Mục lục bài viết

1. Cấu trúc đề thi THPTQG môn văn cập nhật năm 2026

Đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm 2026 tiếp tục được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, giúp học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng đọc hiểu và tạo lập văn bản vào các tình huống thực tiễn. Tổng thời gian làm bài là 120 phút, hình thức tự luận với thang điểm 10.

Cấu trúc đề thi gồm hai phần chính:

a) Phần Đọc hiểu (3 điểm)

Phần Đọc hiểu chiếm 30% tổng số điểm toàn bài thi. Ngữ liệu sử dụng có thể là thơ, truyện, ký, văn bản nghị luận hoặc văn bản thông tin ngoài sách giáo khoa. Các câu hỏi thường được thiết kế theo các mức độ từ nhận biết đến vận dụng.

Thí sinh cần thực hiện các yêu cầu như:

  • Nhận diện phương thức biểu đạt, thể loại, phong cách ngôn ngữ.
  • Xác định các biện pháp tu từ và nêu tác dụng.
  • Giải thích ý nghĩa của từ ngữ, hình ảnh hoặc thông điệp trong văn bản.
  • Trình bày quan điểm, suy nghĩ cá nhân về một vấn đề được đặt ra từ ngữ liệu.

Phần này đòi hỏi khả năng đọc hiểu nhanh, chính xác và biết liên hệ với thực tiễn cuộc sống.

b) Phần Làm văn (7 điểm)

Đây là phần có số điểm cao nhất trong đề thi, chiếm 70% tổng điểm toàn bài. Phần Làm văn gồm hai câu:

Câu 1. Nghị luận xã hội (2 điểm)

Thí sinh viết một đoạn văn khoảng 200 chữ bàn về một tư tưởng, đạo lý hoặc một vấn đề xã hội được gợi ra từ ngữ liệu Đọc hiểu.

Yêu cầu của dạng bài này là:

  • Xác định đúng vấn đề cần nghị luận.
  • Trình bày quan điểm rõ ràng, mạch lạc.
  • Có dẫn chứng phù hợp và liên hệ thực tiễn.
  • Thể hiện được nhận thức, thái độ tích cực trước vấn đề đặt ra.

Câu 2. Nghị luận văn học (5 điểm)

Đây là câu hỏi quan trọng nhất của đề thi, chiếm một nửa tổng số điểm toàn bài. Nội dung thường xoay quanh các văn bản văn học trong chương trình trung học phổ thông và yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng phân tích, đánh giá, cảm nhận tác phẩm ở mức độ cao.

Các dạng đề thường gặp gồm:

  • Phân tích đoạn thơ, bài thơ.
  • Phân tích nhân vật trong tác phẩm văn xuôi.
  • Cảm nhận về một đoạn trích hoặc hình tượng nghệ thuật.
  • Phân tích tình huống truyện, chi tiết nghệ thuật đặc sắc.
  • So sánh hai đoạn thơ, hai nhân vật hoặc hai tác phẩm.
  • Nghị luận về một ý kiến, nhận định văn học.
  • Dạng đề liên hệ, mở rộng và vận dụng kiến thức lý luận văn học.

Trong các dạng đề trên, đề so sánh văn học và đề nghị luận về nhận định văn học thường được xem là những dạng bài có mức độ vận dụng cao, yêu cầu học sinh không chỉ nắm chắc kiến thức mà còn phải có tư duy tổng hợp và khả năng lập luận chặt chẽ.

c) Tỷ trọng điểm số và chiến lược làm bài

Với 5 điểm, nghị luận văn học là phần quyết định đến khả năng đạt điểm cao trong môn Ngữ văn. Vì vậy, học sinh nên dành khoảng 70 - 80 phút cho câu nghị luận văn học, 20 - 25 phút cho phần Đọc hiểu và khoảng 15 - 20 phút cho câu nghị luận xã hội.

Việc phân bổ thời gian hợp lý giúp bài viết có chiều sâu, hạn chế lỗi trình bày, thiếu ý hoặc kết thúc vội vàng. Bên cạnh đó, học sinh cần dành vài phút cuối giờ để đọc lại bài, kiểm tra chính tả, diễn đạt và hoàn thiện các luận điểm còn thiếu.

Nhìn chung, cấu trúc đề thi THPTQG môn Ngữ văn năm 2026 không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn chú trọng đánh giá năng lực tư duy, khả năng cảm thụ văn học và kỹ năng trình bày của học sinh. Vì vậy, việc nắm vững cấu trúc đề thi ngay từ đầu sẽ giúp quá trình ôn tập trở nên hiệu quả, có định hướng và đạt kết quả cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Quý bạn đọc có thể xem thêm về Cấu trúc đề thi THPT Quốc gia môn Ngữ văn chuẩn nhất

 

2. Các dạng đề nghị luận văn học có thể gặp trong đề thi THPTQG năm 2026

Để đạt kết quả cao ở câu nghị luận văn học 5 điểm, học sinh cần nhận diện chính xác dạng đề ngay từ khi đọc đề bài. Mỗi dạng đề sẽ có yêu cầu riêng về cách triển khai luận điểm, lựa chọn dẫn chứng và phương pháp lập luận. Dưới đây là những dạng đề nghị luận văn học thường gặp và có khả năng xuất hiện trong đề thi THPTQG năm 2026.

 

2.1. Dạng đề phân tích đoạn thơ, bài thơ

Đây là dạng đề xuất hiện thường xuyên trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đề bài yêu cầu học sinh làm rõ nội dung tư tưởng và những giá trị nghệ thuật nổi bật của một đoạn thơ hoặc toàn bộ bài thơ.

Khi làm dạng đề này, học sinh cần chú ý:

  • Xác định cảm hứng chủ đạo của tác phẩm.
  • Phân tích hình ảnh thơ, ngôn ngữ thơ, giọng điệu và các biện pháp nghệ thuật.
  • Làm rõ tâm trạng, cảm xúc của chủ thể trữ tình.
  • Đánh giá giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ hoặc bài thơ.

Một số tác phẩm thường xuất hiện dưới dạng này là Tây Tiến, Việt Bắc, Đất Nước, Sóng, Đàn ghi ta của Lor-ca...

 

2.2. Dạng đề phân tích nhân vật trong tác phẩm văn xuôi

Đây là dạng đề rất phổ biến và thường chiếm tỷ lệ cao trong các đề thi thử cũng như đề thi chính thức.

Đề bài có thể yêu cầu phân tích toàn bộ nhân vật hoặc một khía cạnh nổi bật của nhân vật.

Khi triển khai bài viết, học sinh cần:

  • Giới thiệu vị trí của nhân vật trong tác phẩm.
  • Phân tích ngoại hình, hành động, lời nói và diễn biến tâm lý.
  • Làm rõ phẩm chất, tính cách và số phận nhân vật.
  • Đánh giá ý nghĩa tư tưởng và giá trị nghệ thuật của hình tượng.

Các nhân vật thường được khai thác gồm Mị, A Phủ, Tràng, người đàn bà hàng chài, Việt, Chiến, ông lái đò sông Đà...

 

2.3. Dạng đề cảm nhận về đoạn trích hoặc hình tượng văn học

Dạng đề này yêu cầu học sinh kết hợp giữa phân tích và cảm nhận để làm nổi bật vẻ đẹp của hình tượng nghệ thuật.

Khác với dạng phân tích thuần túy, bài viết cần thể hiện được cảm xúc, sự rung động và đánh giá cá nhân trước giá trị của tác phẩm.

Khi làm bài cần:

  • Nêu cảm nhận về nội dung tư tưởng.
  • Làm rõ những nét nghệ thuật đặc sắc.
  • Thể hiện quan điểm cá nhân một cách tự nhiên, hợp lý.
  • Đánh giá ý nghĩa của hình tượng đối với tác phẩm.

 

2.4. Dạng đề phân tích tình huống truyện

Tình huống truyện là yếu tố quan trọng trong tác phẩm tự sự và thường được lựa chọn để kiểm tra khả năng cảm thụ văn học của học sinh.

Dạng đề này yêu cầu:

  • Xác định tình huống truyện.
  • Phân tích vai trò của tình huống đối với việc phát triển cốt truyện.
  • Làm rõ sự bộc lộ tính cách nhân vật thông qua tình huống.
  • Đánh giá tài năng xây dựng tình huống của nhà văn.

Ví dụ: tình huống nhặt vợ trong truyện ngắn Vợ nhặt hay tình huống phát hiện chiếc thuyền ngoài xa trong Chiếc thuyền ngoài xa.

 

2.5. Dạng đề phân tích chi tiết nghệ thuật đặc sắc

Nhiều đề thi hiện nay không yêu cầu phân tích toàn bộ tác phẩm mà tập trung vào một chi tiết nghệ thuật tiêu biểu.

Các chi tiết thường được khai thác gồm:

  • Hình ảnh bát cháo hành trong Chí Phèo.
  • Chiếc thuyền ngoài xa trong tác phẩm cùng tên.
  • Tiếng sáo mùa xuân trong Vợ chồng A Phủ.
  • Hình ảnh dòng sông trong Người lái đò sông Đà.

Khi làm bài, học sinh cần phân tích ý nghĩa biểu tượng của chi tiết và vai trò của nó trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm.

 

2.6. Dạng đề nghị luận về một ý kiến, nhận định văn học

Đây là dạng đề có tính học thuật cao và thường được dùng để phân loại thí sinh.

Đề bài sẽ đưa ra một nhận định về tác giả, tác phẩm hoặc đặc trưng văn học. Nhiệm vụ của học sinh là giải thích, chứng minh và đánh giá tính đúng đắn của nhận định đó.

Để làm tốt dạng đề này, cần:

  • Giải thích nội dung nhận định.
  • Chứng minh bằng dẫn chứng cụ thể từ tác phẩm.
  • Phân tích sâu các biểu hiện của nhận định.
  • Đánh giá, mở rộng và liên hệ phù hợp.

 

2.7. Dạng đề so sánh văn học

Đây là một trong những dạng đề khó nhất của nghị luận văn học vì đòi hỏi khả năng tổng hợp kiến thức và tư duy đối chiếu.

Đề bài có thể yêu cầu:

  • So sánh hai đoạn thơ.
  • So sánh hai nhân vật.
  • So sánh hai hình tượng nghệ thuật.
  • So sánh hai tác phẩm hoặc hai đoạn trích.

Khi thực hiện, học sinh cần:

  • Chỉ ra điểm giống nhau giữa các đối tượng.
  • Làm rõ những nét khác biệt về nội dung và nghệ thuật.
  • Lý giải nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt.
  • Đánh giá giá trị riêng của từng tác phẩm hoặc hình tượng.

Đây là dạng đề có khả năng xuất hiện trong các đề thi vận dụng cao nhằm phân hóa học sinh khá, giỏi.

 

2.8. Dạng đề liên hệ và mở rộng

Những năm gần đây, xu hướng ra đề thường khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức liên môn và khả năng kết nối các tác phẩm văn học.

Đề bài có thể yêu cầu:

  • Liên hệ giữa hai tác phẩm.
  • Liên hệ giữa văn học và thực tiễn cuộc sống.
  • Liên hệ với một vấn đề tư tưởng, đạo đức hoặc xã hội.

Dạng đề này giúp đánh giá khả năng vận dụng kiến thức văn học vào thực tiễn và thể hiện tư duy độc lập của người học.

 

2.9. Dạng đề kết hợp nhiều yêu cầu nghị luận

Đây là xu hướng ra đề mới theo định hướng phát triển năng lực. Một đề bài có thể đồng thời yêu cầu phân tích, cảm nhận, đánh giá và liên hệ mở rộng.

Ví dụ:

  • Phân tích một đoạn thơ, từ đó nhận xét phong cách nghệ thuật của tác giả.
  • Cảm nhận về nhân vật, qua đó làm rõ giá trị nhân đạo của tác phẩm.
  • So sánh hai đoạn trích và đánh giá sự vận động của tư tưởng văn học qua từng giai đoạn.

Dạng đề này đòi hỏi học sinh phải có kiến thức chắc chắn, kỹ năng lập luận linh hoạt và khả năng tổ chức bài viết khoa học.

Nhìn chung, dù đề thi năm 2026 có thể được đổi mới về ngữ liệu hoặc cách đặt vấn đề, các dạng đề nghị luận văn học vẫn xoay quanh những yêu cầu cốt lõi như phân tích, cảm nhận, đánh giá, so sánh và vận dụng. Vì vậy, học sinh cần nắm chắc đặc điểm của từng dạng đề để lựa chọn phương pháp làm bài phù hợp, từ đó phát huy tối đa năng lực và đạt kết quả cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.