Axit amin thiết yếu : Định nghĩa, lợi ích và nguồn thực phẩm

Axit amin (hay còn gọi là amino axit), là nguyên liệu để tổng hợp nên các protein trong cơ thể, các protein khác nhau do các axit amin sắp xếp vị trí khác nhau trong chuỗi polypeptid. Protein được mô tả như một chuỗi các hạt với nhiều hình dáng khác nhau, mỗi hạt là một axit amin. Các loại axit amin này có thể kết hợp với nhau để tạo ra nhiều loại protein khác. Khi ăn các thức ăn giàu protein như: thịt, cá, trứng, sữa,… thì các protein này sẽ được hệ tiêu hoá phân huỷ thành các phân tử nhỏ thành các axit amin.

Công thức hóa học của axit amin như sau: Cấu trúc chung là có nhóm amin ở bên trái và nhóm axit cacboxylic bên phải. Trong hóa sinh, thuật ngữ này còn nói đến alpha amino axit, các axit amin có nhóm amin và cacboxylic gắn vào cùng cacbon nên được gọi là alpah cacbonPhần dư còn lại của axit amin là phần sau khi bỏ phân tử nước ra khỏi nitơ và tạo thành liên kết peptit.

Cải thiện chức năng gan: Các axit amin chuỗi nhánh có thể giúp cải thiện chức năng gan ở những người có chức năng não kém do suy giảm chức năng gan.

Cải thiện giấc ngủ và tâm trạng: Trytophan là axit amin cần thiết để sản xuất serotonin giúp dẫn truyền thần kinh, giúp điều chỉnh tâm trạng, giấc ngủ và hành vi. Khi thiếu axit amin khiến nồng độ serotonin giảm thấp gây nên chán nản và mất ngủ. Việc bổ sung Trytophan giúp giảm các triệu chứng trầm cảm, cải thiện giấc ngủ và tâm trạng.

Phục hồi, giảm đau nhức cơ: Các axit amin có thể ngăn chặn phân hủy của cơ bắp và bảo tồn lượng cơ. Bổ sung axit amin được chứng minh có hiệu quả duy trì lượng nạc ở người cao tuổi và vận động viên.

Ngăn hiện tượng mất cơ: Mất cơ là tác dụng phụ khi bệnh nhân điều trị tại giường quá lâu, đặc biệt thường thấy ở người cao tuổi. Bổ sung axit amin có thể giúp phục hồi cơ, ngăn chặn tình trạng mất cơ.

Thúc đẩy quá trình giảm cân: Nghiên cứu thực hiện trên người và động vật đã cho thấy các axit amin có hiệu quả lớn trong việc giảm cân. Bổ sung các axit amin chuỗi nhánh giúp giảm tỷ lệ chất béo trong cơ thể.

Nâng cao hiệu suất chơi thể thao: Việc dùng 4g Leucine vào mỗi ngày trong 12 tuần sẽ tăng cường sức mạnh cơ bắp, đem lại những lợi ích nhất định cho việc tăng cường sức khỏe cơ.

- Phenylalanin: là tiền chất của các chất dẫn truyền thần kinh tyrosine, dopamine, epinephrine và norepinephrine. Nó đóng một vai trò không thể thiếu trong cấu trúc và chức năng của enzym và sản xuất các axit amin khác. - Valine: là một trong ba axit amin chuỗi phân nhánh, có nghĩa là nó có một chuỗi phân nhánh về một phía của cấu trúc phân tử. Valine giúp kích thích sự phát triển và tái tạo cơ, tham gia vào quá trình sản xuất năng lượng. - Threonine: cấu trúc chính của các protein cấu trúc như collagen và elastin, là những thành phần quan trọng của da và mô liên kết. Nó cũng có vai trò trong chuyển hóa chất béo, tham gia vào chức năng miễn dịch. - Tryptophan: được biết đến vai trò tham gia điều hóa giấc ngủ, tryptophan còn có nhiều chức năng khác. Nó cần thiết để duy trì sự cân bằng nitơ và là tiền thân của serotonin, một chất dẫn truyền thần kinh điều chỉnh sự thèm ăn, giấc ngủ và tâm trạng.

- Methionine: đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất và giải độc. Nó cũng cần thiết cho sự phát triển của mô, quá trình hấp thụ kẽm và selen, những khoáng chất quan trọng đối với sức khỏe. - Leucine: giống như valine, leucine là một axit amin chuỗi nhánh rất quan trọng để tổng hợp protein và sửa chữa các cơ bắp bị tổn thương. Nó cũng giúp điều chỉnh lượng đường trong máu, kích thích chữa lành vết thương và sản xuất hormone tăng trưởng.
- Isoleucine: là axit amin cuối cùng trong ba axit amin chuỗi nhánh, isoleucine tham gia vào quá trình trao đổi chất ở cơ và tập trung nhiều trong mô cơ. Nó cũng quan trọng đối với chức năng miễn dịch, sản xuất hemoglobin và điều hòa năng lượng. - Lysine: đóng vai trò chính trong quá trình tổng hợp protein, sản xuất hormone, enzyme và hấp thụ canxi. Nó cũng quan trọng đối với việc sản xuất năng lượng, chức năng miễn dịch, sản xuất collagen và elastin.
- Histidine: được sử dụng để sản xuất histamine, một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng đối với phản ứng miễn dịch, tiêu hóa, chức năng tình dục và chu kỳ ngủ-thức. Nó rất quan trọng để duy trì vỏ myelin, một hàng rào bảo vệ bao quanh các tế bào thần kinh.

Axit amin (amino axit) là thành phần chính tạo nên giá trị dinh dưỡng riêng của các phân tử protein, rất cần cho sự sống. Cơ thể phải tự sản xuất ra các protein của mình bằng cách chọn những axit amin cần thiết từ thực phẩm và kết hợp chúng lại theo trình tự nhất định. Đó được gọi là quá trình tổng hợp protein của cơ thể.

Trong 22 axit amin tổng hợp nên các loại protein cho cơ thể thì có 9 axit amin cơ thể không tự tổng hợp được mà bắt buộc phải được cung cấp từ thực phẩm bên ngoài. Chúng được gọi là axit amin thiết yếu hay axit amin không thay thế và bao gồm: Isoleusine, Leucine, Lysine, Methionine, Phenylalanine, Threonine, Tryptophan, Valine và Histidine.

Axit amin thiết yếu không hẳn là quan trọng hơn các axit amin khác mà chúng thiết yếu chỉ là do cơ thể không thể tự tổng hợp được mà phải được cung cấp mà thôi.

Rất quan trọng trong quá trình phục hồi sức khỏe sau thời gian luyện tập thể dục thể thao, đồng thời giúp điều tiết lượng đường glucose trong máu, hỗ trợ quá trình hình thành hemoglobin và đông máu. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 20mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Tương đối quan trọng trong quá trình điều chỉnh hàm lượng đường trong máu (nên tốt cho người mắc chứng gia tăng đường huyết hoặc người muốn đốt cháy chất béo nhanh chóng). Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 39mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Loại axit amin này còn có chức năng duy trì lượng hormone tăng trưởng để thúc đẩy quá trình phát triển mô cơ.

Nhiệm vụ quan trọng nhất là hấp thụ canxi giúp cho xương chắc khỏe, chống lão hóa cột sống, duy trì trạng thái cân bằng nitơ trong cơ thể, nhờ đó giúp tránh hiện tượng giãn cơ và mệt mỏi. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 30mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Nó còn có tác dụng tạo ra kháng thể và điều tiết hormone truyền tải thông tin.

Đặc biệt cần thiết cho nam giới nếu muốn phát triển cơ bắp vì nó nhanh chóng phân hủy và đốt cháy chất béo, đồng thời tăng lượng testosterone sinh dục nam. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 15mg/1kg trọng lượng cơ thể. Methionine còn hỗ trợ chống chữa kiệt sức, viêm khớp và bệnh gan...

Có chức năng bồi bổ não, tăng cường trí nhớ và tác động trực tiếp đến mọi hoạt động của não bộ.

Phenylalanine có thể làm tăng lượng chất dẫn truyền xung động thần kinh, tăng tỷ lệ hấp thụ tia UV từ ánh sáng mặt trời giúp tạo ra vitamin D nuôi dưỡng làn da. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 25mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Tuy nhiên axit amin này nếu dùng nhiều có thể dẫn đến độc hại, cần hạn chế.

Chức năng chính là hỗ trợ hình thành collagen và elastin là 2 chất liên kết tế bào trong cơ thể. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 15mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Ngoài ra, nó rất tốt cho hoạt động của gan, tăng cường hệ miễn dịch và thúc đẩy cơ thể hấp thụ mạnh các dưỡng chất.

Có 2 chức năng quan trọng, 1 là được gan chuyển hóa thành niacin (vitamin B3), 2 là cung cấp tiền chất của serotonin - 1 chất dẫn truyền thần kinh giúp cơ thể điều hòa sự ngon miệng, giấc ngủ ngon và tâm trạng thoải mái. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 4mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Giúp chữa lành tế bào cơ và hình thành tế bào mới, đồng thời giúp cân bằng nitơ cần thiết. Nó còn giúp phân hủy đường glucozơ có trong cơ thể. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 26mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Giúp cơ thể phát triển và liên kết mô cơ bắp với nhau. Nó còn giúp hình thành màng chắn myelin, 1 chất bảo vệ bao quanh dây thần kinh và giúp tạo ra dịch vị kích thích tiêu hóa. Với người trưởng thành cần cung cấp mỗi ngày khoảng khoảng 10mg/1kg trọng lượng cơ thể.

Những protein thực phẩm nào có các axit amin thiết yếu với tỷ lệ cân đối tương tự như protein cơ thể sẽ được cơ thể dùng trọn vẹn (100%) để tổng hợp protein cho cơ thể. Chúng được coi là protein lý tưởng hay protein chất lượng cao và thông thường là protein của sữa hay của trứng. Protein từ sữa và trứng là protein lý tưởng: Mỗi loại protein thực phẩm thường thiếu hụt các axit amin thiết yếu không giống nhau. Vì vậy để tăng cường giá trị sinh học, chúng ta có thể dùng chung nhiều loại thực phẩm, chúng có thể bổ sung cho nhau.Ví dụ hỗn hợp gạo - đậu nành hoặc đậu xanh - mè - đậu phộng có giá trị sinh học tương đương với sữa và trứng. Nhờ đậu nành giàu lysine, mè giàu methionine và đậu phộng giàu tryptophan, đã bổ sung cho các thiếu hụt axit amin thiết yếu của gạo. Các loại sản phẩm bổ sung dinh dưỡng cũng là lựa chọn tốt để cung cấp axit amin thiết yếu nếu có điều kiện kinh tế.