Bất ngờ em tôi đưa ra một văn bản nội dung mẹ tôi cho tặng toàn bộ di sản ruộng, đất, nhà cho em trai tôi, lập vào năm 2009 có xác nhận chứng thực của UBND xã và điểm chỉ của mẹ tôi (mẹ tôi không biết chữ, văn bản này do em tôi lập) nhưng không có người làm chứng. Hiện số tài sản trên giấy tờ vẫn đứng tên mẹ tôi. Em trai tôi cho rằng văn bản này không phải di chúc mà là văn bản trao tặng nên em tôi có quyền sở hữu toàn bộ số tài sản của mẹ tôi để lại từ năm 2009. Theo tôi tìm hiểu thì khi để lại di chúc mà không biết chữ phải có hai người làm chứng xác nhận điểm chỉ và nội dung di chúc, nhưng tôi không tìm thấy yêu cầu này trong phần trao tặng tài sản khi người tặng không biết chữ. Vậy xin luật sư giải đáp giúp tôi, tôi có quyền được hưởng phần di sản của mẹ để lại không?

Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật dân sự của công ty Luật Minh Khuê. 

>>Luật sư tư vấn dân sự trực tuyến, Gọi: 1900.6162

Trả lời:

Chào bạn! Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đề nghị tư vấn luật đến Bộ phận luật sư tư vấn pháp luật của Công ty Luật Minh Khuê. Nội dung câu hỏi của bạn đã được đội ngũ luật sư của Chúng tôi nghiên cứu và tư vấn cụ thể như sau:

 

1. Cơ sở pháp lý

Bộ luật dân sự số 33/2005/QH11

Luật đất đai năm 2013

2. Nội dung giải đáp

Theo như thông tin chị đưa ra để tư vấn, thì chúng tôi chưa thể xác định rõ được văn bản mẹ chị lập trước khi mất là di chúc hay hợp đồng tặng, cho tài sản. Nên chúng tôi phân tích theo hai hướng sau: 

Thứ nhất: Văn bản mẹ chị viết trước khi chết là di chúc

Vì mẹ chị là người không biết viết nên việc lập di chúc phải có người làm chứng theo quy định tại Điều 656 Bộ luật dân sự năm 2005:

"Điều 656. Di chúc bằng văn bản có người làm chứng

Trong trường hợp người lập di chúc không thể tự mình viết bản di chúc thì có thể nhờ người khác viết, nhưng phải có ít nhất là hai người làm chứng. Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng; những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc.

Việc lập di chúc phải tuân theo quy định tại Điều 653 và Điều 654 của Bộ luật này."

Vậy, di chúc mẹ bạn để lại không có người làm chứng là trái với quy định tại Điều 656 Bộ luật dân sự, nên đây là di chúc không hợp pháp. Di chúc không hợp pháp thì di sản thừa kế được phân chia theo pháp luật. 

"Điều 675. Những trường hợp thừa kế theo pháp luật

1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong những trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

b) Di chúc không hợp pháp;

c) Những người thừa kế theo di chúc đều chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn vào thời điểm mở thừa kế;

d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối quyền nhận di sản.

2. Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:

a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;

b) Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;

c) Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối quyền nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc, nhưng không còn vào thời điểm mở thừa kế."

Vậy khi chia di sản thừa kế theo pháp luật thì chị và em trai của chị được hưởng di sản thừa kế là như nhau mỗi người được 1/2 di sản thừa kế.

Thứ hai: Văn bản mẹ chị viết trước khi chết là hợp đồng tặng cho tài sản.

Với những văn bản về tặng cho quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải bắt buộc phải công chứng hoặc chúng thực theo quy định tại khoản 3 Điều 167 Luật đất đai năm 2013:

"3. Việc công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện các quyền của người sử dụng đất được thực hiện như sau:

a) Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp kinh doanh bất động sản quy định tại điểm b khoản này;

b) Hợp đồng cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp; hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, tài sản gắn liền với đất mà một bên hoặc các bên tham gia giao dịch là tổ chức hoạt động kinh doanh bất động sản được công chứng hoặc chứng thực theo yêu cầu của các bên;

c) Văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật về dân sự;

d) Việc công chứng thực hiện tại các tổ chức hành nghề công chứng, việc chứng thực thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã."

Vậy, nếu văn bản tặng cho này được chứng thực tại UBND xã thì văn bản được coi là hợp pháp, và chị chỉ được hưởng những di sản mà mẹ chị để lại trừ những tài sản mà mẹ chị cho em trai chị.

Trường hợp trong nội dung tư vấn có điều gì gây nhầm lẫn, chưa rõ ràng hoặc thông tin nêu trong nội dung tư vấn khiến quý khách chưa hiểu hết vấn đề hoặc/ và có sự vướng ngại, thắc mắc, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phản hồi của quý khách hàng.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email:Tư vấn pháp luật dân sự miễn phí qua Email để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.                                  

Bộ phận Tư vấn Pháp luật dân sự.