Sau này khi bố mẹ mình già đi, vì vấn đề tiền bạc mà gia đình mình và bố mẹ mình có chút mâu thuẫn và tranh chấp bắt đầu từ đây. Rồi khi bố mẹ mình già yếu đi, để chiếm được toàn bộ mảnh đất của bố mẹ mình, chị cả mình đã bảo bố mẹ mình làm di chúc. Hôm làm di chúc, chị cả có bảo mẹ mình đi mời ông tư pháp xã và một ông chủ nhiệm xã (đến làm chứng), nhưng lại không gọi bất cứ ai trong 4 chị em bọn mình đến.

Rồi hôm sau chị công bố di chúc, và trong di chúc có ghi là có sự đồng ý và làm chứng của 4 chị em mình. Mình đã đứng ra yêu cầu phải làm rõ di chúc này vì 4 chị em mình đều là con cái trong nhà, và mình muốn được chia đều để có thể làm nhà thờ cho bố mẹ mình, nếu không chị cả mình sẽ bán hết, tranh chấp xảy ra. Rồi sau này khi bố mẹ mình mất hết, chị cả bỏ đi làm ăn. Bây giờ chị về, và yêu cầu lấy lại đất như di chúc. Vậy xin cho mình hỏi, di chúc bố mẹ mình làm có hợp lí không ạ, và theo pháp luật thì 4 chị em mình có được hưởng gì không mặc dù đã có di chúc?  Và nếu bây giờ đưa ra tòa án thì 4 chị em mình có quyền lợi gì không ạ ?

Mình xin chân thành cảm ơn!

Người gửi: L.T

Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn pháp luật dân sự của Công ty luật Minh Khuê.

Tư vấn thủ tục thành lập

Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi:  - 1900 6162

Trả lời:

Chào bạn! Cảm ơn bạn đã tin tưởng và lựa chọn công ty Luật Minh Khuê. Về vấn đề của bạn, chúng tôi xin được giải đáp như sau:

Căn cứ pháp lý: 

Bộ luật dân sự 2005

Nội dung phân tích:

1. Tính hợp pháp và hiệu lực của bản di chúc:

- Di chúc được coi là hợp pháp nếu đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 652 Bộ luật dân sự:

"Điều 652. Di chúc hợp pháp  

1. Di chúc được coi là hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ hoặc cưỡng ép;

b) Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. 

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp, nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đó những người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn năm ngày, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực."

- Người làm chứng cho việc lập di chúc được quy định tại Điều 654 Bộ luật dân sự:

"Điều 654. Người làm chứng cho việc lập di chúc

Mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ những người sau đây:

1. Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;

2. Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc;

3. Người chưa đủ mười tám tuổi, người không có năng lực hành vi dân sự."

- Hiệu lực pháp luật của di chúc được quy định tại Điều 667 Bộ luật dân sự như sau:

"Điều 667. Hiệu lực pháp luật của di chúc

1. Di chúc có hiệu lực pháp luật từ thời điểm mở thừa kế.

2. Di chúc không có hiệu lực pháp luật toàn bộ hoặc một phần trong các trường hợp sau đây:

a) Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;

b) Cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế.

Trong trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc mà có người chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, một trong nhiều cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế theo di chúc không còn vào thời điểm mở thừa kế thì chỉ phần di chúc có liên quan đến cá nhân, cơ quan, tổ chức này không có hiệu lực pháp luật.

3. Di chúc không có hiệu lực pháp luật, nếu di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế; nếu di sản để lại cho người thừa kế chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực.

4. Khi di chúc có phần không hợp pháp mà không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại thì chỉ phần đó không có hiệu lực pháp luật.

5. Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực pháp luật."

Từ những căn cứ pháp lý trên, chúng tôi xin phân tích về tính hợp pháp và hiệu lực của bản di chúc như sau:

- Theo như bạn nêu, việc bố mẹ bạn lập di chúc không dựa trên ý chí tự nguyện của bố mẹ bạn mà do có sự tác động của người chị cả. Do đó, di chúc được coi là được lập khi bị cưỡng ép.

- Về người làm chứng cho việc lập di chúc: Bố mẹ bạn có mời ông chủ nhiệm xã và ông cán bộ tư pháp xã đến làm chứng và nếu hai người này không thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 654 nêu trên thì mới hợp pháp. 

- Về việc công bố di chúc: Chị cả bạn đã công bố di chúc khi bố mẹ bạn vẫn còn sống mà theo quy định tại Khoản 1 Điều 667 Bộ luật dân sự thì di chúc có hiệu lực pháp luật từ thời điểm mở thừa kế (Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trong trường hợp Toà án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định tại khoản 2 Điều 81 của Bộ luật này - Khoản 1 Điều 633 Bộ luật dân sự).

Từ những căn cứ pháp lý và phân tích trên, di chúc của bố mẹ bạn không hợp pháp và không có hiệu lực toàn bộ do khi lập di chúc có sự cưỡng ép. Vì vậy, di sản thừa kế của bố mẹ bạn sẽ được chia theo pháp luật theo quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 675 Bộ luật dân sự.

2. Nếu bây giờ đưa ra tòa án thì 4 chị em mình có quyền lợi gì không ?

Khi giải quyết vụ việc này tại tòa án, do di chúc của bố mẹ bạn không hợp pháp nên di sản thừa kế của bố mẹ bạn sẽ chia theo pháp luật.

- Thừa kế theo pháp luật được quy định tại Điều 674 Bộ luật dân sự 2005 như sau:

"Điều 674. Thừa kế theo pháp luật

Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định."

- Thứ tự chia thừa kế theo pháp luật được quy định tại Điều 676 Bộ luật dân sự 2005 như sau:

"Điều 676. Người thừa kế theo pháp luật  

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản."

Từ các quy định trên, 5 chị em bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất nên sẽ được chia thừa kế bằng nhau trừ khi có người nào thuộc một trong các trường hợp không được quyền hưởng di sản theo quy định tại Khoản 1 Điều 643 Bộ luật dân sự 2005. 

"Điều 643. Người không được quyền hưởng di sản  

1. Những người sau đây không được quyền hưởng di sản:

a) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;

b) Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;

c) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;

d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, huỷ di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản."

Tuy nhiên, theo quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 643 thì chị gái cả của bạn có thể không được quyền hưởng di sản vì có hành vi cưỡng ép bố mẹ bạn trong việc lập di chúc trước đó.

Trên đây là thư tư vấn của chúng tôi gửi đến bạn.

Chúng tôi hy vọng rằng, ý kiến tư vấn của chúng tôi sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà bạn đang quan tâm. Trên từng vấn đề cụ thể, nếu bạn cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn của chúng tôi, xin hãy liên hệ trực tiếp với chúng tôi theo địa chỉ email Tư vấn pháp luật dân sự miễn phí qua Email hoặc qua Tổng đài tư vấn: 1900 6162.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật dân sự.