Thứ nhất, căn cứ vào yếu khách quan của tội phạm:

Mặt khách quan của tội phạm gồm 4 dấu hiệu nhưng khoa học Luật Hình sự chỉ căn cứ vào 2 dấu hiệu sau đây:

- Căn cứ vào hành vi nguy hiểm cho xã hội để đánh giá hành vi đó đang ở giai đoạn nào? Đang chuẩn bị hay đã thực hiện tội phạm? Đã thực hiện hết hay chưa hết hành vi dự định thực hiện? Nếu là đang tìm kiếm, sửa soạn công cụ hoặc tạo ra điều kiện cần thiết khác thì hành vi đó đang ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội, nếu là hành vi đã hoặc đang xâm phạm khách thể thì tội phạm đang ở giai đoạn thực hiện phạm tội. Tội phạm có thể dừng lại khi tội phạm chưa đạt hoặc tội phạm hoàn thành.

>> Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua điện thoại, gọi: 1900.1940

- Căn cứ vào dấu hiệu hậu quả tác hại: Nếu người phạm tội gây ra hậu quả theo ý muốn thì tội phạm đã ở giai đoạn hoàn thành, nếu người phạm tội thực hiện hết hành vi định thực hiện mà hậu quả tác hại xảy ra chưa đạt kết quả mong muốn thì tội phạm đã hoàn thành nhưng chưa đạt.

Thứ hai, căn cứ vào yếu tố khách thể của tội phạm:

Căn cứ vào tầm quan trọng của khách thể được bảo vệ, Luật Hình sự phân chia giai đoạn hoàn thành khác nhau. Đối với những tội khách thể có tầm quan trọng đặc biệt như tội phản bội Tổ quốc, tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân và các tội xâm phạm an ninh quốc gia khác chỉ cần người phạm tội thực hiện hành vi trong yếu tố khách quan, tội phạm đã được coi là hoàn thành. Đây là yêu cầu bảo vệ kịp thời khách thể đặc biệt quan trọng (tội có cấu thành hình thức). Trường hợp khác hành vi phạm tội phải đã xâm phạm đến khách thể, gây thiệ hại cho khách thể tội phạm mới được coi là hoàn thành và gọi là tội có cấu thành vật chất.

Giai đoạn chuẩn bị phạm tội có các đặc điểm sau đây:

Điều 17 Bộ luật Hình sự quy định: "Chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm.

Người chuẩn bị phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc một tội đặc biệt nghiêm trọng thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội định thực hiện". Chuẩn bị phạm tội là giai đoạn đầu tiên của sự cố ý thực hiện tội phạm.

Chuẩn bị phạm tôi có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc. Thời điểm bắt đầu được tính từ khi bắt đầu có hành vi tạo ra những điều kiện cần thiết cho việc thực hiện tội phạm. Thời điểm kết thúc của giai đoạn này được tính từ trước khi bắt đầu thực hiện hành vi khách quan được quy định trong cấu thành tội phạm cụ thể. Thông thường tạo ra điều kiện cần thiết bao gồm:

+ Tìm kiếm, mua sắm, sửa soạn, chuẩn bị công cụ, phương tiện phạm tội. Chuẩn bị kế hoạch phạm tội: Thu thập các thông tin, kế hoạch, dự kiến tình huống có thể xảy ra và đối phó với tình huống đó.

+ Chờ thời cơ hoặc tạo ra thời cơ để thực hiện tội phạm.

Giai đoạn chuẩn bị phạm tội có đặc điểm là: người phạm tội chưa xâm phạm đến khách thể, chưa gây ra hậu quả tác hại cho khách thể. Mặc dù hành vi chuẩn bị phạm tội đã có tính chất nguy hiểm cho xã hội, đã nhằm vào khách thể, đặt khách thể vào tình trạng nguy hiểm. Người có hành vi chuẩn bị phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Tội rất nghiêm trọng là tội gây nguy hại rất lớn cho xã hội mà mức cao nhất của hình phạt đối với tội ấy là dến 15 năm tù; tội đặc biệt nghiêm trọng là  tội gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên 15 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

Như vậy, người chuẩn bị phạm tội không phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội, mà chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Trường hợp sau đây cho thấy chuẩn bị phạm tội dù chưa xâm phạm khách thể nhưng đã đặt khách thể trong tình trạng nguy hiểm:

C là người làm nghề tự do ở thị xã N, C cho Đ - cán bộ công tác tại Sở Địa chính vay 30 triệu đồng. Sau nhiều lần đòi Đ hoàn trả số nợ đó, Đ đã trả cho C 16 triệu đồng, còn nợ 14 triệu đồng. Nhiều lần C đến cơ quan Đ đòi nợ nhưng Đ đều lảng tránh. Một lần C đem theo người một con dao bầu dài, to với ý định đến cơ quan Đ đòi nợ, nếu Đ không trả nợ thì C sẽ giết Đ. Trên đường đến cơ quan Đ, C rẽ vào nhà người yêu. Bố vợ tương lai thấy C mang theo dao bầu liền hỏi: "Anh đem theo dao bầu làm gì?" C trả lời là đến cơ quan Đ đòi nợ, nếu Đ không trả nợ thì dùng dao bầu giết Đ. Bố vợ tương lai bảo: "Việc gì anh phải đem theo dao, hãy xuống bếp lấy con lê AK tao để trong hòm đồ nghế ấy cho gọn". Nghe lời bố vợ tương lai, C đã lấy con lê AK ra bờ giếng mài sắc và dắt vào cạp quần đến cơ quan nơi Đ làm việc.

Hành vi chuẩn bị dao bầu hoặc lê AK của C là nguy hiểm tuy chưa giết Đ nhưng đã đặt Đ vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Hành vi mang lê AK chuẩn bị cho tội giết người là đặc biệt nguy hiểm nên dù chưa giết Đ thì C vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người.

Trân trọng ./.

Bộ phận tư vấn Luật Hình sự - Công ty luật MInh Khuê