Các tranh chấp phổ biến được giải quyết bằng trọng tài

Bên cạnh tranh chấp từ hợp đồng còn có những tranh chấp khác liên quan đến bán phá giá, độc quyền, tung tin thất thiệt, hạ uy tín của đối thủ cạnh tranh, cảng mở quyền tự do kinh doanh của người khác, tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng v.v.

Lĩnh vực hàng hải là một ví dụ điển hình của tranh chấp ngoài hợp đồng, ngoài các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng vận chuyển hàng hải, còn có thể phát sinh nhiều tranh chấp ngoài hợp đồng như, tranh chấp bồi thường thiệt hại do đâm va tàu biển với nhau, tranh chấp trong vấn đề tổn thất chung, tranh chấp liên quan tới việc bồi thường cho những tổn hại do tàu đụng phải cảng, cầu, kè, phao, cần cẩu hoặc từ việc rửa tàu v.v. Nhìn chung, tất cả các tranh chấp ngoài hợp đồng trong thương mại đều có thể giải quyết bằng trọng tài và các phương thức giải quyết tranh chấp truyền thông khác. Tuy nhiên, cũng có những ngoại lệ, ở một số nước, tranh chấp liên quan tới bán phá giá, độc quyền, cạnh tranh chỉ thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Tóm lại, để giải quyết các tranh chấp tư, hiện có một số giải pháp đáng chú ý như: Toà án, Thương lượng, Trung gian, Hoà giải, Tư vấn của các chuyên gia, hay Luật sư và Trọng tài. Thực tế trên thế giới cho thấy, giải pháp trọng tài thường được các bên tranh chấp lựa chọn bởi các ưu điểm vượt trội của nó so với các giải pháp tranh chấp khác như: sự trung lập của trọng tài viên cũng như sự độc lập, vô tư của họ trong quá trình giải quyết tranh chấp, hay sự mềm dẻo và linh hoạt của các quy tắc tố tụng được áp dụng cho quá trình trọng tài, hay tính bí mật của phiên họp xét xử, và cuối cùng phải kể tới khả năng thi hành các phán quyết trọng tài với sự hỗ trợ của nhà nước. Giải pháp trọng tài đã, đang và sẽ là giải pháp được ưa chuộng trong việc giải quyết các tranh chấp tư.

5. Một số tranh chấp khác

Tranh chấp từ hợp đồng vận chuyển

Có nhiều loại hợp đồng vận chuyển như: hợp đồng vận chuyển hàng không, hợp đồng vận chuyển hàng hải, hợp đồng vận chuyển bằng đường bộ hay đường sắt, hợp đồng vận chuyện hàng hóa bằng đường biển hợp đồng vận chuyển đường ống, hợp đồng vận chuyển đa phương thức (chủ yếu là vận chuyển hàng hoá) v.v.

Các tranh chấp xảy ra trong hợp đồng vận chuyển thường xuất phát từ một số nguyên nhân như: tranh cãi về nghĩa vụ lập vận đơn, người thuê vận chuyển đã giao hàng vận chuyển vượt quá số lượng, trọng lượng, khối lượng theo thỏa thuận, chậm thanh toán cước phí vận chuyển, người chuyên chở không giao hàng đúng địa điểm và thời hạn được ghi trong vận đơn, hàng hoá vận chuyển bị hư hỏng, hao hụt, hoặc chậm giờ vận chuyển hành khách, mất mát thất lạc hành lý ký gửi hay xách tay v.v. Thực tế, trọng tài là phương thức thường được các bên chọn giải quyết loại tranh chấp này.

Vận đơn là bằng chứng về việc người vận chuyển đã nhận hàng hóa với số lượng, chủng loại và tình trạng như ghi trên vận đơn để vận chuyển đến nơi trả hàng;

- Là bằng chứng về sở hữu hàng hóa dùng để định đoạt và nhận hàng. Do có tính chất sở hữu nên vận đơn là một chứng từ lưu thông được. Người ta có thể mua bán hàng hóa ghi trên vận đơn bằng cách chuyển nhượng vận đơn;

- Là bằng chứng của hợp đồng vận chuyển. Mặc dù bản thân vận đơn không phải là một hợp đồng vì nó chỉ có cho ký của một bên, nhưng vận đơn có giá trị như một hợp đồng vận chuyển điều chỉnh mối quan hệ pháp luật giữa người vận chuyển và người nhận hàng hoặc người nắm giữ vận đơn (B/L holder). Các điều khoản và điều kiện vận chuyển ở mặt sau vận đơn bị chỉ phối bởi luật hàng hải của quốc gia, cũng như các Công ước quốc tế về vận đơn và vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

Còn đối với hợp đồng vận vận tải hàng hóa có các nguyên nhân khách quan dẫn đến tranh chấp gồm: Sự biến động của những yếu tố như giá cả, tỷ giá, cung cầu của mỗi quốc gia là khác nhau ở mỗi giai đoạn ảnh hưởng rất lớn đến lợi ích của các bên và có thể dẫn đến nguy cơ xảy ra tranh chấp.

Tranh chấp từ hợp đồng sở hữu trí tuệ

Có nhiều loại hợp đồng sở hữu trí tuệ nhưng phổ biến nhất là hợp đồng li-xăng. Các tranh chấp từ hợp đồng li-xăng cũng chiếm phần lớn các tranh chấp từ hợp đồng sở hữu trí tuệ. Các tranh chấp li-xăng có thể là: phạm vi sử dụng đối tượng được chuyển giao, thanh toán trong hợp đồng, phát triển đối tượng li-xăng trong hợp đồng cấm đoán hành động này, chuyển giao đối tượng li-xăng cho người thứ ba, các trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng v.v.

Ở một số nước tranh chấp về sở hữu trí tuệ không thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài, vì vậy nếu các bên lựa chọn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thì phải xem xét kỹ vấn đề có được pháp luật công nhận không.

Tranh chấp từ hợp đồng liên doanh

Hợp đồng liên doanh là một loại hợp đồng mà trong đó các bên tham gia ký kết hợp đồng sẽ thỏa thuận về việc hợp tác kinh doanh dưới hình thức là thành lập một công ty mới hoàn toàn do các bên đồng thời làm chủ sở hữu.Đây là dạng tranh chấp phổ biến trong đầu tư quốc tế. Tranh chấp có thể xuất phát từ các vấn đề góp vốn cũng như sử dụng vốn đã được quy định trong hợp đồng, hay việc khai thác và sử dụng các tài sản vô hình thuộc sở hữu trí tuệ của liên doanh, vấn đề đào tạo nguồn nhân lực cho liên doanh, bổ nhiệm các vị trí lãnh đạo, phân chia lợi nhuận và rủi ro của liên doanh, vấn đề chấm dứt liên doanh v.v. Hầu hết các nước trên thế giới đều cho phép giải quyết tranh chấp này bằng cả phương thức lựa chọn, trọng tài và toà án.

Tranh chấp tên miền

Tên miền được các tổ chức và cá nhân đăng ký sử dụng nhằm mục đích thông qua đó góp phần quảng bá về tổ chức, sản phẩm, dịch vụ, tiến hành các hoạt động thương mại và phi thương mại trong môi trường Internet toàn cầu. Các tên miền hoạt động trên mạng phải đáp ứng được một số yêu cầu trong đó quan trọng nhất là tính duy nhất của tên miền.

Các tranh chấp liên quan chủ yếu đến việc đăng ký tên miền xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác. Dạng tranh chấp này xảy ra trong trường hợp một chủ thể tiến hành đăng ký tên miền và phát hiện thấy tên miền này đã được sử dụng bởi một chủ thể khác

Các tên miền trên Internet có nhiều dạng khác nhau, có thể là những tên miền có giá trị rất lớn, nhưng cũng có thể mới ở dạng tiềm năng. Các tranh chấp tên miền bắt nguồn từ việc khai thác, sử dụng tên miền mà không được sự cho phép của chủ sở hữu tên miền, đăng ký và sử dụng một tên miền có nội dung tương tự với tên miền đã được đăng ký từ trước gây nhầm lẫn cho công chúng, hoặc tên miền đăng ký sử dụng mới gây nhầm lẫn với một nhãn hiệu hàng hoá đã được bảo hộ v.v. Pháp luật nhiều nước hiện nay cho phép giải quyết tranh chấp về tên miền bằng phương thức trọng tài.

Luật Minh Khuê - Phân tích & Tổng hợp