng quốc doanh chuyên doanh mặthàng đó. Đơn vị nhận hàng thanh toán tiền cho cơ quan điều tra theo giá thu muakhuyến khích hiện hành. Cơ quan điều tra gửi tiền vào Ngân hàng. Chứng từ vềviệc gửi tiền phải đưa vào hồ sơ vụ án.

Vật chứng thuộc các loại sau đây thì giao cho các cơ quan cóchức năng tạm thời quản lý chờ xử lý.

Kim khí quý, đá quý, tiền mặt (kể cả ngoại tệ), phải giao ngaycho ngân hàng.

- Thuốc phiện, ma tuý, giao cho cơ quan chuyên doanh dược liệuđặc sản của tỉnh, thành hoặc trung ương.

- Chất độc, chất có vi trùng, giao cơ quan y tế

- Vũ khí, chất nổ giao cho cơ quan công an hoặc cơ quan quân sự

- Việc gửi tiền vào Ngân hàng và giao vật chứng cho các cơquan nói trên, cơ quan điều tra thông báo cho Viện kiểm sát nhân dan và cơ quantài chính biết.

Khi chuyển giao vật chứng đến các cơ quan để tạm thời quản lý,nếu xét thấy cần thiết, cơ quan điều tra giữ lại một phần để làm xét nghiệm,giám định hoặc để chứng minh tội phạm trước phiên toà. Giữ lại thứ gì, số lượngbao nhiêu, cơ quan điều tra phải ra quyết định và đưa vào hồ sơ vụ án.

3. Tài sản tạm giữ cũng phải gửi ngân hàng ngay đối với kimkhí quý, đá quý, tiền mặt.

4. Khi cơ quan điều tra gửi tiền bán vật chứng thuộc loại mauhỏng, vật chứng là tiền mặt, cũng như tiền mặt thuộc tài sản tạm giữ vào ngầnhàng, phải ghi rõ tiền của vụ án nào tạm giữ chờ xử lý để khi rút ra được nhanhchóng.

5. Việc giao nhận vật chứng và tài sản tạm giữ phải kịp thời,đầy đủ và đúng thủ tục như: lập biên bản, có chữ ký và đóng dấu cơ quan của bêngiao nhận, và làm thành nhiều bản để mỗi bên giao nhận giữ một bản và đưa vàohồ sơ vụ án một bản.

- Trong từng trường hợp cụ thể còn phải:

- Những vật chứng và tài sản tạm giữ do cơ quan điều tra trựctiếp thu giữ rồi chuyển giao cho các cơ quan tạm thời quản lý chờ xử trí (nhưnói ở điểm - chương II) phải lập biên bản giao vào từng cơ quan. Biên bản phảighi rõ từng thứ như biên bản thu giữ và trao gửi cho cơ quan tài chính biết.

- Trường hợp vụ án đầu cơ, buôn lậu ... từ các cơ quan h ànhchính chuyển sang để truy cứu trách nhiệm hình sự thì các cơ quan này phảichuyển theo hồ sơ vụ án: biên bản thu giữ vật chứng và biên bản chuyển giao vậtchứng cho các cơ quan tạm thời quản lý chờ xử lý, để khi xét xử toà án quyếtđịnh việc xử lý cả người phạm tội và vật chứng.

Nếu cơ quan hành chính có tạm giữ tài sản của đương sự, thìphải chuyển theo hồ sơ cả bằng chứng từ và hiện vật.

- Khi giao vật chứng hoặc tài sản tạm giữ là kim khí quý, đáquý, tiền, ngoại tệ, thuốc phiện ... cho cơ quan giám định, thì phải lập biênbản mở niêm phong, xác định thì phải lập biên bản mở niêm phong, xác định niêmphong còn nguyên vẹn hay đã bị mất dấu, thay đổi và kiểm kê các vật trong niêmphong. Khi mở niêm phong phải có mặt đại diện các cơ quan giao niêm phong, cơquan giám định và bị can, bị cáo hoặc người thay mặt họ và đều ký vào biên bản.Biên bản này sao gửi cho bị can, bị cáo 1 bản.

- Khi cơ quan điều tra chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát để xử lý, Viện kiểm sát chuyển hồ sơ sang toàán để xét xử, trong hồ sơ phải có đầy đủ biên bản thu giữ và các giấy tờ kháccó liên quan đến vật chứng và tài sản kê biên, tạm giữ. Tiền gửi ngân hàng vẫncứ để ở tài khoản của cơ quan điều tra.

Đối với vụ án đưa truy tố, xét xử, thứ gì không thuộc loạiphải gửi ngân hàng hoặc giao cho các cơ quan tạm thời quản lý chờ xử lý, thìphải chuyển giao hiện vật sang toà án. Đối với những vụ án có nhiều vật chứngvà tài sản tạm giữ hoặc các thứ đồ cồng kềnh, phức tạp thì giao tay ba giữacông an, Viện kiểm sát và Toà án do Viện kiểm sát tổ chức việc giao nhận saukhi quyết định chuyển hồ sơ sang toà án để xét xử. Chi phí vận chuyển lấy kinhphí nghiệp vụ, không được trích vào vật chứng hoặc tài sản tạm giữ. Vật chứngthuộc loại bí mật quốc gia, thì tuỳ trường hợp cụ thể mà niêm phong, giao trựctiếp cho Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Chánh án toà án nhân dân và phảiđược bảo quản thật chặt chẽ.

Đối với vụ án Viện kiểm sát miễn tố hoặc định chỉ điều tra,thì vật chứng và tài sản tạm giữ cứ để tại cơ quan điều tra để giải quyết theoquyết định xử lý của Viện kiểm sát.

- Khi di lý vụ án trong nội bộ từng ngành công an, Kiểm sát,toà án, di lý từ Viện kiểm sát nhân dân, toà án nhân dân sang Viện kiểm sátquân sự, toà án quân sự và ngược lại, trong hồ sơ vụ án phải có đầy đủ biên bảnthu giữ và các giấy tờ khác có liên quan đến vật chứng và tài sản kê biên, tạmgiữ. Còn hiện vật thì trừ những thứ đã gửi ngân hàng hoặc giao cho các cơ quantạm thời quản lý chờ xử lý, số còn lại phải chuyển theo hồ sơ vụ án. Trường hợpkhó khăn không chuyển được thì khi bàn giao hồ sơ phải nêu rõ lý do và phải bảoquản chu đáo những thứ còn để lại, chờ xử lý của nơi tiếp nhận vụ án.

- Đối với vụ án xét xử phúc thẩm thì phải chuyển theo hồ sơ vụán những vật chứng cần thiết cho việc xét xử phúc thẩm. Những vật còn lại vàtài sản tạm giữ không phải chuyển theo hồ sơ nhưng phải bảo quản chu đáo chòbản án phúc thẩm quyết định.

- Khi giao trả vật chứng cho người bị chiếm đoạt, cũng nhưgiao trả tài sản cho đương sự, biên bản phải ghi rõ trả những thứ gì, tìnhtrạng ra sao và đủ hay thiếu, lý do?

- Khi thay đổi cán bộ trực tiếp quản lý vật chứng và tài sảntạm giữ trong cùng một đơn vị cũng phải lập biên bản giao nhận, có cán bộ cóthẩm quyền chứng kiến.

III. XỬ LÝ VẬT CHỨNG VÀ TÀI SẢN KÊ BIÊN, TẠM GIỮ

1. Việc xử lý vật chứng trong các vụ án hình sự phải được ghitrong bản án hình sự và và giải quyết cụ thể như sau:

- Tịch thu nộp vào ngân sách Nhà nước, cơ quan xử lý phảitrích sao quyết định tịch thu vật chứng gửi cho cơ quan tài chính cùng cấp biếtđể tiếp nhận những thứ đó nộp ngân sách nhà nước.

- Huỷ bỏ những thứ không có giá trị hoặc hoàn toàn không cònsử dụng được. Khi huỷ, cơ quan quyết định việc xử lý vụ án phải lập biên bản cóđại diện các cơ quan đang quản lý vật chứng, Viện kiểm sát, tài chính chứngkiến.

- Vật chứng là tài sản bị chiếm đoạt, nếu không cần thiết giữlại để phục vụ việc xét xử, thì trả cho chủ sở hữu từ giai đoạn điều tra (cảđối với chủ sở hữu là Nhà nước, công dân ...)

Nếu vật chứng là thứ mau hỏng đã bán, thì trả lại cho chủ sởhữu số tiền đã bán được. Nếu chủ sở hữu là cơ quan, xí nghiệp Nhà nước hoặc tổchức xã hội đã được mua vật tư theo giá cung cấp, thì chi trả theo giá đó. Sốchênh lệch thừa do bán giá cao hơn thì nộp vào ngân sách nhà nước. nếu tài sảnbị chiếm đoạt đã được thanh lý quyết toán rồi thì toàn bộ số tiền bán được hoặcvật chứng chưa bán, đều nộp vào ngân sách nhà nước.

- Những vật chứng chưa xác định được chủ sở hữu, thì cơ quanxử lý phải niêm yết công khai. Quá 6 tháng kể từ ngày niêm yết mà không cóngười nhận thì nộp vào ngân sách Nhà nước.

Trường hợp có tranh chấp về quyền sở hữu đối với vật chứng thìgiải quyết bằng tố tụng dân sự.

Khi bản án đã có hiệu lực pháp luật thì chấp hành viên quan hệvới cơ quan đã thu giữ vật chứng, cơ quan đang quản lý vật chứng và cơ quan tàichính để giải quyết vật chứng theo đúng bản án.

2. Đối với các vụ án miễn tố, Viện kiểm sát quyết định việc xửlý vật chứng. Viện kiểm sát trao đổi để cơ quan điều tra b iết và thực hiệntheo quyết định ấy. Riêng đối với những vụ đầu cơ, buôn lậu làm hàng giả, kinh doanh trái phép mà Việnkiểm sát miễn tố, thì Viện kiểm sát có văn bản trao đổi với cơ quan xử lý vềhành chính, để cơ quan này xử lý theo thẩm quyền những vật chứng đã thu giữ.

3. Trường hợp quyết định tịch thu vật chứng đã được thi hànhnhưng sau phát hiện có sai lầm và đã có quyết định huỷ, thì cơ quan đã xử lýphải quan hệ với cơ quan tài chính để trích quỹ Nhà nước bồi thường cho đươngsự số tài sản đã bị tịch thu theo giá bán lẻ hiện hành của Nhà nước.

4. Đối với tài sản đã bị tạm giữ, nếu bị can, bị cáo đã bồithường đủ hoặc nộp đủ tiền phạt thì trả lại cho họ. Riêng đói với kim khí súng,đá quý, ngoại tệ, trước khi quyết định phải thông báo với ngân hàng xem xétviệc thực hiện chế độ quản lý vàng, bạc, ngoại tệ ... của Nhà nước. Nếu họkhông nộp được hoặc nộp chưa đủ, thì cơ quan có nhiệm vụ thi hành quyết định xửlý quan hệ với cơ quan tạm giữ tài sản đó, tổ chức bán lấy tiền bồi thường hoặcnộp phạt, còn thừa thì trả lại cho họ. Riêng tài sản có kê biên nhưng không tạmgiữ, thì giao cho bị cáo hoặc gia đình họ bán trong thời hạn nhất định, nếu quáhạn họ không bán được thì cơ quan thi hành quyết định xử lý cùng cơ quan đã kêbiên tài sản tổ chức bán lấy tiền bồi thường hoặc nộp phạt.

5. Việc bán vật chứng tịch thu hoặc tài sản tạm giữ phải cóHội đồng định giá và bán công khai (Bộ tư pháp, Toà án nhân dân tối cao và Bộtài chính sẽ có hướng dẫn về vấn đề này).

6. Khi có khiếu nại về việc mất mát, hư hỏng, đổi chác vậtchứng hoặc tài sản tạm giữ, thì trong thời hạn 2 tháng. Thủ trưởng cơ quan tạmgiữ những thứ đó phải giải quyết và trả lời cho đương sự, đồng thời gửi cho cơquan xử lý và Viện kiểm sát nhân dân biết. Nếu có sự khiếu nại của người bịtịch thu oan về bồi thường chưa thoả đáng, thì trong thời hạn 2 tháng, cơ quanđã có quyết định tịch thu sai phải cùng với cơ quan tài chính giải quyết và trả lời cho đương sự,đồng gửi cho Viện kiểm sát nhân dân biết.

7. Việc xử lý vật chứng trong các vụ án trốn đi nước ngoài, thì theo hướng dẫntrong thông tư liên ngành số 03 ngày 25/12/1982.

IV. KỶ LUẬT

Thủ trưởng các cơ quan có nhiệm vụ thu giữ, bảo quản xử lý vậtchứng và tài sản tạm giữ phải thường xuyên kiểm tra công tác này. Viện kiểm sátnhân dân phải kiểm sát việc này một cách chặt chẽ. Nếu để xảy ra mất mát, đổichác, thì cơ quan quản lý những thứ đó phải bồi thường, rồi sau đó bắt cán bộcó trách nhiệm trực tiếp phải bồi thường lại cho cơ quan theo trách nhiệm vậtchất hoặc trách nhiệm dân sự. Đối với vật chứng hoặc tài sản tạm giữ bị hư hỏngdo thiếu trách nhiệm trong việc bảo quản hoặc do tự tiện sử dụng làm hỏng cũngphải bồi thường.

Cán bộ nào vi phạm những quy định trong thông tư này thì ngoàiviệc bồi thường còn tuỳ theo lỗi nhẹ, nặng mà phải chịu kỷ luật hành chính hoặcbị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký.

Các ngành công an, kiểm sát, toà án, tư pháp, tài chính tuỳtheo chức năng của từng ngành mà có hướng dẫn thêm và tổ chức cho cán bộ trongngành từ trung ương đến cơ sở nghiên cứu nắm vững và thi hành đúng.

Trong khi thực hiện có gì vướng mắc thì kịp thời báo cáo chocấp trên trong ngành rõ.