1. Thống kê là gì?

Thống kê là hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu bằng các phương pháp sử dụng mô hình, sự biểu diễn và tóm tắt định lượng một loạt dữ liệu thực nghiệm hay nghiên cứu thực tế nhất định nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và ra quyết định.

Thống kê là việc mình thu thập số liệu, tóm tắt, trình bày, tính toán và mô tả những đặc trưng khác nhau để phản ánh một cách tổng quát đối tượng nghiên cứu hoặc là ước lượng các đặc trung của tổng thể, phân tích mối liên hệ giữa các hiện tượng nghiên cứu, dự đoán hoặc ra quyết định trên cơ sở thu thập thông tin từ kết quả quan sát mẫu.

Điều tra thống kê là gia đoạn đầu của quá trình nghiên cứu thống kê; hoạt động này cung cấp thông tin, dữ liệu cho quá trình nghiên cứu. Chính vì vậy, việc điều tra thống kê phải đảm báo tính chính xác, kịp thời và đầy đủ.

Căn cứ theo tính chất liên tục của ghi chép thì điều tra thống kê được chia thành 02 loại: điều tra thường xuyên (thực hiện việc thu thập thông tin theo sát với tiến trình phát triển của hiện tượng) và điều tra không thường xuyên (thu thập thông tin khi có nhu cầu).

Dựa vào phạm vị, đối tượng được điều tra, điều tra thống kê bao gồm: (1) điều tra toàn bộ và (2) điều tra không toàn bộ có: điều tra trọng điểm (thực hiện thu thập thông tin ở bộ phận chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng thể), điều tra chuyên đề (tiến hành thu thập thông tin trên một số ít các đơn vị nhưng đi sâu vào nghiên cứu), điều tra chọn mẫu (thực hiện thu thập thông tin trên các đơn vị đại diện, kết quả thường để suy rộng cho tổng thể).

>> Xem chi tiết hơn tại: Thống kê là gì? Phương pháp và ý nghĩa của hoạt động thống kê?

 

2. Các phương pháp thống kê

+ Thu thập và xử lý số liệu: biết rằng số liệu được thu thập sẽ rất nhiều, không thống nhất và những số liệu đó vẫn chưa đáp ứng được cho quá trình nghiên cứu. Do đó, ta cần phải xử lý số liệu bằng cách tổng hợp, trình bày, tính toán dữ liệu và kết quả sẽ giúp ta khái quát được các đặc trưng của tổng thể.

+ Nghiên cứu các hiện tượng trong hoàn cảnh không chắc chắn: hiện nay, có nhiều hiện tượng mà thông tin liên quan đến đối tượng nghiên cứu đó không được đầy đủ, mặc dù có nhiều người đã có sự cố gắng để nghiên cứu nó.

+ Điều tra chọn mẫu: một số trường hợp để nghiên cứu toàn bộ các quan sát của tổng thể thì sẽ không đem lại hiệu quả cả về chi phí lẫn thời gian nên cần xây dựng các phương pháp chỉ cần nghiên cứu một bộ phận mà có thể suy luận cho hiện tượng tổng quan mà vẫn đảm bảo được độ tin cậy tương đối.

+ Nghiên cứu mối liên hệ giữa các hiện tượng: giữa các hiện tượng thông thường đều có những mối liên hệ nhất định với nhau. 

+ Dự đoán: việc dự đoán là công việc cần thiết đối với hầu hết các lĩnh vực hoạt động. Dự đoán có thể dựa vào định lượng và định tính hoặc dự đoán nội suy (là dự đoán dựa vào bản chất của hiện tượng để suy luận) và ngoại suy (là dự đoán dựa vào quan sát sự biến động của hiện tượng trong thực tế, tổng hợp lại thành quy luật và sử dụng quy luật này để suy luận, dự đoán sự phát triển của hiện tượng).

Thống kê có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong quá trình nghiên cứu để có thể đưa ra những con số có ý nghĩa phân tích thống kê có được những kết quả xác thực nhất để phản ánh thực tế; từ đó đưa ra đánh giá khách quan và phương hướng giải quyết các vấn đề liên quan đến đời sống xã hội.

>> Tham khảo: Thống kê đất đai là gì? Mục đích và nội dung thống kê đất đai

 

3. Các loại thang đo trong thống kê là gì?

Thang đo trong thống kê thường được thực hiện thông qua những con số để dễ dàng quan sát và đánh giá. Hiện nay, có rất nhiều loại thang đo lường trong thống kê như: thang đo danh nghĩa, thang đo thứ bậc, thang đo khoảng, thang đo tỷ lệ.

 

3.1. Thang đo danh nghĩa

Trong thang đo danh nghĩa, việc phân loại và đặt tên cho các biểu hiện sẽ được đặt bằng cách ấn định các con số tương ứng. Thang đo danh nghĩa được phân chia thành 02 loại như sau: thang đo nhị phân (có 02 thuộc tính giá trị trong một đối tượng) và thang đo danh mục (có nhiều thuộc tính giá trị trong một đối tượng).

Ví dụ: Xác định tình trạng hôn nhân của anh, chị: 1 - Độc thân, 2 - Đã kết hôn

Tình trạng độc thân được ấn định là "1" và tình trạng đã kết hôn được ấn định là "2" để định danh phân loại dữ liệu của "tình trạng hôn nhân".

 

3.2. Thang đo thứ bậc

Thang đo thứ bậc là loại thang đo dùng các con số để định nghĩa thuộc tính dữ liệu và có sự sắp xếp về thứ bậc hay sự hơn kém của các thuộc tính nhưng không chỉ ra mức độ chênh lệch giữa chúng.

Ví dụ: Phân loại chất lượng dịch vụ của quán ăn A như sau: 1 - Không hài lòng, 2 - Hài lòng, 3 - Rất hài lòng.

Thông thường, thang đo thứ bậc được sử dụng trong nghiên cứu khảo sát thị trường, chất lượng sản phẩm, dịch vụ để xác định mức độ hài lòng của khách hàng, mức độ quan tâm của người tiêu dùng đối với sản phẩm, dịch vụ; xếp loại học lực và hạnh kiểm của học sinh;...

 

3.3. Thang đo khoảng

Thang đo khoảng là thang đo cho biết khoảng cách giữa các thứ bậc. Thang đo khoảng có dạng là một dãy các chữ số liên tục từ 01 đến 05 hay từ 01 đến 10,... như: số 1 thể hiện không đồng ý/ không hài lòng/ không ưu thích... và số 5 hay số 10 thể hiện rất đồng ý/ rất hài lòng/ rất ưu thích...

Ví dụ:

Tiêu chí Không hài lòng Rất hài lòng
Món hải sản sốt bơ tỏi 1 2 3 4 5
Món bò nướng sốt tiêu 1 2 3 4 5
Món rau muống xào tỏi 1 2 3 4 5

Thang đo khoảng là loại thang đo dùng để xếp hạng các đối tượng nghiên cứu và khoảng cách bằng nhau trên thang đo đại diện cho khoảng cách bằng nhau của đối tượng.

 

3.4. Thang đo tỷ lệ

Thang đo tỷ lệ là loại thang đo mà mình có thể lấy tỷ lệ để so sánh giá trị giữa các biến số. Thang đo tỷ lệ cung cấp thứ hạng và sự khác biệt bằng nhau giữa thứ hạng, cũng như đều có điểm gốc 0.

Thang đo tỷ lệ thường phân tích thống kê trong một số như: tuổi, mức thu nhập, chiều cao và cân nặng, điểm trung bình của lớp...

Ví dụ: Thu nhập trung bình một tháng của chị L là 10 triệu đồng và thu nhập trung bình của anh C là 30 triệu đồng. Như vậy, thu nhập trung bình một tháng của anh C gấp 03 lần so với thu nhập trung bình của chị L.

 

4. Những lưu ý khi lựa chọn thang đo

Thứ nhất, khi lựa chọn thang đo thì cần hiểu rõ những tác dụng mà thang đo đó tác động trực tiếp đến loại dữ liệu ta thu thập được. Đối với thang đo danh nghĩa và thang đo thứ bậc, hai loại thang đo này cung cấp những dự liệu định tính. Còn đối với thang đo khoảng và thang đo tỷ lệ cung cấp những dữ liệu định lượng.

Thứ hai, mỗi loại thang đo thì ta sẽ sử dụng các phép toán thống kê khác nhau. Những thang đo có mức độ đo lường cao thì chúng ta có thể áp dụng đa dạng các phép toán thống kê. Khi phân tích, thang đo danh nghĩa hay thang đo thứ bậc thì chỉ có thể tính tỷ lệ phần trăm và thang đo khoảng hay thang đo tỷ lệ thì sẽ thực hiện được nhiều phép toán hơn (trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn,...).

Thứ ba, thang đo khoảng là thang đo được thu thập bằng thang điểm từ 1 đến 5 hay từ 1 đến 10... mà không có tiêu chuẩn cụ thể cho mỗi bậc của thang đo. Do đó, việc cho điểm sẽ không khách quan vì câu trả lời hầu như phụ thuộc vào cảm xúc của người trả lời.

>> Xem thêm: Thống kê tiếng Anh là gì? Bảng, số liệu thống kê Tiếng Anh là gì?

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết "Các loại thang đo trong thống kê là gì? Ví dụ các loại thang đo" mà Luật Minh Khuê muốn gửi đến bạn đọc. Mọi vướng mắc liên quan vấn đề pháp lý thì Quý khách hàng có thể gọi đến bộ phận tổng đài pháp luật của Luật Minh Khuê qua số tổng đài 1900.6162 hoặc liên hệ tới email lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ kịp thời. Xin chân thành cảm ơn!