1. Bài "Tri thức ngữ văn"
1.1. Truyện ngụ ngôn
- Khái niệm: Truyện ngụ ngôn là hình thức tự sự cỡ nhỏ, trình bày những bài học đạo lí và kinh nghiệm sống, thường sử dụng lối diễn đạt ám chỉ, ngụ ý, bóng gió.
- Một đố đặc điểm của truyện ngụ ngôn
+ Truyện ngụ ngôn thường ngắn gọn, được viết bằng thơ hoặc văn xuôi.
+ Nhân vật ngụ ngôn có thể là con người hoặc con vật, đồ vật được nhân hóa ( biết nói năng, có tính cách, tâm lí như con người)
+ Truyện ngụ ngôn thường nêu lên những tư tưởng, đạo lí hay bài học cuộc sống bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, có thể pha yếu tố hài hước.
1.2. Tục ngữ
- Tục ngữ thuộc loại sáng tác ngôn từ dân gian, là những câu nói ngắn gọn, nhịp nhàng, cân đối, thường có vần điệu, đúc kết nhận thức về tự nhiên và xã hội, kinh nghiệm về đạo đức và ứng xử trong cuộc sống.
1.3. Thành ngữ
- Thành ngữ là một loại cụm từ cố định, có nghĩa bóng bẩy. Nghĩa của thành ngữ là nghĩa toát ra từ cả cụm, chứ không phải được suy ra từ nghĩa của từng thành tố.
1.4. Nói quá
- Nói quá là biện pháp tu từ phòng đại tính chất, mức đọo, quy mô của đối tượng để nhấn mạnh, tăng sức biểu cảm hoặc gây cười.
2. Bài "Đẽo cày giữa đường", " Ếch ngồi đáy giếng","Con mối và con kiến"
a. Trước khi đọc:
Câu 1. Kể một câu chuyện em được đọc (nghe) hoặc một sự việc em chứng kiến (tham gia) đã để lại cho em bài học sâu sắc. Bài học em rút ra được từ câu chuyện hoặc sự việc đó là gì?
Câu chuyện "Đeo lục lạc cho mèo"
Một gia đình chuột đang sống trong sợ hãu khi con mèo cứ săn chúng cả ngày cả đêm. Một mỏi vì lo sợ cho cuộc sống mỗi giây, chúng đã quyết định cố gắng và nghĩ ra một kế hoạch. Sau một thời gian, một trong những con chuột trẻ đã đưa ra một ý tưởng thông minh.
Con chuột đề nghị rằng chúng sẽ buộc một cái chuông quanh cổ của con mèo, nên nó có thể nghe thấy khi mèo đến gần, khi đó có thể trốn con mèo. Tất cả chuột đều đồng ý, ngoại trừ con chuột lâu đời nhất, khôn ngoan nhất. Các con chuột già cho rằng đó là một kế hoạch tốt về mặt lý thuyết, nhưng "ai sẽ là người đi đeo chuông cho mèo ?"
- Bài học: Thực hiện thì lúc nào cũng quan trọng hơn ý tưởng
Ý tưởng là rất cần thết để giải quyết vấn đề nhưng cần thiết hơn là biết cách thực hiện. Khi bạn tưởng tượng ra một ý tưởng cho công việc hay cái gì khác, phải luôn biết cách thực hiện trước khi đưa ra ý kiến. Nếu không có cách nào tốt để thực hiện ý tưởng đó, thì phải xin lời khuyên, đừng bao giờ khoe khoang ý tưởng của bạn cho đến khi thực hiện sẵn sàng cho lúc bắt đầu.
Câu 2: Hãy chia sẻ cách hiểu của em về câu nói: "Anh ta nhân ra mình chỉ ếch ngồi đáy giếng mà thôi"
- Câu nói thể hiện sự tự nhận thức về bản thân: tầm nhịn hạn hẹp, không coi ai ra gì, tính tình tự cao tự đại luôn luôn cho rằng mình giỏi hơn tất cả và luôn khinh thường người khác.
b. Đọc văn bản
* Đọc văn bản 1:
1. Vì sao người thợ mộc không bán được cày?
Trả lời: Sở dĩ người thợ mộc không bán được cày là bởi vì anh ta làm cái cày lúc thì quá to, lúc thì bé quá... theo lời khuyên của mọi người qua đường mà không có chứng kiến của bản thân.
* Đọc văn bản 2:
2. Mối có thái độ như thế nào khi thấy kiến làm việc vất vả?
Trả lời: Khi thấy kiến làm việc vất vả mối đã có thái độ trêu trọc và giương oai, nó cho rằng kiến làm nhiều mà chẳng thể to lên, còn nó chẳng cần làm gì cũng béo tròn o.
* Đọc văn bản 3:
3. Kiến tỏ thái độ ra sao về lối sống của mối ?
Trả lời: Trước lối sống và thái độ của mối kiến đã rất không đồng tình với thái độ sống không muốn làm mà chỉ muốn hưởng thụ dựa trên việc phá hoại và ảnh hưởng đến thành quả lao động của người khác như mỗi.
* Đọc văn bản 4
4. Lối sống của mối gây ra hậu quả nghiêm trọng như thế nào?
Trả lời: Lối sống của mối sẽ gây hậu quả đến chính nhân cách và phẩm chất của mối cũng như là gây hậu quả nghiêm trọng đến những vật và người xung quanh. Lối sống đó của mối có thể khiến tất cả những đồ vật bị nó đục khoét đều sụp đổ hết.
c. Sau khi đọc
* Sau khi đọc 1:
Câu 1: Người thợ mộc trong truyện Đẽo cày giữa đường đã xử xự thế nào trước mỗi lời khuyên, khiến công sức và của cải " đi đời nhà ma"?
Trả lời: Người thợ mộc đóng trước lời góp ý của mọi người anh ra đều làm theo mà không hề suy nghĩ người bảo đẽo cày sao ro mới dễ cày anh ta liền làm theo người bảo đẽo cày nhỏ, thấp hơn mới dễ cày, anh ta cũng cho là phải liền đẽo cày vừa nhỏ, vừa thấp; rồi anh ra lại nghe lời qua đường, đẽo nhiều cày to gấp nhiều lần, so với chiếc cày bình thường.
* Sau khi đọc 2:
Câu 2 : Nếu là người thợ mộc trong câu chuyện này, em sẽ làm gì trước những lời khuyên như vậy?
Trả lời: Nếu là người thợ mộc trong câu chuyện đầu tiên em sẽ cảm ơn những lời góp ý từ những người qua đường. Tuy nhiên, mọi lời góp ý không phải lúc nào cũng tổ và cũng đúng nên em sẽ xe xét, tìm hiểu kĩ sư đúng đắn trong lời góp ý của từng người. Nếu như nó hợp lý thì em sẽ làm theo, còn nếu như nó không hợp lý thì người nên không nên tiếp nhận sự góp ý đó.
* Sau khi đọc 3:
Câu 3. Những điều gì làm cho con ếch trong truyện Ếch ngồi đáy giếng cảm thấy sung sướng?
Trả lời: Ếch cảm thấy sung sướng vì:
- Nó có thể ra khỏi mặt giếng rồi nhảy vô giếng nếu nó thích
- Nó bơi trong nước thì có nước đổ nách và cằm nhảy trong bùn thì bùn lấp chân đến mặt có.
- Nó một mình chiếm một chỗ nước tu tự do bơi lội trong một cái giếng sụp.
* Sau khi đọc 4:
Câu 4: Hãy chỉ ra những điểm khác biệt về môi trường sống của ếch và rùa. Sự khác biệt đó ảnh hưởng như thế nào đến nhận thức và cảm xúc của hai con vật?
Trả lời: Con ếch sống trong một cái giếng sụp môi trường sống nhỏ hẹp và nó thấy sung sướng khi được tự do đi lại được tự mình chiếm hữu một mảnh trước thông cho mình còn rùa sống trong môi trường biển rộng lớn, mênh mông là nước, quanh năm đều bao la như vậy nên nó cũng đá quen và chấp nhận được một trường sống của bản thân,
* Sau khi đọc 5:
Câu 5: Vì sao con ếch "ngạc nhiên, thu mình lại, hoảng hốt, bối rối"?
Trả lời: Ếch có thái độ như vậy vì nó thấy choáng ngợp trước cáu không gian của biển cả, nó thấy kiến thức của bản thân mình quá hạn hẹp cũng như sự sung sướng của bản thân nó chỉ có được do môi trường sống nhỏ của nó mà thôi. Nó tự thấy xấu hổ vì đã đưa ra lời mời không thiết thực và tự hào về cái giếng của bản thân nó trước rùa.
* Sau khi đọc 6:
Câu 6: Trong chuyện Con mối và con kiến, quan niệm sống của mối và kiến bộc lộ như thế nào qua các lời thoại của chúng ?
Trả lời: Quan điểm sống của mối: không muốn làm nhiều vất vả mà vẫn có ăn, kiến ăn và sinh tồn dựa vào việc phá hoại và làm đổ vỡ đi những thành quả lao động của người khác -> ích kỉ, tham lam.
Quan điểm sống của kiến: cần cố gắng làm lụng để có miếng ăn, vì đàn, vì tổ, vì chung mà hoàn toàn có thể hy sinh bản thân vất vả chút cũng không hề gì -> quan điểm sống tốt đẹp, ý nghĩa giàu giá trị nhân văn.
* Sau khi đọc 7
Câu 7: Theo em, thiện cảm của người kể chuyện được dành cho mối hay kiến? Vì sao em khẳng định như vậy?
Trả lời: Thiện cảm của người kể chuyện được dành cho kiến. Vì kiến có một quan điểm sống rất đúng đắn, tích cực.Những lời kể chuyện, người viết gắn cho kiến là những lười lẽ rất đanh thép chống lại quan điểm sai trái của tôi.
* Sau khi đọc 8
Câu 8: Nêu những điểm giống nhau về nội dung của ba truyện ngụ ngôn: Đẽo cày giữa đường, Ếch ngồi đáy giếng, Con mối và con kiến.
Trả lời:
Điểm giống nhau của ba câu chuyện, đó là:
- Đều mượn lời của nhân vật để nói lên những tư tưởng, quan điểm của bản thân. Những con vật được nhân hóa như con người có những suy nghĩ và tình cảm riêng.
- Đều để lại những kinh nghiệm quý báu cho nhân dân ta:
+ Ếch ngồi đáy giếng: chịu khó mở rộng kiến thức và không nên tự phụ với những điều mình có..
+ Con mối và con kiến : Sống mà chỉ biết hưởng thụ, không biết lao động thì cuộc sống sẽ chẳng thể tốt đẹp, bền lâu.
+ Đẽo cày giữa đường: cẩn trọng khi làm một việc gì đó, sống phải có chính kiến riêng, chỉ tiếp thu những điều đúng đắn...
Bạn đọc có thể tham khảo bài viết: Đề thi học kì 1 Ngữ văn lớp 7 có đáp án năm học 2023
