(Tù và: một loại dụng cụ để báo hiệu ở nông thôn thời trước, làm bằng sừng trâu, bò hoặc vỏ ốc, dùng hơi để thổi, tiếng vang rất xa; tổng : đơn vị hành chính thời trước, lớn hơn xã, bé hơn huyện, phủ).

Ăn cơm nhà thổi tù và hàng tổng nghĩa là làm việc công ích mà không được trả công, không được hưởng một quyền lợi gì cả.

Ví dụ: "Sao cô đi lâu quá thế, làm gì hả cô? Ăn cơm nhà thổi tù và hàng tổng chẳng ai ơn họ lại nói cho". (Chu văn, Bão biển).

"Mày thì lúc nào cũng ăn cơm nhà thổi tù và hàng tổng”. (Nguyễn Kiên, Đồng tháng năm).

Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng có nghĩa giống như Ăn cơm nhà thổi tù vàhàng tổng”

Ví dụ: “Ở con người chị toát ra vẻ dân dã, những quan niệm chân thành của người lao động, vì thế chị đã thành công trong rất nhiều công tác của tiểu khu chợ Hàng khu Lê Chân (Hải Phòng) một tiểu khu có nhiều thành phần và nhiều khó khăn như lời chị nói : "Người cán bộ không có tín nhiệm thì công toi, ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng cũng không xong". (Báo Phụ nữ Việt Nam, 3-3-1973).