1. Cách mạng Tân Hợi là gì?
Cách mạng Tân Hợi còn được gọi dưới cái tên Cách mạng Trung Quốc, hoặc Cách mạng năm 1911. Đây là cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Trung Quốc do những người trí thức cấp tiến ở trong giai cấp tư sản và tiểu tư sản Trung Quốc lãnh đạo với tuyệt đại đa số là người Hán nhằm lật đổ triều đại Mãn Thanh. Sau cuộc sách mạng, chế độ quân chủ chuyên chế hùng mạnh hàng nghìn năm tại Trung Quốc đã chính thức kết thúc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tự do phát triển mạnh mẽ, có ảnh hưởng nhất định đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở một số nước Châu Á khác. Cuộc cách mạng này có tên là Cách mạng Tân Hợi (Hsin-hai) vì nó xảy ra vào năm Tân Hợi (1911). Có thể nói cách mạng Tân Hợi được coi là cuộc cách mạng tư sản, có ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn.
2. Hoàn cảnh trước cuộc cách mạng Tân Hợi
Trung Quốc là một nước lớn, giàu tài nguyên, có nền văn hoá rực rỡ nhưng từ nửa sau thế kỉ XIX đã suy yếu vì chế độ phong kiến mục nát. Trong những năm 1840 - 1842, thực dân Anh tiến hành cuộc Chiến tranh thuốc phiện, mở đầu quá trình xâm lược Trung Quốc. Tiếp theo đó, các nước đế quốc Âu, Mĩ và Nhật Bản tranh nhau xâu xé quốc gia này. Trung Quốc ngày càng bị phụ thuộc vào các nước đế quốc.
Trước nguy cơ xâm lược của các nước đế quốc và sự hèn yếu của nhà Man Thanh, từ giữa thế kỉ XIX, nhân dân Trung Quốc đã tiến hành đấu tranh mạng mẽ chống đế quốc, phong kiến. Tiêu biểu là cuộc kháng chiến chống Anh xâm lược (1840 - 1842) và phong trào nông dân Thái bình Thiên quốc (1851 - 1864). Cuối thế kỉ XIX, trong hoàn cảnh các nước đế quốc tăng cường xâu xé Trung Quốc, một số người tiến bộ trong giai cấp thống trị Trung Quốc chủ trương tiến hành cải cách chính trị để hòng cứu vãn tình hình. Đó là cuộc vận động Duy tân (1898), do hai nhà nho yêu nước Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu chủ trương, vua Quang Tự đứng đầu. Cuộc cải cách bị thất bại vì lực lượng của phái Duy tân quá yếu. Từ Hi Thái hậu làm chính biến, ra lệnh trấn áp những người lãnh đạo phái Duy tân.
Dựa vào phong trào đấu tranh bền bỉ, liên tục của quần chúng nhân dân, giai cấp tư sản Trung Quốc bắt đầu tập hợp lực lượng và thành lập các hội, các đảng. Đại diện ưu tú nhất cho phong trào cách mạng tư sản Trung Quốc đầu thế kỉ XX là Tôn Trung Sơn. tháng 8/1905, ông thành lập Trung Quốc Đồng minh hội và đề ra Học thuyết Tam dân (Dân tộc độc lập, Dân quyền tự do, Dân sinh hạnh phúc) nhằm "đánh đổ Mãn Thanh, khôi phục Trung Hoa, thành lập Dân quốc, thực hiện quyền bình đẳng về ruộng đất". Đến ngày 9/5/1911, chính quyền Mãn Thanh ra sắc lệnh "Quốc hữu hoá đường sắt", thực chất là trao quyền kinh doanh đường sắt cho các nước đế quốc, bán rẻ quyền lợi của dân tộc. Đây là sự kiện đã châm ngòi cho cách mạng Tân Hợi bùng nổ.
Có thể nói, cuộc cách mạng phát sinh chủ yếu là phản ứng đối với sự suy tàn của nhà Thanh, bởi nhà Thanh đã tỏ ra bất lực trong nỗ lực hiện đại hoá Trung Quốc và chống lại sự xâm lược của các nước phương Tây.
3. Diễn biến Cách mạng Tân Hợi
Cách mạng gồm nhiều cuộc nổi dậy và khởi nghĩa nối tiếp nhau mà bước ngoặt là cuộc khởi nghĩa Vũ Xương ngày 10/10/1911. Cuộc khởi nghĩa này là kết quả của việc đàn áp Phong trào Bảo vệ Đường sắt. Dưới sự lãnh đạo của Đồng minh hội, cuộc khởi nghĩa vũ trang bùng nổ và giành thắng lợi ở Vũ Xương (10/10/1911). Phong trào cách mạng lan rộng nhanh chóng sang tất cả các tỉnh miền Nam từ Quảng Đông, Quảng Tây đến Tứ Xuyên và tiến dần lên miền Bắc. Chính phủ Mãn Thanh chỉ còn giữ mấy tỉnh miền Bắc và cuối cùng bị sụp đổ. Ngày 29/12/1911, một chính phủ lâm thời được thành lập ở Nam Kinh, tuyên bố thành lập Trung Hoa dân quốc. Tôn Trung Sơn được bầu làm Tổng thống lâm thời. Nhưng những người lãnh đạo đã không kiên quyết lại vội vã thương lượng, đưa Viên Thế Khải - vốn là một đại thần nhà Thanh, lên thay Tôn Trung Sơn (tháng 2/1912) làm Tổng thống. Cách mạng coi như đã kết thúc.
4. Ý nghĩa và ảnh hưởng của cách mạng Tân Hợi đến phong trào giải phóng dân tộc ở Châu Á
Trước hết, cách mạng Tân Hợi là cuộc cách mạng đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc, chế độ quân chủ chuyên chế đã bị lật đổ, chế độ cộng hoà ra đời. Cách mạng đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chủ nghĩa xã hội tư bản ở Trung Quốc và có ảnh hưởng đáng kể đối với phong trào giải phóng dân tộc ở các nước Châu Á. Thắng lợi này như một đòn nặng nề giáng xuống chủ nghĩa đế quốc, làm chấn động phương Đông, thức tỉnh Châu Á, đặc biệt truyền cảm hứng to lớn cho tinh thần đấu tranh của các nước Châu Á, trong đó có Việt Nam. Đây là sự cổ vũ to lớn đối với phong trào đấu tranh theo khuynh hướng dân chủ tư sản.
Trong những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX ở Việt Nam, khi phong trào yêu nước chống thực dân Pháp nổ ra mạnh mẽ nhưng lại bế tắc vì không tìm được con đường đúng đắn thì sự thành công của cách mạng Tân Hợi do Tôn Trung Sơn lãnh đạo như một làn gió mới thổi bùng lên ngọn lửa cách mạng trong mỗi con người Việt Nam yêu nước. Đồng thời, Cách mạng Tân Hợi cũng mở ra con đường mới, lối thoát mới cho phong trào cách mạng Việt Nam; cổ vũ, khích lệ cách mạng Việt Nam trong cuộc đấu tranh chống chế độ phong kiến và thực dân Pháp. Sự thành công của cách mạng Tân Hợi đã thu hút nhiều thanh niên Việt Nam sang Trung Quốc học tập, hoạt động cách mạng, điển hình là Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh,...
Không chỉ học hỏi kinh nghiệm từ sự thành công của cuộc cách mạng Tân Hợi, Việt Nam còn học ở cuộc cách mạng này những hạn chế như:
- Đây là cuộc cách mạng tư sản không triệt để, không nêu vấn đề đánh đuổi đế quốc và không tích cực chống phong kiến.
- Cuộc cách mạng mới chỉ lật đổ được chế độ quân chủ chuyên chế của nhà Thanh, nhưng chưa đụng chạm đến giai cấp địa chủ phong kiến, không giải quyết được vấn đề ruộng đất cho nông dân.
Cho đến nay, cuộc Cách mạng Tân Hợi vẫn luôn được nhớ đến nhằm phát huy mạnh tinh thần cao cả về sự quyết chí chấn hưng Trung Hoa. Bên cạnh đó, cũng là để tưởng nhớ tinh thần cống hiến và đấu tranh không ngừng nghỉ của đồng bào Hoa kiều để thúc đẩy cuộc cách mạng chủ nghĩa dân tộc cận đại Trung Quốc và sự tiến bộ, phát triển của Trung Quốc. Ý nghĩa của cuộc Cách mạng Tân Hợi là thực hiện độc lập dân tộc, đất nước giàu mạnh, nhân dân hạnh phúc, thực hiện phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Quốc. Đồng thời, Tổng Lãnh sự Trung Quốc đã từng bày tỏ: "Cuộc Cách mạng Tân Hợi cũng không thể tách rời sự ủng hộ và đóng góp của nhân dân Việt Nam. Hai bên đã ảnh hưởng và hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh cho cuộc cách mạng dân chủ cận đại."
Trên đây là toàn bộ thông tin về cuộc cách mạng Tân Hợi, cũng như ảnh hưởng của cuộc cách mạng này tới phong trào giải phóng dân tộc ở Châu Á mà Luật Minh Khuê muốn cung cấp tới bạn đọc. Nếu bạn có bất kì thắc mắc nào liên quan đến các vấn đề pháp lý thì vui lòng liên hệ đến Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến thông qua hotline: 1900.6162 để được tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình. Xin chân thành cảm ơn!
