Tôi xin hỏi trong trường hợp nào thì tôi có thể phòng vệ mà không vượt quá giới hạn trong cương vị thầy thuốc nhưng cũng đồng thời là một người bình thường khi đứng trước kẻ côn đồ hung hãn. Vd, khi người ta cầm ghế định phang tôi, hoặc xông đến để đánh tôi, tôi có thể tấn công lại người ta và tấn công một cách tích cực nhất có thể được không? Hoặc tấn công lại người ta đến mức nào?

Xin trân trọng cảm ơn!

Người gửi: NK Cuong

>> Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi:  1900 6162

Tư vấn quy định về phòng vệ chính đáng ?

Tư vấn quy định về phòng vệ chính đáng - Ảnh minh họa

Trả lời:

Công ty Luật Minh Khuê đã nhận được câu hỏi của bạn. Cảm ơn bạn đã quan tâm và gửi câu hỏi đến công ty. Chúc bạn mạnh khỏe và thành công.

Về vấn đề của bạn chúng tôi xin giải đáp như sau:

1. Cơ sở pháp luật:

- Bộ luật hình sự 1999 sửa đổi bổ sung 2009

2. Nội dung phân tích:

Để giải đáp được những điều bạn đang thắc mặc, bạn cần hiểu rằng điều bạn đang muốn hỏi ở đây chính là việc “phòng vệ chính đáng”. Vậy để hiểu hơn về vấn đề này, bạn cần biết những điều sau:

Căn cứ Bộ luật hình sự 1999 sửa đổi bổ sung 2009:

“Điều 15. Phòng vệ chính đáng

1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác, mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm”.

Theo đó, điều kiện để hành vi của bạn được coi là phòng vệ chính đáng có là:

 -  Cơ sở pháp sinh quyền phòng vệ chính đáng: đó là sự tấn công đang hiện hữu, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích của tập thể, quyền hoặc lợi ích chính đáng của công dân.

Như vậy, chỉ có thể nói đến phòng vệ chính đáng khi có hành vi của con người đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho xã hội. hành vi này có thể xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích của tập thể, quyền hoặc lợi ích chính đáng của công dân khác mà không nhất thiết phải xâm phạm đến quyền hoặc lợi ích chính đáng của người phòng vệ. quyền hoặc lợi ích chính đáng bị xâm phạm có thể là quyền nhân thân, quyền sở hữu. những quyền hoặc lợi ích này bị xâm phạm có thể của những hành động của người tấn công (như hành động cướp, hành động hiếp dâm,…) nhưng cá biệt cũng có thể không hành động (như hành vi không cấp cứu những người bị tai nạn của người bác sĩ mà không có lí do chính đáng).

Hành vi tấn công có thể có đủ yếu tố cấu thành tội phạm nhưng đó không phải là điều kiện bắt buộc vì có hành vi tuy không cấu thành tội phạm nhưng vẫn đòi hỏi phải được ngăn chặn kịp thời để tránh thiệt hại như hành vi đâm, chém của những người không có năng lực TNHS do mắc bệnh tâm thần. hơn nữa, khi đứng trước sự tấn công, người bình thường không phải trong trường hợp nào cũng khẳng định được ngay đó là tội phạm hay không là tội phạm.

Hành vi tấn công của con người là cơ sở của quyền phòng vệ chính đáng nhưng nó chỉ là cơ sở chừng nào còn đang xảy ra hoặc đe dọa xảy ran gay tức khắc. Khi hành vi tấn công đã thực sự chấm dứt thì cũng có nghĩa không đòi hỏi phải có hành vi ngăn chặn. Sự phòng vệ lúc này hoàn toàn không đạt được mục đích của phòng vệ chính đáng. Đó có thể là sự trả thù.

Trường hợp phòng vệ này được luật hình sự gọi là phòng vệ quá muộn. TNHS trong trường hợp này sẽ được giải quyết như trường hợp bình thường nếu đã cố ý phòng vệ quá muộn. còn đối với trường hợp do nhầm tưởng thì vẫn được giải quyết như những trường hợp sai lầm khác. Ở đây, cần chú ý là có thể có hành vi phòng vệ xảy ra sau khi sự tấn công đã kết thúc vẫn được coi là phòng vệ chính đáng nếu phòng vệ đó đi liền ngay sau sự tấn công và có thể khắc phục được thiệt hại do sự tấn công đã gây ra. Ví dụ: người bị cướp giật đã đuổi theo và dùng vũ lực chống lại người cướp giật để lấy tài sản.

Khi hành vi tấn công chưa xảy ra nhưng đã có những  biểu hiện đe dọa sự tấn công sẽ xảy ran gay tức khắc thì cũng cho phép được quyền phòng vệ chính đáng. Sự cho phép này là cần thiết khách quan nhằm tạo điều kiện chủ động cho người phòng vệ ngăn chặn sự tấn công được kịp thời và có hiệu quả. Nếu chưa có biểu hiện đe dọa sự tấn công sẽ xảy ra ngay tức khắc mà đã phòng vệ thì đó là trường hợp phòng vệ quá sớm và vấn đề TNHS được giải quyết như trường hợp phòng vệ quá muộn.

- Nội dung và phạm vi của quyền phòng vệ chính đáng:

Theo quy định tại điều 15 BLHS thì sự chống trả của người phòng vệ phải nhằm vào chính người tấn công, vì có như vậy mới đạt được mục đích của phòng vệ chính đáng là ngăn chặn một cách tích cực sự tấn công, hạn chế thiệt hại do sự tấn công đó đe dọa gây ra. Sự chống trả này của người phòng vệ có thể trực tiếp nhằm vào người tấn công (tính mạng, sức khỏe, tự do) hoặc có thể chỉ nhằm vào công cụ, phương tiện phạm tội mà người đó đang sử dụng. Nhưng dù bằng hình thức nào thì sự chống trả đều có thể gây thiệt hại nhất định cho người tấn công.

Sự chống trả này sẽ phải là sự chống trả cần thiết. Điều này có nghĩa biện pháp chống trả của người phòng vệ (phương tiên, phương pháp, thiệt hại) đặt trong hoàn cảnh cụ thể phải là những biện pháp cần thiết để có thể ngăn chặn được sự tấn công, hạn chế những thiệt hại có thể bị người tấn công gây ra.

Theo đó, phòng vệ chính đáng đòi hỏi biện pháp chống trả nói chung (phương tiện, phương pháp và thiệt hại) là biện pháp cần thiết, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi tấn công đặt trong hoàn cảnh cụ thể. Để đánh giá được sự cần thiết và phù hợp này, trước hết cần phải dựa vào những căn cứ:

+ Tính chất của quan hệ xã hội bị đe dọa xâm hại;

+ Mức độ thiệt hại bị đe dọa gây ra;

+ Sức mạnh và sức mãnh liệt của hành vi tấn công;

+ Tính chất và mức độ nguy hiểm của phương pháp và phương tiện hay công cụ mà người tấn công sử dụng;

+ Sức mạnh và khả năng phòng vệ của người phòng vệ đặt trong hoàn cảnh cụ thể…vv

Việc đánh giá này trong thực tế là việc hết sức phức tạp. Điều đó đối với người phòng vệ lại càng không đơn giản... “… người phải phòng vệ có khi không thể có điều kiện bình tĩnh lựa chọn được chính xác phương pháp, phương thức chống trả thích hợp, nhất là trong trường hợp họ bị tấn công bất ngờ”.

Do vậy, sự cần thiết trong phòng vệ chính đáng chỉ đòi hỏi là sự cần thiết tương đối. Những trường hợp không cần thiết nhưng sự không cần thiết đó không rõ rang cũng đều được coi là trường hợp cần thiết.

Từ những phân tích trên, bạn có thể hiểu rõ hơn về  phòng vệ chính đáng để có thể áp dụng khi gặp những trường hợp nguy hiểm, cần phải phòng vệ.

Trân trọng cám ơn!

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê  

-----------------------------------------------------

THAM KHẢO DỊCH VỤ PHÁP LUẬT LIÊN QUAN:

1. Dịch vụ luật sư, tư vấn pháp luật;
2. Luật sư tư vấn pháp luật hình sự;
3. Dịch vụ luật sư bào chữa tại tòa án;
4. Luật sư tranh tụng các vụ án hình sự;
5. Luật sư tư vấn thu hồi nợ cho doanh nghiệp;
6. Luật sư tư vấn, tranh tụng trong lĩnh vực hình sự;