Tính đến thời điểm cuối năm 2012 mẹ tôi đã trả số tiền là vào khoảng hơn 500 triệu rồi, nhưng không hiểu sao bên cho vay vẫn tính cả gốc và lãi tiếp theo lên còn nợ đến tháng 10/2013 là 800 triệu (tôi không nhớ chính xác được các số cụ thể mà chỉ nhớ được tổng số). Vậy vay gốc 184 triệu đã trả hơn 500 triệu mà vẫn còn bắt nợ 800 triệu nữa, gia đình tôi đã phải bán nhà để trả nợ mà vẫn không đủ, hàng ngày số nợ đó 1 tăng lên, gia đình tan nát, ly tán. Đến tháng 11/2013, tôi có nhận được thông tin yêu cầu mẹ tôi trả nợ của người tên B vì đã nhận tiền của họ với mục đích nhờ xin việc, từ đó tôi phát hiện ra rằng với số tiền 200 triệu trên mẹ tôi đã dùng để trả cho người cho vay nặng lãi kia do thúc ép quá nhiều và đe dọa giết em trai tôi. Từ tháng 11/2013 đến nay gia đình tôi đã trả cho người mà nhờ xin việc tên B (thực tế người này đi gom hồ sơ của rất nhiều trường hợp cần xin mang đến nhờ mẹ tôi đi xin, do mẹ tôi trước đấy đã xin được 1 trường hợp khiến họ kiếm được khá nhiều tiền từ trường hợp này, nên giờ tham muốn xin thêm) số tiền là 50 triệu đồng, và cũng đã nhờ cơ quan công an (nhờ mất chi phí, chứ không phải khởi kiện) giải quyết vụ cho vay nặng lãi của cô A kết luận gia đình tôi không phải trả thêm tiền nữa. Đến ngày 8/12/2014 cô B quyết định khởi kiện mẹ tôi ra công an tỉnh và ngày hôm qua 9/6/2015 có quyết định bắt tạm giam mẹ tôi, với lí do không có chỗ ở cố định (có hộ khẩu thường trú, nhưng do gia đình tôi không còn nhà để ở nên mẹ tôi phải đi làm giúp việc, làm thuê tại các tỉnh, nhưng bất cứ khi nào cơ quan công an gọi mẹ tôi đều có mặt để giải quyết, không bỏ trốn, khai báo thành khẩn, chỉ xin có thời gian đi làm để có thu nhập trả cho cô B). Việc vay nặng lãi của cô A, trả tiền cho cô B thế nào, mẹ tôi đã trình báo rất kỹ tại cơ quan công an. Khoảng 10h sáng ngày 9/6/2015 tôi có nhận được 1 cuộc điện thoại của công an báo đã bắt tạm giam mẹ tôi vì còn nợ cô B số tiền 157 triệu đồng chưa trả, trong vòng 3 tháng tạm giam nếu trả hết tiền thì xem xét, không thì giải quyết. Hiện nay tôi rất hoang mang, vì gia đình chỉ có 2 chị em (em còn nhỏ, bố mất sớm). tôi viết thư này xin lời khuyên từ phía luật sư, gia đình tôi nên làm gì lúc này để cứu được mẹ tôi, khả năng thanh toán luôn hết 157 triệu là rất khó khăn.

Tôi xin hỏi luật sư:

1. Việc cho vay như trên của cô A có được coi là cho vay nặng lãi không? cơ quan công an lần trước đã giải quyết gia đình tôi không phải trả thêm nữa là có đúng không? 

2. Cô B mặc dù khởi kiện mẹ tôi nhận tiền của cô ấy, chưa trả, nhưng cô ấy là người có thể coi là đầu mối đi thu gom hồ sơ để nhằm mục đích kiếm lời khi xin việc (tất cả các giấy nhận tiền mẹ tôi đều viết nhận từ cô B để lo công việc cho trường hợp A, B, C…). khi mẹ tôi bị khởi kiện cô B có được coi là đồng phạm, liên quan gì không? có bị xử lý gì không?

3. Với số tiền nợ là 157 triệu, mẹ tôi lại già đã 58 tuổi, sức khỏe yếu, hoàn cảnh gia đình rất khó khăn, vi phạm lần đầu, khi phạm tội là do cô A thúc ép đòi nợ, đe dọa làm tôi mất việc và giết em trai tôi, không trốn nợ mà khả năng hoàn trả chưa có, thành khẩn khai báo, gia đình thân nhân 2 bên đều tốt, ông ngoại tôi có công với cách mạng. Căn cứ vào những yếu tố trên đây nếu bị khởi tố thì mẹ tôi sẽ bị xếp vào khung nào? chịu mức án nào? 

Tôi mong sớm nhận hồi âm của Luật sư. Tôi xin chân thành cảm ơn luật sư.

Người gửi: D.A

Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục Tư vấn luật hình sự của Công ty Luật Minh Khuê.

Trách nhiệm hình sự khi vay tiền không có khả năng trả ? 

Luật sư tư vấn luật hình sự gọi số: 1900.6162

Trả lời:

Thưa quý khách hàng! Công ty Luật TNHH MINH KHUÊ xin gửi tới quý khách hàng lời chào trân trọng và cảm ơn quý khách đã tin tưởng vào dịch vụ do chúng tôi cung cấp. Vấn đề bạn đang vướng mắc chúng tôi xin được tư vấn như sau:

1. Cơ sở pháp lý:

Bộ luật Dân sự năm 2005.

Bộ luật Hình sự năm 1999

2. Nội dung trả lời:

2.1. Về cho vay nặng lãi.

Điều 163 Bộ Luật hình sự quy định về Tội cho vay nặng lãi như sau:
"1. Người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm.
2.  Phạm tội thu lợi bất chính lớn thì bị phạt tù từ 6 tháng đến ba năm.
3.  Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ một đến năm lần số lợi bất chính, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm."
Theo quy định của Điều luật trên, việc cho vay nặng lãi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thỏa mãn hai dấu hiệu sau đây:

Thứ nhất: Lãi suất cho vay cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên. Theo quy định của khoản 1 Điều 476 Bộ Luật Dân sự về lãi suất thì lãi suất vay do các bên thỏa thuận không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng, nếu lãi suất cho vay gấp 10 lần mức lãi suất này thì có dấu hiệu của tội cho vay nặng lãi. Ví dụ: Ngân hàng nhà nước quy định lãi suất cao nhất đối với cho vay tiền Việt Nam (đồng) kỳ hạn 3 tháng là 1%/tháng, lãi suất tối đa mà các bên có thể thỏa thuận là 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố là 1,5%/tháng thì hành vi cho vay tiền (VN Đồng) kỳ hạn 3 tháng với mức lãi trên 15%/tháng (gấp từ 10 lần mức lãi suất tối đa pháp luật cho phép trở lên) sẽ bị coi là cho vay lãi nặng.
Thứ hai: Có tính chất chuyên bóc lột được hiểu là người phạm tội lợi dụng việc cho vay, lợi dụng hoàn cảnh khó khăn cấp bách của người đi vay để cho vay với lãi suất cao (lãi nặng) nhằm thu lợi bất chính mà thực chất là bóc lột người đi vay. Tính chất chuyên bóc lột của hành vi cho vay lãi nặng thể hiện ở chỗ: người phạm tội thực hiện hành vi cho vay lãi nặng nhiều lần, hành vi mang tính chuyên nghiệp, người phạm tội lấy việc cho vay lãi nặng làm một nghề kiếm sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính.

Theo như thông tin bạn đưa ra, thì cô A là người cho vay nặng lãi. Việc cơ quan công an đưa ra các quyết định thì luôn có căn cứ của nó, nên công an đưa ra quyết định gia đình bạn không phải trả thêm nữa là đúng.

2.2. Về xác định đồng phạm

đồng phạm được quy định tại khoản 1 Điều 20 Bộ luật Hình sự: "1. Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.

2.Người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức đều là những người đồng phạm.    

Người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm.

Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm.

Người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm.

Người giúp sức là người tạo những điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.

3. Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm."

Trường hợp trên cô B có thể được xem là đồng phạm, là người giúp sức tạo điều kiện cho cô A kia thực hiện tội phạm. Đồng phạm thì bị xử phạt độc lập như người phạm tội.

2.3. Về quy định mức hình phạt

Trong trường hợp này, mẹ bạn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại khoản 2 Điều 139 BLHS - Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

"1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới năm trăm nghìn đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm:

e) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm mươi triệu đồng đến dưới hai trăm triệu đồng;"

Trên đây là những tư vấn của chúng tôi về vấn đề của bạn. Cảm ơn bạn đã tin tưởng và lựa chọn công ty chúng tôi.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê