1. Bị tâm thần, cha mẹ có được thay mặt xin ly hôn ?

Mới đây, TAND một quận tại TP.HCM đã trả đơn trong một vụ xin ly hôn khá lạ: Cha mẹ của một người đàn ông bị tâm thần đề nghị thay mặt con trai đứng đơn khởi kiện và tham gia tố tụng tại tòa nhằm giúp người con dâu được tự do, có cơ hội đi lấy chồng khác.

Thực tiễn áp dụng luật Hôn nhân và gia đình : Bị tâm thần, cha mẹ có được thay mặt xin ly hôn ?

Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162

Pháp luật chưa điều chỉnh tình huống nếu vợ hoặc chồng bị tâm thần thì cha, mẹ người bệnh có quyền đại diện đứng đơn xin ly hôn và tham gia tố tụng hay không. Ngành tòa án từ chối giải quyết trong khi thực tế đã xuất hiện không ít trường hợp tương tự…

Giải thoát cho con dâu

Người con dâu trong vụ này là chị G. Theo trình bày của chị, vợ chồng chịlấy nhau được hơn 10 năm, có với nhau hai mặt con. Trước đây, chồng chị hoàn toàn bình thường nhưng sau mấy năm đi làm thuê ở một số nơi về thì thấy có dấu hiệu thần kinh không ổn định. Sau đó người chồng đổ bệnh, ốm liền mấy tháng, khi tạm khỏe lại thì đầu óc không còn minh mẫn như trước, suốt ngày tưng tưng, nói năng lảm nhảm.

Hai năm trước, chị cùng gia đình đưa chồng đến bệnh viện tâm thần khám. Các bác sĩ kết luận chồng chị bị tâm thần nặng. Gần đây, thấy bệnh tâm thần của con trai chữa trị mãi nhưng không hết mà có phần nặng thêm, phía gia đình chồng đã vận động chị G. đứng đơn xin ly hôn để tìm hạnh phúc mới.

Tuy nhiên, do thương chồng và cũng đã lớn tuổi, chị G. không chịu, quyết định ở vậy chăm sóc chồng và các con. Về phía cha mẹ chồng, vì muốn giải thoát cho con dâu khỏi cảnh khổ nên khi vận động không được, họ đã quyết định thay con trai làm đơn “xin ly hôn giùm”.

Luật không cho phép đại diện

Nghiên cứu đơn “xin ly hôn giùm” này, tòa đã giải thích cho cha mẹ chồng chị G. biết là theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng dân sự, đối với các vụ án ly hôn không được áp dụng chế độ người đại diện. Tức là phải đích thân chồng hay vợ đứng đơn khởi kiện và tham gia tố tụng chứ không thể nhờ ai thay mặt mình được.

Cha mẹ chồng chị G. vẫn thắc mắc rằng bản thân con trai họ đang bị bệnh tâm thần, làm sao tỉnh táo được như người bình thường mà khởi kiện hay tham gia tố tụng. Họ thương người con dâu đã bao năm vất vả vì chồng vì con, giờ có chồng mà cũng như không. Họ muốn gánh trách nhiệm lo lắng, chăm sóc, nuôi dưỡng con trai để con dâu có cơ hội đi tìm hạnh phúc mới. Chẳng lẽ người con dâu của họ sẽ phải bị giam hãm cả cuộc đời mình với người chồng tâm thần suốt đời suốt kiếp hay sao?

Thông cảm với trường hợp này, thấu hiểu tâm tư của cha mẹ chồng chị G. nhưng cuối cùng tòa vẫn phải trả đơn kiện, từ chối giải quyết vụ án.

Nhiều cách hiểu nhưng vẫn bế tắc

Chuyện nếu vợ hoặc chồng bị tâm thần thì cha, mẹ người bệnh có quyền đại diện đứng đơn xin ly hôn và tham gia tố tụng hay không, pháp luật chưa điều chỉnh. Tại một hội thảo gần đây, lãnh đạo Tòa Dân sự TAND Tối cao cho biết hiện còn nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này.

Quan điểm thứ nhất cho rằng cần áp dụng Điều 64 Bộ luật Dân sự để cử cha, mẹ của người bệnh làm người giám hộ. Họ sẽ đại diện cho con đứng đơn kiện và tham gia tố tụng.

Tuy nhiên, theo Tòa Dân sự TAND Tối cao, việc này trái với Điều 62 Bộ luật Dân sự vì tòa chỉ được cử người giám hộ khi người bệnh chưa có người giám hộ đương nhiên. Trường hợp cụ thể này, người giám hộ đương nhiên theo pháp luật của người bệnh lại chính là vợ hay chồng họ.

Quan điểm thứ hai lại nói nên áp dụng Điều 75 Bộ luật Tố tụng dân sự để chỉ định cha, mẹ người bệnh làm người giám hộ. Nhưng theo Tòa Dân sự TAND Tối cao, làm vậy cũng không được vì chỉ áp dụng được trong trường hợp tòa đã thụ lý vụ án. Tức là nếu vợ hay chồng của người bệnh đứng đơn khởi kiện xin ly hôn và tòa đã nhận đơn thì tòa mới có quyền chỉ định. Một khi tòa chưa thụ lý đơn thì theo Điều 58, Điều 62 Bộ luật Dân sự, chỉ một người duy nhất có quyền giám hộ cho người bệnh là chồng hay vợ của họ.

Cũng theo Tòa Dân sự TAND Tối cao, vợ hay chồng của người bệnh chỉ mất quyền giám hộ khi bản thân họ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác (chưa được xóa án tích) hoặc có bản án xác định họ mất năng lực hành vi dân sự. Khi ấy mới có thể công nhận cha, mẹ của người bệnh có quyền giám hộ, quyền đại diện cho người bệnh để khởi kiện xin ly hôn…

Gần 20 năm không thể ly hôn

Trước đây, Pháp Luật TP.HCM từng phản ánh trường hợp của ông P., ngụ quận Gò Vấp yêu cầu tuyên bố vợ ông mất năng lực hành vi dân sự để ly hôn nhưng gần 20 năm qua vẫn không được.

Số là vợ chồng ông P. kết hôn năm 1987, có một con gái nhưng vợ ông có biểu hiện tâm thần như bỏ nhà đi, nói lăng nhăng, phá phách, chửi bới, đánh con… 12 năm trước ông xin ly hôn nhưng tòa bác vì tại tòa người vợ nói mình hoàn toàn bình thường. Gần đây, ông yêu cầu tòa tuyên bố vợ mất năng lực hành vi dân sự để ly hôn nhưng tòa năm lần bảy lượt mời đến giải quyết, vợ ông đều kiên quyết không hợp tác. Khổ nỗi luật không cho phép tòa được cưỡng chế khi vợ ông không hợp tác nên vụ án đành phải… treo.

Phải luật hóa

Theo tôi, Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi lần này cần phải quy định chế độ đại diện với các vụ án ly hôn khi chồng hoặc vợ mất năng lực hành vi dân sự. Cụ thể, khi giải quyết về tài sản và con chung mà xét thấy có ảnh hưởng đến quyền lợi của người bệnh thì cần phải có người đại diện của họ tham gia. Người đại diện trong trường hợp này, theo tôi, tốt nhất là người giám hộ theo hàng thứ hai của người bệnh, tức cha hoặc mẹ.

Tiến sĩ NGUYỄN VĂN TIẾN, Đại học Luật TP.HCM

Hướng dẫn tạm thời

Thực tiễn cho thấy những vụ xin ly hôn liên quan đến một bên vợ hoặc chồng bị mất năng lực hành vi dân sự không phải ít. Tuy nhiên, các hướng dẫn thì rất thiếu cho nên không có cơ quan nào có thẩm quyền yêu cầu chỉ định người giám hộ thay thế người bị mất năng lực để giải quyết cho dứt điểm vụ ly hôn. Để giải quyết những trường hợp này khi chưa sửa luật, tôi nghĩ cần phải có hướng dẫn cụ thể từ phía TAND Tối cao để tạm thời gỡ vướng.

Một thẩm phán TAND TP.HCM

(MINH KHUE LAW FIRM: biên tập.)

2. Tư vấn giải quyết tranh chấp tài sản trước khi ly hôn ?

Thưa luật sư, Đầu tiên cho phép tôi gửi lời chúc sức khỏe đến toàn thể lãnh đạo cán bộ công ty sức khỏe, hạnh phúc. Sau đây gia đình tôi rất mong muốn được anh chị hỗ trợ tư vấn cho tôi về trường hợp như sau:
- Tôi có một bà bác ruột (chị gái ruột của bố tôi) là vợ liệt sỹ, Bác tôi có 1 người con gái, năm 2007 chị tôi có xây dựng gia đình với anh L. Sau khi cưới anh L ở rể tại gia đình bác tôi. trong quá trình chung sống chị tôi và anh L được xã cấp cho 1 mảnh đất do chị tôi đứng tên chính trong bìa đỏ. Năm 2008 anh L có mượn bìa đỏ của bác tôi ( bìa đỏ do bác tôi đứng tên) và bìa đỏ của chị tôi thế chấp vào QTD để mua xe ô tô kinh doanh chở khách. Hiện tại số tiền vay là 320 triệu tài sản thế chấp bao gồm 2 bìa đỏ và 1 bộ đăng ký giấy tờ của 1 chiếc xe ôtô, ngoài ra anh chị tôi còn có 1 chiếc xe mua sau ( chiếc này không đem thế chấp). hợp đồng tín dụng do anh rể tôi đứng hợp đồng, hai bìa đỏ đều được sự đồng ý của bác và chị gái.
Hiện nay chị tôi và anh rể chuẩn bị ly hôn ( nh rể tôi không hợp tác trong việc trả nợ vì anh ta không có gì, toàn bộ tài san, do anh L không trả được tiền lãi nên QTD đã yêu cầu gia đình chi trả công nợ, để đam bảo cho miếng đất của bác tôi, chị tôi đã đem chiếc xe còn lại gởi vào ngân hàng làm tài sản thế chấp.
- QTD đã bán 2 chiếc xe của gia đình chị tôi mà không thông báo với chị tôi và cũng không thông qua đấu giá, như tôi được biết 2 chiếc xe bán được 215 triệu số nợ còn lại là 95 triệu . QTD còn muốn tiếp tục bán mảnh đất của chị tôi đứng tên. xin anh chị tư vấn cho những câu hỏi sau:
- Việc QTD bán xe như vậy có đúng không. Hiện nay chị tôi muốn nộp nốt số tiền còn lại để rút 2 mảnh đất ra nhưng QTD không đồng ý mà muốn để bán như vậy có đúng không?
- Do chuẩn bị ly hôn nếu mảnh đất của chị tôi được rút về thì nó sẽ là tài sản chung của 2 người vậy phải làm cách nào để chồng chị gái tôi không dòi chia mảnh đất đó ( tiền để rút mảnh đất do chị tôi đi vay và có xác nhận của chính quyền địa phương). Mục đích của chồng chị gái tôi là muốn để QTD bán hết.
- Chị gái tôi có khởi kiện QTD về việc bán 2 vhiếc xe trên được không vÀ nếu khởi kiện thì cơ quan nào sẽ nhận đơn.
- Lưu ý anh chị ông GĐ quỹ tín dụng đã bán 1 trong 2 chiếc xe trên cho anh L chồng chị tôi tất nhiên mượn tên người khác mua.

Rất mong các anh chị tư vấn giúp gia đình tôi. Xin chân thành cảm ơn. rất mong được sự hồi âm của anh chị!

Người gửi: giang truong

>> Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162

Trả lời:

Vấn đề 1: Việc quỹ tín dụng bán tài sản thế chấp là đúng hay sai phụ thuộc vào việc đã hết thời hạn thực hiện nghĩa vụ trả tiền vay cho ngân hàng chưa.( vì câu hỏi của bạn đưa ra chưa nêu rõ là thời hạn thực hiện nghĩa vụ đã hết hay còn nên bạn có thế căn cứ theo quy định tại Điều 343 Bộ luật dân sự thì thời hạn thế chấp sẽ do các bên thỏa thuận, nếu không có thỏa thuận thì việc thế chấp có thời hạn cho đén khi chấm dứt nghĩa vụ được bảo đảm bằng thế chấp). Có 2 trường hợp như sau:

- Nếu đã hết mà chưa thực hiện được nghĩa vụ trả tiền vay đương nhiên việc tổ chức tín dụng xử lý tài sản thế chấp là đúng.

- Còn nếu chưa hết thời hạn thực hiện nghĩa vụ thì việc làm của tổ chức tín dụng là sai.

Vấn đề được xử tài sản thế chấp sẽ kéo theo nhiều vấn đề liên quan khác như

- Về hình thức xử lý tài sản thế chấp. Theo quy định tại Điều 355 Bộ luật dân sự năm 2005 về xử lý tào sản thế chấp thì tài sản thế chấp đã sẽ được xử lý theo thỏa thuận của các bên hoặc bán đấu giá theo quy định của pháp luật. Nếu bên không có thỏa thuận gì thì tổ chức tín dụng phải xử lý tài sản thế chấp theo hình thức bán đấu giá

- Nếu còn thời hạn thực hiện nghĩa vụ thì đương nhiên chị bạn được nộp nốt số tiền còn lại để lấy lại giấy tờ về tài sản thế chấp (sổ đỏ của mảnh đất đã thế chấp) theo quy định tại khoản 1 Điều 350 Bộ luật dân sự

Như vậy: Từ những ý kiến trên của tôi bạn có thể rút ra việc tổ chức tín dụng làm đúng hay sai. Nếu sai chị bạn có thể kiện tại tòa án cấp huyện ( tranh chấp về hợp đồng thế chấp)

Vấn đề 2: mảnh đất mà chị bạn đứng tên là do xã cấp cho 2 vợ chồng trong thời kì hôn nhân. Nên anh L sẽ được chia khi giải quyết ly hôn giữa 2 vợ chồng vì đó là tài sản chung trong thời kì hôn nhân bởi theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 tài sản mà vợ chồng được tặng cho chung trong thời kỳ hôn nhân và những tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung. Riêng quyền sử dụng đất mà vợ chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung, nếu có trước khi kết hôn hoặc được thừa kế riêng thì chỉ là tài sản chung khi đôi bên có thỏa thuận. Những tài sản khác có tranh chấp mà các bên không chứng minh được là tài sản riêng thì đó là tài sản chung.

Trân trọng./.

3. Thời hạn xét xử vụ án ly hôn ?

Thưa luật sư, Tôi muốn hỏi: Tôi quá bức xúc về việc xét xử vụ ly hôn giữa tôi và ông Huỳnh Ngọc Đệ của Toà án nhân dân quận Thủ Đức, TP HCM.
Ngày 14/5/2010 Toà đưa ra xét xử sơ thẩm ông Đệ đã thống nhất ly hôn, tới đoạn tranh chấp những tài sản chung, ông thẩm phán nêu ra những tài sản của những người khác mà ông Đệ cho là tài sản chung, rồi đình chỉ phiên toà. Thời gian toà thụ lý và điều tra vụ án này đã gần 2 năm, toà đã cho ông Đệ rất nhiều cơ hội và thời gian để ông nộp tiền tạm ứng án phí phản tố đối với người có quyền lợi liên quan trong những tài sản khác mà ông Đệ cho là họ đứng tên hộ ông. Nhưng cho đến nay ông Đệ vẫn chưa nộp tiền, chưa cung cấp chứng cứ nào khác. Tôi đã gặp ông thẩm phán và đề nghị ông đưa vụ này ra xét xử, không thể chờ đợi sự vô lý này từ phía ông Đệ để trì hoãn xét xử sơ thẩm, trong khi tôi là phụ nữ đang lâm bệnh hiểm nghèo (ung thư vú di căn qua xương đi lại rất khó khăn phải chống nạng gỗ ...) mà cứ phải ngồi chờ đợi toà xét xử, nhưng ông thẩm phán lại trả lời là có thể kéo dài từ 4 đến 6 tháng nữa vì chờ ông Đệ nộp tiền án phí và cung cấp chứng cứ những tài sản mà ông Đệ cho là họ đứng tên hộ ông. Riêng ngày hôm nay tôi xuống toà gặp thẩm phán không giải thích gì, nhưng bảo tôi có ức thì làm đơn khiếu nại.
Vậy là như thế nào? Tôi muốn quý cơ quan cho tôi biết thời hạn xét xử như vậy có đúng pháp luật hay không và tôi phải làm gì, đến đâu để giúp tôi sớm chia được tài sản chung để có tiền chạy chữa bệnh tật.
Tôi rất chân thành biết ơn quý cơ quan hướng dẫn và giải thích giúp tôi!

Thời hạn xét xử vụ án ly hôn ?

Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162

Trả lời:

Do chị chưa nói rõ tiến trình khởi kiện cũng như những thông tin liên quan đến vụ án ly hôn giữa bạn và người chồng của mình, nên chúng tôi chỉ có thể trả lời chị trên cơ sở cung cấp những quy định của pháp luật về vấn đề thời hạn xét xử, cũng như trường hợp đình chỉ vụ án để bạn tham khảo.

Theo quy định tại khoản 1, Điều 192, Bộ luật Tố tụng dân sự, Sau khi thụ lý vụ án thuộc thẩm quyền của mình, Toà án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự trong các trường hợp sau đây:

“a) Nguyên đơn hoặc bị đơn là cá nhân đã chết mà quyền, nghĩa vụ của họ không được thừa kế;

b) Cơ quan, tổ chức đã bị giải thể hoặc bị tuyên bố phá sản mà không có cá nhân, cơ quan, tổ chức nào kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của cơ quan, tổ chức đó;

c) Người khởi kiện rút đơn khởi kiện và được Toà án chấp nhận hoặc người khởi kiện không có quyền khởi kiện;

d) Cơ quan, tổ chức rút văn bản khởi kiện trong trường hợp không có nguyên đơn hoặc nguyên đơn yêu cầu không tiếp tục giải quyết vụ án;

đ) Các đương sự đã tự thoả thuận và không yêu cầu Toà án tiếp tục giải quyết vụ án;

e) Nguyên đơn đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai mà vẫn vắng mặt;

g) Đã có quyết định của Toà án mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã là một bên đương sự trong vụ án mà việc giải quyết vụ án có liên quan đến nghĩa vụ, tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã đó;

h) Các trường hợp khác mà pháp luật có quy định.”

Theo khoản 2, Điều 192, Bộ luật TTDS, Toà án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, xoá tên vụ án đó trong sổ thụ lý và trả lại đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo cho đương sự nếu vụ án thuộc trường hợp trả lại đơn khởi kiện quy định tại Điều 168 của Bộ luật TTDS bao gồm:

a) Thời hiệu khởi kiện đã hết;

b) Người khởi kiện không có quyền khởi kiện hoặc không có đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự;

c) Sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trừ trường hợp vụ án mà Toà án bác đơn xin ly hôn, xin thay đổi nuôi con, thay đổi mức cấp dưỡng, mức bồi thường thiệt hại hoặc vụ án đòi tài sản cho thuê, cho mượn, đòi nhà cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ mà Toà án chưa chấp nhận yêu cầu do chưa đủ điều kiện khởi kiện;

d) Hết thời hạn được thông báo quy định tại khoản 2 Điều 171 của Bộ luật này mà người khởi kiện không đến Toà án làm thủ tục thụ lý vụ án, trừ trường hợp có lý do chính đáng;

đ) Chưa có đủ điều kiện khởi kiện;

e) Vụ án không thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án.”

Theo quy định tại Điều 179, Bộ luật TTDS,Thời hạn chuẩn bị xét xử các loại vụ án được quy định như sau:

a) Đối với các vụ án quy định tại Điều 25 và Điều 27 của Bộ luật TTDS, thời hạn là bốn tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án;

b) Đối với các vụ án quy định tại Điều 29 và Điều 31 của Bộ luật TTDS, thời hạn là hai tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án.

Đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do trở ngại khách quan thì Chánh án Toà án có thể quyết định gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử, nhưng không quá hai tháng đối với vụ án thuộc trường hợp quy định tại điểm a và một tháng đối với vụ án thuộc trường hợp quy định tại điểm b khoản 1 Điều này.

2. Trong thời hạn chuẩn bị xét xử quy định tại khoản 1 Điều này, tuỳ từng trường hợp, Toà án ra một trong các quyết định sau đây:

a) Công nhận sự thoả thuận của các đương sự;

b) Tạm đình chỉ giải quyết vụ án;

c) Đình chỉ giải quyết vụ án;

d) Đưa vụ án ra xét xử.

3. Trong thời hạn một tháng kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Toà án phải mở phiên toà; trong trường hợp có lý do chính đáng thì thời hạn này là hai tháng.”

Như vậy, căn cứ các quy định của pháp luật nêu trên, chị có thể đối chiếu với trường hợp cụ thể của chị để giải đáp thắc mắc và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

>> Các văn bản liên quan: Bộ luật tố tụng dân sự số 24/2004/QH11

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn luật hôn nhân gia đình - Công ty luật Minh Khuê