Xử lý vi phạm pháp luật là xem xét, quyết định äp dụng các hình thức trách nhiệm pháp lí đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật.

Việc xử lí ví phạm pháp luật, phải dựa vào các yếu tố cấu thành hành vi vi phạm pháp luật. Mỗi hành vi vi phạm pháp luật bao gồm bốn yếu tố cấu thành là chủ thể, khách thể, mặt chủ quan và mặt khách quan.

Chủ thể vi phạm pháp luật có thể là cá nhân hoặc tổ chức có năng lực trách nhiệm pháp lí. Nếu chủ thể là cá nhân thì phải đạt độ tuổi mà pháp luật quy định có năng lực chịu trách nhiệm pháp lí và phải có trạng thái thần kinh bình thường, tức là không mắc bệnh tâm thần và các căn bệnh khác mà không điều chỉnh được hành vi của mình.

Khách thể vi phạm pháp luật là những quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ nhưng bị hành vi vỉ phạm pháp luật xâm hại tới.

Mặt chủ quan của hành vi vi phạm bao gồm lỗi, động cơ, mục đích của hành vi vì phạm.

Mặt khách quan của hành vỉ vi phạm pháp luật là những biểu hiện bên ngoài của vi phạm pháp luật. Mặt khách quan bao gồm hành vi trái pháp luật, sự thiệt hại cho xã hội, mối quan hệ nhân quả. Việc xử vi phạm pháp luật phải được tiến hành trong môi trường bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc cơ bản mà trước hết là nguyên tắc pháp chế, bảo đảm xử lí đúng người, đúng pháp luật, công bằng, nhân đạo, không làm nhục con người, tôn trọng các quyển con người của chính người bị xử lí, nhất là trong xử lí trách nhiệm hình sự.