Việc làm của các nhà xuất bản và ca sĩ Mỹ Linh có vi phạm bản quyền hay không? Đấy có thể là trường hợp giả định để chúng ta thử phân tích dưới góc độ pháp lý như một bài tập thực hành, trong một lĩnh vực đang còn nhiều bỡ ngỡ.

Mở đầu là ý kiến của Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ với câu trả lời là: "Có". TS Vũ đã phân tích sự việc này trên cơ sở đối chiếu với các điều khoản trong Bộ luật Dân sự và Luật Sở hữu trí tuệ. Toà soạn mong nhận được ý kiến "tranh tụng", phản biện của các bên liên quan.

Không xâm phạm "quyền tài sản" nhưng rõ ràng đã xâm phạm "quyền nhân thân"

Ca sĩ Mỹ Linh từng cho rằng "Chat với Mozart" là cuộc chuyện trò giữa đại diện của hai thế hệ, trong đó Mỹ Linh là đại diện cho giới trẻ hiện nay và Mozart là đại diện của những giá trị nhạc cổ điển và mọi chỉ trích chỉ làm CD này bán chạy hơn, nghĩa là sẽ mang lại nhiều lợi nhuận hơn cho cô và các nhà sản xuất khác.

Thực ra, album này xâm phạm quyền tác giả của 8 nhạc sĩ cổ điển nước ngoài (Bach, Tchaikovsky, Borodine, Elgar, Mozart, Schumann, Vivaldi, Gounod, Saint-Saens) với việc "chế" lời Việt cho các tác phẩm của các nhạc sĩ trên. Tuy nhiên trước khi rạch ròi hành vi mà theo tôi là bất hợp pháp này, không thể không tìm hiểu thế nào là quyền tác giả.

Nói một cách vắn tắt thì quyền tác giả là quyền của tác giả đối với các tác phẩm của mình. Còn theo Bộ luật Dân sự (BLDS) và Luật Sở hữu trí tuệ (LSHTT) thì quyền năng này bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Tuy nhiên do LSHTT (có hiệu lực từ 1/7 vừa qua) bảo hộ chuyển tiếp quyền tác giả được quy định tại BLDS nên chỉ cần LSHTT là đủ.

Theo LSHTT, Quyền nhân thân bao gồm "bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả" (khoản 4 điều 19) và quyền này "được bảo hộ vô thời hạn" (khoản 1 điều 27).

Trên cở sở pháp lý này, rõ ràng phổ lời tác phẩm là một hành vi xâm phạm sự toàn vẹn của tác phẩm (thêm lời, tức gán cho cho tác phẩm cái nó không có) và vì thế đã xâm phạm quyền nhân thân của tác giả.

Cụ thể hơn, Nghị định số 56/2006/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hóa thông tin đã đưa hành vi thêm vào tác phẩm mà không được sự đồng ý của tác giả vào diện hành vi bị cấm.

Quyền tài sản gồm có "truyền đạt tác phẩm đến công chúng" (Điểm đ Khoản 1 điều 20) và quyền tài sản đối với các tác phẩm không thuộc điện ảnh, nhiếp ảnh, sân khấu, mỹ thuật ứng dụng "được bảo hộ suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết". Nói cách khác, quyền tài sản đối với tác phẩm âm nhạc không được bảo hộ từ năm thứ 51 tiếp sau năm tác giả chết.

Như vậy "Chat với Mozart" không xâm phạm "quyền tài sản" nhưng rõ ràng đã xâm phạm "quyền nhân thân" của các nhạc sĩ cổ điển với việc phổ lời các tác phẩm của họ!

Về phạm vi áp dụng, Điều 2 LSHTT quy định rõ "Luật này áp dụng đối với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên". Vì vậy Việt Nam gia nhập công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật cách đây tròn 2 năm (tháng 10/2004) đồng nghĩa với việc nhà nước và pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền tác giả của công dân các nước thành viên. Như vậy những người thực hiện CD "Chat với Mozart" chắc chắn sẽ phải đối mặt với các biện pháp xử lý về cả hành chính lẫn tư pháp.

 

Xử lý điều này như thế nào?

Điều 16 Công ước Berne quy định mọi tác phẩm phi pháp (xâm phạm quyền tác giả) sẽ bị tịch thu. Thực hiện nghiêm chỉnh quy định này, Quốc hội đã đưa hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong đó có quyền tác giả làm đối tượng của xử phạt hành chính, cụ thể là Khoản 2 Điều 211 LSHTT.

Tiếp đó để cụ thể hoá điều luật này Chính Phủ đã ban hành nghị định 56/2006/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hoá thông tin trong đó Điều 45 quy định phạt tiền đối với hành vi "thêm bớt hoặc làm thay đổi nội dung tác phẩm văn học, nghệ thuật mà không được sự đồng ý của tác giả (hay người thừa kế tác giả)" và "tịch thu tang vật vi phạm".

Như vậy, cơ quan quản lý Nhà Nước về VH-TT, cụ thể là Cục Bản quyền tác giả văn học - nghệ thuật, cơ quan tham mưu cho Chính phủ Việt Nam tham gia Công ước Berne, Thanh tra Bộ VH-TT và Thanh tra Sở VH-TT Hà Nội, địa bàn CD được phát hành, sẽ phải phối hợp ra quyết định tịch thu toàn bộ CD "Chat với Mozart" và xử phạt hành chính đối với tác giả và nhà sản xuất sản phẩm xâm phạm quyền tác giả.

Về biện pháp tư pháp, Khoản 1 Điều 15 Công ước Berne quy định tác giả (hoặc người thừa kế quyền tác giả) "được khởi kiện những người vi phạm tác phẩm của mình trước Tòa án ở các nước thành viên" tham gia Công ước. Bên cạnh đó, Điều 202 LSHTT quy định toà án áp dụng các biện pháp dân sự như Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, buộc xin lỗi cải chính công khai, buộc bồi thường thiệt hại... để xử lý tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Ngoài ra, Điều 212 LSHTT còn quy định hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn có thể bị xử lý hình sự, cụ thể theo Điều 131 Bộ Luật hình sự (Tội xâm phạm quyền tác giả).

Với những cơ sở pháp lý này, người thừa kế quyền tác giả của các nhạc sĩ có tác phẩm được xử dụng trong "Chat với Mozart" có quyền khởi kiện tác giả và các nhà sản xuất CD này về hành vi xâm phạm quyền nhân thân thuộc quyền tác giả tại Toà Án Tp Hà Nội nơi họ đang sinh sống.

LS Cù Huy Hà Vũ

Theo  Theo Sinh Viên

 (MKLAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo và có thể một số thông tin pháp lý đã hết hiệu lực tại thời điểm  hiện tại vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)