BỘ XÂY DỰNG
-----

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
-------

Số: 48/TTr-BXD

Hà Nội, ngày 17 tháng 6 năm 2008

TỜ TRÌNH

VỀ VIỆC ĐỀ NGHỊ BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH CỦA THỦ TƯỚNGCHÍNH PHỦ PHÊ DUYỆT CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CẤP ĐÔ THỊ QUỐC GIA

Kính gửi: Thủtướng Chính phủ

Căn cứ công văn số 969/VPCP-CN ngày 02/3/2004 của Văn phòng Chính phủ,thông báo ý kiến của Thủ tướng Chính phủ “giao Bộ Xây dựng nghiên cứu xây dựngchương trình tổng thể nâng cấp đô thị quốc gia (tiếp nhận khoản viện trợ củaNgân hàng thế giới) trình duyệt theo quy định hiện hành”.
Căn cứ Quyết định số 688/2004/QĐ-TTg ngày 23/6/2004 của Thủ tướng Chính phủ vềviệc phê duyệt kết quả đàm phán Dự án “Nâng cấp đô thị” vay vốn Ngân hàng Thếgiới (WB), trong đó chỉ định Bộ Xây dựng tiếp nhận và thực hiện khoản viện trợ750.000 USD để xây dựng Chương trình Quốc gia về Nâng cấp đô thị thuộc Dự án.
Thực hiện ý kiến chỉđạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng đã chủ trì tổ chức, phối hợp với cácbộ ngành, địa phương, chuyên gia trong nước và quốc tế để tiến hành các đánhgiá, khảo sát thích hợp xây dựng cho Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia (gọi tắt là NUUP). Đến nay, báocáo cuối cùng cho nội dung trên đã được hoàn tất.
Bộ Xây dựng kính trìnhThủ tướng Chính phủ xem xét và phê duyệt Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia(NUUP) với những nội dung chính như sau:

1. Sự cần thiết nâng cấp đô thị:

Việt Nam đã và đang đẩy mạnh phát triển nền kinh tế thị trường theo địnhhướng Xã hội chủ nghĩa tạo nên sự phát triển kinh tế mạnh mẽ đồng thời với quátrình đô thị hóa, tạo sức ép dân số đô thị ngày càng lớn. Để tối ưu hóa lợi íchtheo định hướng trên, Chính phủ đã rà soát các chính sách, tiến hành các cảicách điều chỉnh hành chính và luật pháp nhằm đối phó với các vấn đề nảy sinhtrong quá trình đô thị hóa nhanh chóng. Sự di cư ồ ạt của dân di cư từ nôngthôn tới thành thị và sự gia tăng của khu vực không chính thức đòi hỏi có cáchthức tiếp cận mới, sáng tạo với chi phí hiệu quả nhằm giảm bớt áp lực trên,đồng thời đáp ứng được các nhu cầu của cư dân đô thị.

Trongtiến trình công nghiệp hoá đất nước, sự phát triển của các đô thị giữ vai tròđặc biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội, đảm bảo an ninhquốc phòng và bảo vệ môi trường. Hiện nay các đô thị có rất nhiều khu vực yếukém về điều kiện sống, nhưng chưa có một chiến lược và kế hoạch cụ thể về nângcấp đô thị, dẫn đến hạn chế sự tiếp cận của các nhà tài trợ đang tìm cơ hội đểhỗ trợ và đầu tư. Chiến lược nâng cấp đô thị quốc gia và Kế hoạch đầu tư tổngthể nâng cấp đô thị đến năm 2020 sẽ đưa ra một hệ khung gồm cơ chế chính sách,kế hoạch đầu tư và thực hiện mà dựa vào đó Chính quyền các đô thị và các nhàđầu tư có thể phối hợp nâng cấp đô thị có hiệu quả.

Mộtnghiên cứu trong phạm vi của Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia gần đây đãcho thấy 822 ngàn hộ dân tại các đô thị hiện chưa được cung cấp nước sạch,khoảng 3,11 triệu m3 nước thải được thải ra trực tiếp ra môi trườngnước mặt mỗi ngày, trong đó có 0,98 triệu m3 là nước thải côngnghiệp, và 0,12 triệu m3 là nước thải từ các bệnh viện; 2,01 triệum3 là nước thải sinh hoạt. Có khoảng 1,13 triệu hộ dân chưa được thu gom rác vàchất thải rắn, khoảng 1,8 triệu hộ dân đô thị có nhà vệ sinh chưa được kết nốivới bể xí tự hoại. Trong phạm vi cả nước, có khoảng 7.000 km đường cấp I, II,III tại các khu vực đô thị cần phải được nâng cấp. Về nhà ở, 44 ngàn hộ dânhiện đang sống trong các khu vực thiếu an toàn, và 1,8 triệu nhà ở tại các đôthị vẫn còn là nhà tạm, nhà cấp bốn. Tình trạng thiếu hụt về hạ tầng và nhà ởtrầm trọng và yêu cầu dự báo tính đến năm 2020 sẽ được giải quyết thông quaChương trình nâng cấp đô thị quốc gia - Chiến lược nâng cấp đô thị quốc gia vàKế hoạch đầu tư tổng thể cho nâng cấp đô thị đến năm 2020.

Nhữngchính sách đô thị của Chính phủ Việt Nam nêu trong Định hướng quy hoạch tổngthể phát triển đô thị đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tháng11-1998. Theo quy hoạch này, Chính phủ đã yêu cầu nhà tài trợ hỗ trợ chuẩn bịcho một chương trình quốc gia về nâng cấp các cụm dân cư thu nhập thấp tuỳ theotừng vùng đô thị. Những nghiên cứu chuẩn bị bước đầu do Liên minh các đô thịtiến hành năm 2002 đã đặt cơ sở cho dự án Nâng cấp đô thị Việt Nam (gọi tắt làVUUP).

Mụcđích của dự án VUUP là giảm nghèo các khu đô thị bằng việc cải thiện điều kiệnsống và môi trường, áp dụng phương pháp có sự tham gia của cộng đồng. Dự ánđược tập trung triển khai tại bốn đô thị lớn là thành phố Hồ Chí Minh, thànhphố Nam Định, thành phố Hải Phòng và thành phố Cần Thơ, bao gồm bảy (7) hợpphần: i) Nâng cấp cơ sở hạ tầng cấp III; ii) Cơ sở hạ tầng cấp I và cấp II hỗtrợ cơ sở hạ tầng cấp III; iii) Nhà tái định cư; iv) Cải thiện hệ thống quản lýnhà đất; v) Chương trình cho vay cải tạo nhà ở; vi) Nâng cao năng lực các Banquản lý dự án, các cơ quan và cộng đồng; vii) Xây dựng một Chiến lược nâng cấpđô thị quốc gia và một Kế hoạch đầu tư tổng thể cho nâng cấp đô thị đến năm2020.

Căncứ Quyết định số 688/2004/QĐ-TTg ngày 23/6/2004 của Thủ tướng Chính phủ, hiệnnay 4 thành phố đang triển khai thực hiện nâng cấp bằng nguồn vốn vay của Ngânhàng Thế giới (WB). Bộ Xây dựng có trách nhiệm tiếp nhận tài trợ từ Ngân hàngThế giới (WB) và Quỹ phát triển chính sách và nguồn nhân lực Nhật Bản (JPHRD)để xây dựng Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia (khoảng 100 đô thị từ loại 4trở lên).

2. Mục tiêu nâng cấp đô thị quốc gia

2.1. Mục tiêu chiến lược

- Thực hiện chiến lược toàn diện về tăng trưởng vàxoá đói giảm nghèo;

- Trực tiếp tham gia vào công tác xoá đói giảm nghèo thông qua nâng cấpđô thị;

- Xây dựng được hệ thống tiêu chí để đánh giá phân loại cơ sở hạ tầng kỹthuật và xã hội của khu vực thu nhập thấp trong đô thị, tiêu chí phát triển vàcải thiện mức sống cho từng đô thị;

- Xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn của các côngtrình hạ tầng kỹ thuật đô thị.

2.2. Các mục tiêu cụ thể

Thực hiện chính sách của Chính phủ là cải thiện điềukiện sống của người dân đô thị và cải thiện điều kiện môi trường tại các trungtâm đô thị.

Mục tiêu của Chương trình đảm bảo đến năm 2020, toànbộ dân cư đô thị được tiếp cận với nước sạch, nhà vệ sinh có bể tự hoại, chấtthải rắn và nước thải được thu gom, xử lý, hệ thống thoát nước kết hợp cho cảthoát nước mưa và nước thải được khôi phục và lắp đặt nhằm giảm bớt nguy cơ lụtlội và loại bỏ nước thải khỏi môi trường. Các khu xây dựng tại đô thị có thểđạt chuẩn về mật độ đường giao thông; hệ thống đèn đường tại các đô thị đượcnâng cấp, tất cả những ngôi nhà xây tại các khu vực không đảm bảo an toàn vàkhông phù hợp cho sinh sống của người dân sẽ được di dời, các hộ dân sinh sốngtại các khu vực có thu nhập thấp có thể được vay vốn để cải tạo nhà ở của mình.

3. Phạm vi và nội dung các hợp phần nâng cấp đô thịquốc gia

3.1. Phạm vi

Phạm vi Chương trình nâng cấp đô thị nghiên cứu tổngthể đô thị hiện tại, đặc biệt là các khu vực có thu nhập thấp (gọi tắt là khuLIA) và các phần diện tích đô thị khác có thiếu hụt về hạ tầng, nhu cầu về nhàở và diện tích khu vực có mật độ xây dựng cao dự báo đến năm 2020.

Chiếnlược nâng cấp đô thị quốc gia được triển khai tại các khu đô thị của các đô thịtừ loại IV trở lên.

Phạmvi của Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia liên quan đến 95 đô thị từ loại Iđến loại IV và loại đặc biệt.

3.2. Nội dung các hợp phần

- Hạ tầng cấp I và cấp II kể cả xử lý và phân phốinước, xử lý nước thải, thoát nước, thu gom và xử lý chất thải rắn, đường giaothông;

- Hạ tầng cấp III cho các khu vực có thu nhập thấp,các diện tích đô thị khác và diện tích khu vực ven đô thị mở rộng, gồm cấpnước, vệ sinh, thoát nước, thu gom rác và chất thải rắn, đường giao thông vàchiếu sáng;

- Tái định cư (cho nhà ở thuộc các khu vực không antoàn tại đô thị);

- Các khoản cho vay cải thiện nhà ở khu vực cải tạovà khu vực tái định cư.

4. Dự báo đô thị hóa

Theo dự báo dân số của Quỹ dân số Liên hợp quốc(UNFP) thì đến năm 2020 dân số của Việt Nam sẽ vượt quá 104 triệu người với41,6 triệu (40%) sống tại đô thị và 62,4 triệu (60%) sống ở nông thôn. Tốc độphát triển dân số quốc gia hàng năm của Việt Nam sẽ là 1,38% từ năm 2000 đếnnăm 2010; và 1,17% từ năm 2010 đến năm 2020. Tuy nhiên, dân số đô thị hàng nămsẽ tăng với tốc độ là 8,9% vào năm 2010 và 6,5% hàng năm từ năm 2010 đến năm2020. Các thành phố và thị xã đã và đang tăng dân số trong suốt 15 năm qua vàsẽ tiếp tục tăng thêm trong vòng 15-20 năm tiếp theo do việc tăng dân số tựnhiên và tăng dân số do di cư từ các khu vực nông thôn đến. Phần lớn người dicư thuộc diện nghèo và rất nhiều người di cư không đăng ký hộ khẩu. Dân di cưnghèo có xu hướng sinh sống tại các khu vực có hạ tầng và nhà ở thiếu thốn,thiếu hụt đáng kể và không được thỏa mãn nhu cầu về hạ tầng và các dịch vụ đôthị. Việc tiếp tục tăng dân số đô thị sẽ làm tăng thêm nhu cầu về tất cả cácloại hình dịch vụ và cơ sở vật chất đô thị.

5. Xác định các khu vực có thu nhập thấp (LIA)

Nguyên tắc quan trọng nhất của nâng cấp đô thị đó làđảm bảo việc tham dự tích cực của cộng đồng trong tất cả các giai đoạn chuẩnbị, cũng như thực hiện việc nâng cấp này. Cụ thể việc tham gia của cộng đồng ởđây do các cán bộ địa phương cấp phường làm đại diện, các tổ chức tập thể vàmột số tổ chức phi Chính phủ cũng được khuyến khích để trợ giúp cho cộng đồngtham gia trong quá trình áp dụng các tiêu chí để xác định khu LIA. Dựa vào cácmục tiêu của nâng cấp đô thị và cân nhắc các đặc điểm của các đô thị được chọncho nghiên cứu, các tiêu chí xác định các khu LIA được đưa ra nhằm bảo đảm cácđặc điểm tự nhiên đa dạng của đô thị về thứ hạng, cũng như về địa hình và cácyếu tố khác. Đặc biệt, các tiêu chí sử dụng xác định các khu LIA chú trọng cânnhắc đến điều kiện môi trường và điều kiện sống của thành phần dân nghèo đôthị.

6. Chiến lược nâng cấp đô thị quốc gia và Kế hoạchđầu tư đến 2020

Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia (NUUP) là mộtchương trình quốc gia về nâng cấp đô thị bao gồm các dự án kết hợp tuân thủđúng định hướng của các chính sách phát triển đô thị của Nhà nước. Chương trìnhđược đề xuất cụ thể thành các hoạt động có thể thực hiện được nhằm đạt được cácmục tiêu và chỉ tiêu nâng cấp đô thị đã đề ra. Nâng cấp đô thị sẽ cải tạo cáckhu vực có thu nhập thấp, nơi hạ tầng kém phát triển cũng như mức độ tiếp cậncác dịch vụ đô thị còn có nhiều hạn chế. Nâng cấp còn gồm cả các hoạt động xâydựng và đầu tư để tạo ra một mức tiếp cận đến các dịch vụ cơ bản tốt hơn chodân nghèo đô thị. Nâng cấp đô thị không có nghĩa là sẽ nâng hạng cho đô thị từloại thấp hơn lên loại cao hơn. Nâng cấp đô thị là tiến hành cải tiến các khucó thu nhập thấp, những cải tiến này được thiết kế theo các tiêu chuẩn cơ sở,“có khả năng đáp ứng” và nhằm tránh có những tác động ảnh hưởng tới cộng đồng ởmức tối thiểu, thấy được những tác động về môi trường trong thời gian ngắn nhấtcó thể và khuyến khích nhân dân cải thiện chỗ ở của họ. Trên trường quốc tế,“nâng cấp đô thị” thường gắn liền với “nâng cấp khu nhà ổ chuột”, “nâng cấp cáckhu nhà tồi tàn” “nâng cấp vùng có thu nhập thấp” hoặc “nâng cấp cộng đồng cóthu nhập thấp”. Tại Việt Nam, khái niệm nâng cấp đô thị cũng đã được sử dụng.

6.1. Các nguyên tắc và chỉ tiêu của nâng cấp đô thị

6.1.1. Các nguyên tắc:

- Nâng cấp đô thị cho phép sự tham gia tích cực củacác cộng đồng dân cư trong mọi giai đoạn, từ chuẩn bị đến thực hiện.

- Nâng cấp là việc cải tạo tại chỗ cộng đồng với sựchuyển đổi di dời ít nhất nhằm duy trì được kết cấu xã hội.

- Phạm vi và độ lớn của các dự án tại các đô thị sẽđược quyết định bởi các bên có liên quan có khả năng và mong muốn chi trả chocác dịch vụ và hạ tầng tại đó.

- Các bài học kinh nghiệm rút ra từ các dự án thuộclĩnh vực tương tự trước đây, đặc biệt là từ dự án nâng cấp 4 thành phố đangthực hiện (VUUP), sẽ được xem xét thấu đáo trong thiết kế dự án mới. Các kinhnghiệm thực hiện trong hoạt động nâng cấp đô thị của quốc tế được các bên cóliên quan đồng ý là phù hợp với hoàn cảnh Việt nam, sẽ được áp dụng.

- Các dự án nâng cấp sẽ cải thiện hạ tầng cơ bản theocác tiêu chuẩn chức năng thích hợp, đáp ứng được với các nhu cầu của cộng đồngmà họ đủ khả năng thanh toán.

- Quá trình nâng cấp tốt nhất sẽ được thực hiện dầndần và theo từng giai đoạn. Các tiêu chuẩn, mức dịch vụ và nguyên tắc riêng củacác tiểu dự án sẽ được các phòng ban ngành liên quan thảo luận và đưa ra mộtmức chuẩn chức năng thích hợp cho nâng cấp hạ tầng cấp III trong khi đảm bảo hạtầng cung cấp có thể được vận hành và bảo trì bởi cơ quan có trách nhiệm.

- Cộng đồng sẽ cùng đóng góp cho cả chi phí vốn xâydựng và cả chi phí vận hành bảo dưỡng (như các hóa đơn tiền nước hàng tháng,các phí thu gom rác thải).

- Hạ tầng cấp I và II bổ trợ khi cần thiết có thểđược cung cấp nhằm đảm bảo cho hạ tầng cấp III tại các cộng đồng có thể hoạtđộng tốt đáp ứng các yêu cầu của cộng đồng.

- Nâng cấp sẽ dựa trên các Kế hoạch nâng cấp cộngđồng (CUP) do chính cộng đồng chuẩn bị với sự trợ giúp của chính quyền địaphương và các nguồn lực của chính phủ

6.1.2. Các chỉ tiêu cần đạt được đến năm 2020 nhưsau:

- 100% hộ dân của đô thị được tiếp cận với nước sạch

-45% lượng nước thải được thu gom và xử lý

-100% hộ gia đình tại đô thị có nhà vệ sinh có nối đến bể tự hoại

- 100% chất thải rắn được thu gom

- Khôi phục và lắp đặt hệ thống thoát nước kết hợpcho cả thoát nước mưa và nước thải nhằm giảm bớt nguy cơ lụt lội và ngấm trởlại nước thải vào môi trường.

- Các khu xây dựng tại đô thị có thể đạt chuẩn về mậtđộ đường giao thông

- Nâng cấp được hệ thống đèn đường

- 100% nhà xây tại các khu vực không đảm bảo an toànvà không phù hợp cho sinh sống của người dân sẽ được di dời

- Sẵn có các khoản cho vay để cải tạo nhà ở đối vớihộ gia đình có nhà ở chưa đạt chuẩn tại các khu thu nhập thấp.

6.2. Lựa chọn các đô thị ưu tiên cho nâng cấp đô thị

Mô hình đánh giá đa tiêu chí (MCA) đã được xây dựngđể cho phép phân tích các thông tin có từ cơ sở dữ liệu, từ đó xác định đượcphạm vi và mức độ thiếu hụt về hạ tầng tại mỗi đô thị. Một kết luận chung từđánh giá thiếu hụt hạ tầng này đó là mọi đô thị đều đang gặp phải tình trạngtăng dân số nhanh, và nhu cầu về hạ tầng cũng như dịch vụ đều đang gia tăng. Dotính chất chủ quan này, các điểm số trọng số và tính nhạy cảm giữa điểm số vàtrọng số áp dụng với các tiêu chí khác nhau được đóng lại, kết luận rút ra ởđây là hệ thống cho điểm các đô thị sử dụng các tiêu chí có trọng số có vẻ khóđưa ra được một thứ tự tối ưu để nâng cấp cho các đô thị. Các tiêu chí ưu tiênvới các chỉ số tương ứng đã được thiết lập và chỉnh sửa như sau: i) Độ nghèo;ii) Mức độ thiếu hụt về hạ tầng và dịch vụ; iii) Mức độ ô nhiễm môi trường; iv)Tỷ lệ đô thị hóa; v) Mật độ dân số; vi) Mức độ đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật vàxã hội. Các tiêu chí này được áp dụng đối với việc chọn lựa 25 thành phố/đô thịcho nghiên cứu ban đầu và 8 thành phố/thị xã đã được chọn lựa để khảo sát chi tiếtLIA và lập bản đồ.

Căn cứ vào mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của 4vùng kinh tế, các đô thị ưu tiên triển khai nâng cấp đô thị gồm:

- Vùng trung du và miền núi phía Bắc: các thành phốViệt Trì, Điện Biên Phủ và thị xã Cao Bằng;

-Vùng đồng bằng sông Hồng: các thành phố Hải Dương và Ninh Bình;

- Vùng Tây Nguyên: thị xã Kon Tum;

- Vùng đồng bằng sông Cửu Long: thành phố Cà Mau và thị xã Trà Vinh.

6.3. Chi phí đầu tư cho nâng cấp đô thị

Nâng cấp hạ tầng cấp III đô thị gồm cả cấp nước, vệsinh, thoát nước, tiếp cận hè đường, và quản lý chất thải rắn được bao gồmtrong một gói đơn công việc là nâng cấp hạ tầng cấp III. Do sự thiếu hụt hạtầng của các khu vực thu nhập thấp (LIA), việc nâng cấp còn liên hệ với cả việccung cấp hạ tầng cấp I và II. Vì thế nhu cầu về cấp nước, thoát nước và các hạtầng khác của các khu vực tuy vẫn thuộc diện tích của đô thị nhưng ở ngoài phạmvi các khu LIA đã được xác định, vẫn còn đang được cân nhắc xem xét trong đánhgiá về nhu cầu nâng cấp đô thị. Dự toán chi phí đầu tư cho nâng cấp không baogồm chi phí đầu tư để nâng cấp các diện tích xã và khu vực nông thôn của các đôthị, do đó dự toán chi phí đầu tư này không phải là chi phí đầu tư để pháttriển một thành phố, chi phí đầu tư cho toàn bộ diện tích của thành phố và chotoàn bộ dân cư thành phố. Chi phí đầu tư dự toán ở mức khái quát dựa trên nhucầu, mức độ thiếu hụt đã xác định và không bị những hạn chế bó buộc, chẳng hạnnhư không bị các hạn hẹp khó khăn về tài chính, nguồn lực khác hay hạn chế vềnăng lực. Các tiêu chí cho dự toán chi phí dựa theo các tiêu chuẩn của Việt Namvà giá thị trường phổ biến.

Tổng chi phí dự toán cho nâng cấp 95 đô thị từ loạiIV và cao hơn là khoảng 174.143 tỷ đồng. Trong đó, tính cho nâng cấp phần hạtầng đô thị cấp I và II, chi phí là 38.804 tỷ đồng. Chi phí nâng cấp cho hạtầng cấp III tại các khu LIA là 23.856 tỷ đồng, cho hạ tầng cấp III khu vựckhác của đô thị là 18.651 tỷ đồng, cho hạ tầng cấp III khu vực mở rộng đô thịlà 71.417 tỷ đồng. Chi phí tái định cư dự toán là 7.005 tỷ đồng, chi phí hợpphần chương trình cho vay cải tạo nhà là 6.119 tỷ đồng và chi phí dự toán chohợp phần nâng cao năng lực là 8.293 tỷ đồng.

Dự toán chi phí cơ bản cho nâng cấp 8 đô thị ưu tiên,dự kiến sẽ là nhóm đầu tiên thực hiện chương trình NUUP, là 11.600 tỷ đồng.Trong đó, tính cho nâng cấp phần hạ tầng đô thị cấp I và II, chi phí là 3.573tỷ đồng. Chi phí nâng cấp cho hạ tầng cấp III tại khu LIA là 2.309 tỷ đồng, chohạ tầng cấp III khu vực khác của đô thị là 2.276 tỷ đồng, cho hạ tầng cấp IIIkhu vực mở rộng đô thị là 2.275 tỷ đồng. Chi phí tái định cư dự toán là 351 tỷđồng, chi phí cho hợp phần chương trình cho vay cải tạo nhà là 264 tỷ đồng, chiphí dự toán cho hợp phần nâng cao năng lực là 552 tỷ đồng. Trên cơ sở tổng chiphí đầu tư nâng cấp đô thị cho 8 đô thị ưu tiên sẽ là 11.600 tỷ đồng (Mườimột ngàn sáu trăm tỷ đồng) ứng với diện tích đô thị dự báo là 170,59 km2 vàdân số dự báo ở mức 936.524 người cho năm 2020, dự toán chi phí đầu tư cho mộtkm2 sẽ khoảng 68tỷ đồng và cho mỗi đầu người ở mức 12,39 triệu đồng.

6.4. Phương hướng thực hiện

Chiếnlược đầu tư cho 95 đô thị dựa trên đánh giá chung về tình hình đầu tư và kinhtế. Tám đô thị ưu tiên được đề xuất nâng cấp theo mục tiêu phát triển kinh tếvùng kết hợp với với Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội do Bộ Kế hoạch đầu tưsoạn thảo, và đề xuất tài trợ của Ngân hàng Thế giới (WB). Các nhóm đô thị tiếptheo được đầu tư bởi các nhà tài trợ và các tổ chức tài chính khác được phântheo vùng kinh tế dựa trên đánh giá mức độ phát triển chung. Kế hoạch đầu tưcũng trình bày các giai đoạn xác định, giai đoạn chuẩn bị dự án và thực hiện dựán, nhằm giúp hướng cho các nhà hoạch định tài chính trong phân bổ các nguồntài chính cho mỗi đô thị. Các khái toán chi phí cho quy hoạch sẽ được điềuchỉnh lại trong tương lai khi các nghiên cứu tiền khả thi, và khả thi được tiếnhành trong giai đoạn thực hiện các dự án và tiểu dự án. Chi phí đầu tư của từnghợp phần của dự án cho mỗi đô thị sẽ được dự toán dựa theo các giả định phù hợptừng địa phương khi các thiết kế tiền khả thi, khả thi và thiết kế chi tiếtđược chuẩn bị (giai đoạn xácđịnh và chuẩn bị của dự án). Những nghiên cứu này sẽ cân nhắc, xem xét thựctrạng, tình hình thực tế của từng đô thị. Hạ tầng cấp I và II đòi hỏi cho mộtđô thị loại nhỏ không tính đến chính quyền địa phương có khả năng cấp vốn chocác dự án hạ tầng như vậy. Quy mô thực tế của các dự án tiểu hợp phần sẽ chịuảnh hưởng lớn bởi các nguồn tài chính có từ địa phương và năng lực gọi vốn từđối tác của họ. Các phương án tài chính cũng là một yếu tố chính khi xác địnhcác tiểu dự án một đô thị muốn thực hiện. Tuy nhiên, nghiên cứu tiền khả thi,khả thi và thiết kế chi tiết sau này có thể điều chỉnh lại các dự toán về chi phíđầu tư của từng tiểu dự án tùy theo khả năng chi trả của các đô thị và điềukiện giá cả thực tế.

7. Các thể chế để thực hiện chiến lược nâng cấp đôthị

7.1. Các thể chế để thực hiện chiến lược nâng cấp đôthị cho các thành phố và thị xã ưu tiên

Nhằm tránh các trì hoãn trong quá trình thực hiệngiai đoạn đầu tiên của Chương trình cho tám đô thị ưu tiên, Ban quản lý (BQL)chương trình, dưới sự chỉ đạo của Bộ Xây dựng, sẽ giám sát việc thực hiện dự ánkhi Ban chỉ đạo được thành lập. Mỗi đô thị tham gia sẽ thành lập một Ban thựchiện dự án (PIU) do lãnh đạo phụ trách mảng phát triển đô thị và cung cấp dịchvụ đô thị của địa phương làm trưởng ban. Ban thực hiện dự án sẽ phối hợp làmviệc với BQL chương trình và tư vấn, giúp đỡ tư vấn khi làm việc tại đô thị củamình thông qua: (i) cung cấp tư vấn các số liệu, báo cáo, bản đồ, điều tra liênquan đang có, cũng như các thông tin hữu ích; (ii) làm việc với tư vấn, thảoluận các vấn đề ưu tiên cần nâng cấp của đô thị, xác định các khu LIA và cáckhu vực ven đô trọng điểm, cung cấp các thông tin các dự án đang và có kế hoạchthực hiện trong đô thị; (iii) sắp xếp các cuộc họp với các người liên quan chủchốt; (iv) hỗ trợ tham gia của cộng đồng địa phương; và (v) xem xét và phêduyệt Kế hoạch nâng cấp cộng đồng và kế hoạch phát triển vùng ven đô thị mà tưvấn soạn thảo.

7.2. Các thể chế cho thực hiện nâng cấp đô thị trênphạm vi toàn quốc

Cơ quan chủ quản của toàn bộ chương trình NUUP là BộXây dựng. Bộ Xây dựng sẽ lập ra một Ban quản lý (BQL) chương trình, đứng đầu làgiám đốc chương trình, chịu trách nhiệm giám sát và quản lý các công việc củadự án, phối hợp làm việc với các đô thị tham gia dự án, các tổ chức tài trợquốc tế và trong nước.

Ban chỉ đạo dự án do Bộ Xây dựng chủ trì, các thànhviên gồm đại diện các cơ quan ban ngành khác và Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh đểđưa ra hướng dẫn và chỉ đạo chung về chính sách và quản lý và phối hợp với cáccơ quan của cấp tỉnh, hành động như một bộ phận liên lạc giữa các cơ quan Trungương, Ngân hàng Thế giới (WB) và Ban quản lý chương trình trong khi dự án thựchiện.

8. Quản lý tài chính của chương trình

8.1. Lập kế hoạch ngân sách và triển khai

Quá trình lập kế hoạch và chu kỳ ngân sách ở cấpTrung ương và địa phương cần năng động, tránh chồng chéo, trùng lặp hoặc gâytrì hoãn, đình đốn thực hiện dự án. Sự phối hợp giữa các cơ quan chính quyềncác cấp tạo được sự cộng tác trên phương diện thể chế và xác định được vai tròcủa từng cơ quan tổ chức trong lĩnh vực phát triển đô thị. Các hội thảo liênngành, giữa các cơ quan tổ chức đồng bộ cần được tổ chức, có mời các cán bộ Uỷban nhân dân (UBND) tỉnh và đô thị, các lãnh đạo các phòng ban liên quan đểtiến hành sàng lọc dự án ban đầu. Quá trình chọn lọc dự án sẽ được thực hiện cósự tham gia của cộng đồng cơ sở và các cơ quan liên quan. Các quỹ đầu tư sẵn cócho mục đích đầu tư phát triển cần được phân bổ cho các lĩnh vực nâng cấp đôthị. Chính vì vậy, các dự án nâng cấp đô thị cần phải được các ngành và thànhphần khác nhau xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng, cũng như cần đảm bảo có ngân sáchphân bổ. Chi phí đầu tư nâng cấp đô thị được đảm bảo từ 15% đến 20% tổng chiphí dự toán từ ngân sách Nhà nước cấp cho các hoạt động của mỗi đô thị. Lựachọn ưu tiên của dự án cũng cần được xem xét bởi các cơ quan liên quan nhằm xácđịnh các dự án, tiểu dự án đảm bảo đúng mục tiêu quy hoạch phát triển đô thị,nâng cấp đô thị.

8.2. Những chính sách tài chính hỗ trợ thực hiện

- Thu hút và kêu gọi các nguồn vốn hỗ trợ phát triểnchính thức ODA từ các nhà tài trợ cùng với sự đóng góp của các cá nhân và tổ chứctrong nước và quốc tế.

- Huy động đầu tư từ ngân sách địa phương và đóng gópcủa dân cư cộng đồng, là người sử dụng trực tiếp các hạ tầng và dịch vụ: thôngqua hình thức này, người dân sẽ đóng góp cho đầu tư dự án. Vốn đầu tư được lậptừ việc xác định nhu cầu đầu tư các tiểu hợp phần của dự án của NUUP, qua đóxác định mục tiêu hợp tác như các tài trợ hoặc khoản cho vay từ các tổ chức tàichính.

- Phát hành trái phiếu: Các hướng dẫn và quy chế choviệc phát hành trái phiếu, dạng trái phiếu phát triển đô thị.

- Vay từ các ngân hàng, các tổ chức tài chính khác:Để bù đắp cho khoản thiếu vốn, việc vay vốn từ ngân hàng có thể được cân nhắc,và cần thêm các tính toán và phân tích để xác định được số tiền cần vay, kếhoạch và thời hạn vay để đảm bảo mức hiệu quả cao nhất. Điều này đòi hỏi tăngcường hệ thống ngân hàng và tài chính của Việt Nam.

- Hóa giá quyền sở hữu các cơ sở vật chất thuộc sởhữu Nhà nước hoặc hạ tầng và cho phép một mức độ sở hữu tư nhân, từ đó chuyểnvốn thu được bổ sung cho đầu tư tiếp theo. Việc cổ phần hóa có thể thực hiệnthông qua bán cổ phần (công khai trên thị trường cổ phiếu), hoặc qua bán thỏathuận cho các nhà đầu tư cá nhân, những người có đủ hiểu biết chuyên ngành vềđiều hành công ty và lĩnh vực đó.

- Tham gia vào các quan hệ hợp tác công tư hợp doanh(PPPs): khi nhà nước sử dụng thuế doanh thu hoặc chuyển đổi tài sản hiện tại đểcấp vốn cho đầu tư phát triển, với sự điều hành kết hợp nhịp nhàng với thànhphần tư nhân hoặc dưới hình thức một thỏa thuận hợp đồng, thỏa thuận liên doanhhoặc liên minh hợp doanh và sử dụng các kế hoạch tài chính khác nhau.

- Huy động vốn từ các nhà đầu tư khác qua sử dụng cáckế hoạch tài chính khác nhau, chẳng hạn hình thức BOT, BTO, hoặc BT bằng cáchlàm cho hạ tầng cấp III có lợi cho các nhà đầu tư BOT để họ xem xét.

- Củng cố quyền hạn của chính quyền địa phương có thểtạo ra thu nhập và tham gia các quan hệ đối tác với các địa phương khác, cácđối tác tư nhân nhằm nâng khả năng đầu tư cho các dự án phát triển tại địaphương, kể cả các dự án nâng cấp đô thị: các mối quan hệ đối tác liên thànhphố, liên địa phương, cũng như mối liên hệ giữa chính quyền địa phương với cácđối tác tư nhân (một hình thức PPP) có thể có được, như liên doanh, thỏa thuậnhợp tác trong thực hiện dự án đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn.

8.3. Các giải pháp tài chính

Giải pháp cho vấn đề tài chính hạn chế trong Ngân sách của Nhà nước vàcủa địa phương là tìm các nguồn tài trợ theo vùng hoặc theo tỉnh. Thông quaChương trình, chính quyền đô thị cần phải thảo luận với các đơn vị tài trợ quốctế tiềm năng về khả năng tài trợ các hợp phần của NUUP và các thành phần của dựán. Các nguồn tài trợ quốc tế tiềm năng khác là (i) các khoản vay và tài trợ từcác cơ quan phát triển đa phương chẳng hạn như Ngân hàng quốc tế về tái thiết vàphát triển (IBRD), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Các cơ quan của Liên hợpquốc và các cơ quan khác; (ii) các khoản vay và tài trợ của các cơ quan pháttriển song phương như Cơ quan Phát triển Quốc tế của Australia (AusAID), Quảntrị Hợp tác Phát triển của Bỉ, Cơ quan Phát triển Quốc tế của Canada (CIDA), BộNgoại giao Đan Mạch, Bộ Ngoại giao Phần Lan, Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), BộNgoại giao Pháp, Ngân hàng tái thiết Đức (KFW), Bộ Hợp tác và Phát triển kinhtế (BMZ), Tổ chức hợp tác kỹ thuật Đức (GTZ), Bộ Ngoại giao Italy-Ban Tổng giámđốc cho hợp tác phát triển (DGCS), Ngân hàng hợp tác quốc tế của Nhật Bản(JBIC), Bộ Tài chính của Nhật Bản-Ủy ban Quốc tế, Phòng Phát triển thể chế củaNhật Bản, Ngân hàng đầu tư Châu âu (EIB), Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính củaLuxembourg, Bộ Ngoại giao Hà Lan, Cơ quan hợp tác phát triển Na Uy (NORAD), Cơquan hợp tác quốc tế của Española (AEC), Cơ quan hợp tác phát triển quốc tếThụy Điển (Sida), Cơ quan hợp tác và phát triển của Thụy Sỹ, Phòng hợp tác quốctế (DFID), Cơ quan phát triển quốc tế của Mỹ (USAID)...

9. Kết luận và kiến nghị

9.1. Kết luận

Từ khi phát triển kinh tế theo định hướng thị trường, tăng trưởng kinhtế của Việt Nam đã và đang có những thay đổi đáng ghi nhận. Tốc độ tăng dân sốtrong phần lớn các đô thị được nhìn thấy trước sẽ tiếp tục trong tương lai gầncùng với việc đất nước đạt được các mục tiêu phát triển của mình. Triển vọngcủa một công cuộc đô thị hóa hết sức năng động trong tương lai cũng được dự báovà thấy trước vì việc dịch chuyển cơ cấu kinh tế sang công nghiệp hóa và hiệnđại hóa, áp lực đối với hạ tầng và các dịch vụ đô thị là khó tránh khỏi, vì tỷlệ tăng trưởng dân số cao và luồng dân di cư ồ ạt từ nông thôn đổ về các thànhphố. Các mục tiêu tổng quát cho phát triển vùng nhằm cải thiện các lợi thế cạnhtranh đặc thù của vùng, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của các vùngđó. Phát triển vùng còn tập trung vào phát triển các trung tâm kinh tế, trungtâm lớn, cải thiện hiệu quả của các khu công nghiệp, khu chế xuất hiện tại, tăngcường phối hợp giữa các vùng và mở rộng hợp tác với các nước khác. Các kế hoạchngành cũng cần phải thể hiện các mục tiêu và chỉ tiêu về cả định tính và địnhlượng đối với các lĩnh vực quan tâm cụ thể, chẳng hạn như cấp nước, quản lýnước thải, chất thải rắn, giao thông và nhà ở.

Tầm nhìn phát triển đô thị tổng thể nhằm hoàn thiện hệ thống trung tâmđô thị của cả nước với hạ tầng kỹ thuật, kinh tế và xã hội hiện đại, môi trườngđô thị sạch sẽ, được phân bổ và phát triển một cách cân bằng, ổn định và bền vững.Phát triển bền vững là một yêu cầu cấp thiết và là một yêu cầu sống còn củaViệt Nam. Các mối liên hệ liên ngành trong lập kế hoạch và thực hiện dự án cầnđược xúc tiến nhằm đảm bảo phát triển và nâng cấp đô thị bền vững. Các hợp tácliên tỉnh, phối hợp và cộng tác liên đô thị sẽ mang lại việc thực hiện và vượtqua các khó khăn về nguồn lực và tài chính, đặc biệt trong thực hiện các dự ánhạ tầng có các tác động ảnh hưởng đến cả khu vực. Nguồn lực còn hạn chế như vềđất, nước, có thể được giải quyết qua các mối quan hệ liên ngành chính phủ, từđó giảm thiểu chi phí và tối ưu hóa các lợi ích phát triển. Các Kế hoạch nângcấp cộng đồng (CUP) và Kế hoạch hành động của cộng đồng (CAP) cần được soạn ravà thực hiện tại 95 đô thị thông qua cách tiếp cận có sự tham gia, từ đó nhằmđạt được mục tiêu phát triển đến năm 2020 của Việt Nam.

Quy hoạch chung định hướng phát triển đô thị đến năm 2020 đang được điềuchỉnh cho phù hợp và có thể đáp ứng được các thách thức của phát triển đô thị.Chương trình NUUP đã chuẩn bị một Chiến lược nâng cấp đô thị cho quốc gia và Kếhoạch đầu tư tổng thể cho nâng cấp đô thị đến năm 2020. Chương trình NUUP sẽcung cấp các đầu vào giá trị cho sửa đổi Quy hoạch trên. Các bước đầu tiên chophát triển vùng ven đô cũng sẽ được đề xuất trong chương trình NUUP. Kế hoạchhành động của chương trình cũng đã được lập. Hướng đi tiếp tục cho phát triểnđô thị tại Việt Nam đó chính là trao đổi, truyền thông cho các chiến lược và kếhoạch đầu tư, thực hiện và theo dõi thực hiện nhằm có thể đánh giá được mức độthực hiện và thành công của toàn bộ chương trình. Chúng ta có thể thấy rằngviệc thực hiện Chiến lược nâng cấp đô thị quốc gia và Kế hoạch đầu tư tổng thểcho nâng cấp đô thị đến năm 2020 sẽ cải thiện được mức sống và môi trường sốngcủa các khu đô thị và kế hoạch phát triển khu ven đô sẽ hạn chế sự gia tăng cácvùng có thu nhập thấp và cung cấp cơ sở hạ tầng đầy đủ cho dân cư các vùng này.

9.2. Kiến nghị

Kế hoạch hành động có dự kiến thời gian và các bước tiếp theo để thựchiện Chiến lược nâng cấp đô thị quốc gia và kế hoạch đầu tư tổng thể đến năm2020 được thực hiện qua các bước cụ thể dưới đây:

- Chính phủ phê duyệt Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia (NUUP) và ápdụng như một chính sách chính thức cho nâng cấp đô thị cho toàn bộ Việt Nam khởiđộng thực hiện một cách hệ thống chính sách này trong khoảng thời gian từ năm2008 đến năm 2020

- Thành lập Ban chỉ đạo dự án do Bộ Xây dựng chủ trì, với các đại diệntừ các cơ quan ban ngành Trung ương, Uỷ ban nhân dân (UBND) các tỉnh để đưa rahướng chỉ đạo chung, đồng thời quản lý và phối hợp với tất cả các bên như mộtcơ quan liên lạc giữa các cơ quan trung ương, Ngân hàng Thế giới (WB) và Banquản lý (BQL) chương trình trong khi thực hiện dự án.

- Chính phủ giao Bộ Xây dựng soạn thảo các cơ chế, chính sách điều hànhcho thực hiện NUUP. Bộ Xây dựng là Cơ quan chủ quản chỉ đạo, quản lý, điều hànhthực hiện tổng thể chương trình NUUP.

- Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Kế hoạch đầu tư và Bộ Tài chính xác địnhmột chiến lược tài chính tổng thể và các nguồn tài chính tiềm năng cho đầu tưthực hiện NUUP và báo cáo Chính phủ để thực hiện. Việc này gồm xác định cácnguồn tài chính khác nhau từ trong nước và quốc tế. Các nguồn vốn đầu tư tiềmnăng trong nước gồm (i) Phân bổ ngân sách quốc gia; (ii) các quỹ do chính quyềnđịa phương quản lý; (iii) các khoản vay từ ngân hàng trong nước (iv) các đónggóp của cộng đồng bằng tiền mặt và hiện vật . Các nguồn vốn đầu tư quốc tế tiềmnăng gồm (i) các khoản vay và viện trợ từ các tổ chức phát triển đa phương nhưNgân hàng Thế giới (WB), ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), các cơ quan Liênhợp quốc và các tổ chức khác; và (ii) các khoản vay và viện trợ của các tổ chứcphát triển song phương như AusAid, JBIC, GTZ, Cơ quan phát triển quốc tế ĐanMạch DANIDA, CIDA và các tổ chức khác.

- Một Chiến lược tài chính tổng quát sẽ bao gồm (i) việc phối hợp vàquản lý của các cơ quan tài trợ quốc tế; (ii) chính sách chuyển các khoản vốncho vay quốc tế đến các địa phương hoặc thông qua các khoản trợ giúp hoặc theocơ chế cho vay; (iii) xác định được phần đóng góp của các cộng đồng và củachính quyền địa phương cho chi phí dự án; (iv) chính sách biểu giá áp dụng, cáckhoản phí thu đối với người sử dụng và thu hồi vốn từ người tiêu thụ. Để hỗ trợcho hoạt động phát triển đô thị hướng tới cần thiết lập một quỹ phát triển nângcấp đô thị quốc gia (NUUDF) do một hoặc một số ngân hàng trong nước điều hànhthông qua quỹ chuyển vốn đầu tư nâng cấp đô thị cho các địa phương. Ban quản lýchương trình sẽ cân nhắc việc mời một số chuyên gia tài chính đô thị trong nướcvà quốc tế như các cố vấn để trợ giúp trong xây dựng chiến lược tài chính vàđưa chiến lược vào thực hiện.

- Ban quản lý chương trình sẽ tổ chức một diễn đàn thảo luận để trìnhbày chương trình cho tất cả các nhà tài trợ quốc tế song phương và đa phươngnhằm tìm kiếm sự quan tâm và cam kết hỗ trợ để thực hiện chương trình. Cáckhách mời tiềm năng gồm có Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á(ADB), Chương trình định cư Liên hợp quốc UNHABITAT, Liên minh các đô thị(Cities Alliance), GTZ, CIDA, DANIDA, JBIC, AusAid và các nhà tài trợ khác. BộXây dựng sẽ phối hợp với các địa phương, cơ quan liên quan đàm phán về khoảnvay hoặc tài trợ trình Chính phủ phê chuẩn.

- Bộ Xây dựng chỉ đạo phối hợp với địa phương triển khai nghiên cứu báocáo đầu tư nâng cấp đô thị (tiền khả thi và khả thi), thiết kế kỹ thuật chitiết và xây dựng hồ sơ thầu cho 8 đô thị với sự trợ giúp của Ngân hàng Thế giới(WB) cho giai đoạn ưu tiên ban đầu từ nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Thếgiới (WB), đó là Cao Bằng, Điện Biên Phủ, Hải Dương, Ninh Bình, Việt Trì, KonTum, Trà Vinh, Cà Mau.

- Bộ Xây dựng đề xuất nhu cầu vốn để thực hiện Chương trình và Chiếnlược phát triển vùng ven các đô thị.

- Ban quản lý chương trình sẽ giám sát việc thực hiện thi công dự án,mua sắm trang thiết bị theo đúng các hướng dẫn và luật lệ hiện hành.

Bộ Xây dựng kính trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định./.


Nơi nhận:
- Như trên;
- Văn phòng Chính Phủ;
- Bộ: KH&ĐT, Tài chính, TN&MT, Công thương, Quốc phòng và Tư pháp;
- Cục HT, Vụ KTQH;
- Lưu VP, Cục PTĐT.

BỘ TRƯỞNG




Nguyễn Hồng Quân