>> Luật sư tư vấn pháp luật Dân sự, gọi: 1900.6162

1. Cơ sở pháp lý:

- Bộ luật Dân sự 2015

- Bộ luật Hình sự 2015

2. Luật sư tư vấn:

Chào bạn, hiện nay những trường hợp mua trả góp hay vay tiền mặt theo hình thức tín chấp giống như anh trai của bạn rất nhiều trong thực tế. Vì là vay tín chấp, nghĩa là dựa trên niềm tin với khách hàng có nhu cầu (không phải hình thức vay có thế chấp) thế nên lãi suất và phí phát trả chậm được các ngân hàng và công ty tài chính đưa ra khá là cao. Nếu vì lí do nào đó mà không để ý thời gian thanh toán dẫn đến bị trả chậm thì số tiền lãi tăng lên ngày một lớn.

2.1. Quy định của pháp luật dân sự về việc mua bán tài sản trả góp

Điều 453 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về mua trả chậm, trả dần như sau:

“1. Các bên có thể thỏa thuận về việc bên mua trả chậm hoặc trả dần tiền mua trong một thời hạn sau khi nhận tài sản mua. Bên bán được bảo lưu quyền sở hữu đối với tài sản bán cho đến khi bên mua trả đủ tiền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Hợp đồng mua trả chậm hoặc trả dần phải được lập thành văn bản. Bên mua có quyền sử dụng tài sản mua trả chậm, trả dần và phải chịu rủi ro trong thời gian sử dụng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác

Pháp luật không quy định như thế nào là trả góp, tuy nhiên bản chất của việc mua trả góp chính là một hình thức của trả chậm, trả dần theo quy định của pháp luật dân sự. Theo quy định của pháp luật dân sự thì khi bên mua trả đủ toàn bộ số tiền mua hàng (ở đây là mua trả góp điện thoại di động) thì sẽ được xác lập quyền sở hữu đối với tài sản mua trả chậm trả dần đó trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Quan hệ giữa anh trai của bạn (sau đây tạm gọi là anh A) và bên bán điện thoại trả góp được ràng buộc bởi hợp đồng mua bán tài sản (chiếc điện thoại Iphone) với hình thức mua trả chậm, trả dần (hay còn gọi là trả góp).

Điều 440 của Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rằng bên mua có nghĩa vụ thanh toán tiền theo thời hạn, địa điểm và mức tiền được quy định trong hợp đồng. Trường hợp các bên chỉ có thỏa thuận về thời hạn giao tài sản thì thời hạn thanh toán tiền cũng được xác định tương ứng với thời hạn giao tài sản. Nếu các bên không có thỏa thuận về thời hạn giao tài sản và thời hạn thanh toán tiền thì bên mua phải thanh toán tiền tại thời điểm nhận tài sản. Trường hợp bên mua không thực hiện đúng nghĩa vụ trả tiền thì phải trả lãi trên số tiền chậm trả. Ở đây anh trai bạn đang mua trả góp nghĩa là trả tiền theo kỳ hạn, thường mỗi tháng sẽ phải trả một số tiền nhất định nào đó trong một thời gian nhất định mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng mua bán trả góp.

Do vậy, việc chậm đóng tiền trả góp hàng tháng để mua điện thoại với số tiền cộng dồn 10 triệu đồng của anh A đã vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng (chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền trả góp). Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, anh A có thể bị áp dụng các hình thức xử lý được thỏa thuận trong hợp đồng mua bán xe máy như phạt vi phạm, chấm dứt hợp đồng…

Bên cạnh các hình thức xử lý được thỏa thuận trong hợp đồng, anh H còn phải trả tiền lãi đối với số tiền chậm trả (10 triệu đồng) tương ứng với thời gian chậm trả. Lãi suất phát sinh do chậm trả tiền được xác định theo thỏa thuận của các bên nhưng không được vượt quá mức lãi suất theo quy định của pháp luật hiện hành. Ngoài ra, nếu việc chậm thanh toán làm thiệt hại thực tế cho bên bán thì anh A còn phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Nếu anh A không trả khoản tiền còn thiếu hoặc không trả đủ số tiền đã chậm trả thì bên bán trả góp điện thoại có quyền khởi kiện anh A ra tòa theo thủ tục tố tụng dân sự, buộc phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền. Còn nếu anh trai bạn là có khả năng thanh toán mà đến hạn nhưng lại cố tình không trả thì có thể phải chịu trách nhiệm nặng hơn đó là truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy mức độ nặng nhẹ.


2.2. Mua trả góp/vay tín chấp mà không trả được nợ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Điều 175 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi , bổ sung 2017) quy định về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là khi mà:

Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 4.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174 và 290 của Bộ luật Hình sự 2015, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
- Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả;
- Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản.

Như vậy, các yếu tố cấu thành nên tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản gồm:

+ vay/ mượn/ thuê tài sản/ nhận được tài sản bằng hình thức hợp đồng (có thể là bằng lời nói, văn bản, hành vi)

+ dùng thủ đoạn gian dối/ bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản đó luôn không trả nữa/ đến thời hạn trả mặc dù có khả năng nhưng cố tình không trả/ sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại

Từ những quy định như trên, đối với trường hợp của anh trai bạn thì bạn nên khuyên anh trai cố gắng trả số nợ càng sớm càng tốt tránh phát sinh tiền lãi càng ngày càng cao, đồng thời nếu điều kiện kinh tế không ổn định thì cố gắng trả dần từng ít chứ không nên tránh né.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bùi Thị Điệp – Chuyên viên tư vấn pháp luật Công ty Luật TNHH Minh Khuê