1. Thế nào là cảm ứng ở sinh vật?
Cảm ứng ở sinh vật là một khía cạnh quan trọng của khả năng sinh tồn và phát triển của chúng. Các cơ thể sống phải có khả năng nhận biết và phản ứng đối với các yếu tố trong môi trường xung quanh để thích nghi và tồn tại. Các hệ thống cảm ứng có thể bao gồm các cơ quan giác quan như mắt, tai, mũi, lưỡi, da, và các cơ quan nội tạng khác.
Các loại cảm ứng khác nhau giúp sinh vật tương tác với môi trường xung quanh và đáp ứng với các thách thức cụ thể. Ví dụ, mắt của động vật giúp chúng nhìn thấy môi trường, tai giúp nghe âm thanh, mũi giúp ngửi mùi, và lưỡi giúp nếm các chất khác nhau. Các cơ quan cảm ứng này thường được kết hợp để tạo ra một hệ thống phức tạp, giúp sinh vật nắm bắt thông tin và tương tác hiệu quả với môi trường để đảm bảo sự sống sót và phát triển.
Cảm ứng ở động vật: Động vật thường có các cơ quan giác quan phát triển như mắt, tai, mũi, lưỡi, da, và các cơ quan nội tạng khác để nhận biết các yếu tố trong môi trường. Hệ thống cảm ứng của động vật thường được thiết kế để phản ứng nhanh chóng và chính xác, giúp chúng đối phó với môi trường động. Các cơ quan cảm ứng của động vật thường liên quan chặt chẽ đến khả năng chuyển động và tương tác với môi trường xung quanh để săn mồi, tránh nguy hiểm và thực hiện các hoạt động khác.
Cảm ứng ở thực vật: Thực vật cũng có các cơ chế cảm ứng nhưng thường là ở mức tế bào và phản ứng hóa học. Chúng có khả năng phản ứng với các tác nhân môi trường như ánh sáng, nước, và các chất hóa học. So với động vật, phản ứng của thực vật thường chậm hơn vì chúng không có hệ thống thần kinh và cơ quan giác quan phức tạp như động vật. Thực vật thường phản ứng thông qua các phản ứng hóa học, chẳng hạn như thay đổi sản xuất hormon và chất phát thải để thích ứng với điều kiện môi trường.
Tuy nhiên, đáng lưu ý rằng có những loại động vật như động vật không xương sống như giun, một số loài động vật thấp cổ họng, hay thậm chí một số loài động vật có xương sống có khả năng cảm ứng khá đơn giản và chậm chạp, trong khi một số loại thực vật có khả năng phản ứng nhanh chóng đối với môi trường xung quanh.
2. Ứng dụng cảm ứng của sinh vật trong thực tiễn
Ứng dụng của cảm ứng ở động vật:
+ Sinh tồn và săn mồi: Các cơ quan giác quan của động vật, như mắt, tai, và mũi, giúp chúng nhận biết môi trường xung quanh, tìm kiếm thức ăn, tránh nguy hiểm và tương tác với môi trường để đảm bảo sự sống sót.
+ Điều khiển cơ bản: Các cảm ứng như thính giác và thị giác cũng được sử dụng trong việc điều khiển cơ bản và tương tác xã hội giữa các cá thể cùng loài.
+ Điều khiển chuyển động: Cảm ứng về vị trí và cảm giác nhiệt độ của động vật được sử dụng để điều khiển chuyển động, giúp chúng duy trì cân bằng và di chuyển hiệu quả trong môi trường.
Ứng dụng của cảm ứng ở thực vật:
+ Phản ứng ánh sáng: Các thực vật có khả năng phản ứng đối với ánh sáng để tối ưu hóa quá trình quang hợp và tìm kiếm nguồn ánh sáng tốt nhất cho sự phát triển.
+ Phản ứng nước: Một số loại cây có khả năng phản ứng với lượng nước có sẵn trong môi trường, điều chỉnh lượng nước hấp thụ thông qua cơ chế mở và đóng các lỗ trên lá.
+ Phản ứng hóa học: Thực vật có thể phản ứng hóa học với môi trường xung quanh bằng cách sản xuất hormon, chất phát thải và thậm chí phản ứng với sự tấn công của sâu bệnh để bảo vệ chúng khỏi tổn thương.
+ Tương tác sinh thái: Cây cỏ cũng có khả năng tương tác với các loài xung quanh thông qua các cơ chế hóa học, chẳng hạn như sản xuất hóa chất để đối phó với cạm bẫy của cây cỏ khác hoặc thu hút các loài côn trùng để giúp trong quá trình thụ phấn.
Những ứng dụng này thể hiện cách mà cảm ứng ở động vật và thực vật có một vai trò quan trọng trong sự sống sót và tương tác của chúng trong môi trường tự nhiên.
3. Một số câu hỏi vận dụng có liên quan
Câu 1. Đâu là hiện tượng cảm ứng ở sinh vật?
(1) Cây con hướng về phía có ánh sáng.
(2) Rễ cây hướng về phía có nguồn nước sạch.
(3) Cây nho leo trên giàn cao.
(4) Em dừng xe khi thấy đèn đỏ.
(5) Em làm bài tập về nhà.
A. (1), (2), (3), (4)
B. (1), (2), (3), (5)
C. (1), (2), (4), (5)
D. (2), (3), (4), (5)
Đáo án đúng là A
Hướng dẫn giải: Cảm ứng là phản ứng của sinh vật đối với các kích thích đến từ môi trường.
Câu 2. Vai trò của cảm ứng ở sinh vật là?
A. Cảm ứng giúp sinh vật phản ứng lại các kích thích của môi trường để tồn tại và phát triển.
B. Cảm ứng giúp sinh vật thích ứng với những thay đổi của môi trường để tồn tại và phát triển.
C. Giúp động vật có tư duy và nhận thức học tập.
D. Giúp sinh vật tồn tại và phát triển
Đáp án đúng là B.
Câu 3. Cho các nhận định sau:
1. Cảm ứng giúp sinh vật tồn tại, phát triển thích nghi với sự thay đổi của môi trường trong một thời gian nhất định.
2. Cảm ứng của thực vật thường diễn ra nhanh, biểu hiện bằng sự thay đổi hình thái hoặc sự vận động các cơ quan.
3. Cảm ứng của thực vật chỉ gồm 3 hình thức là hướng sáng, hướng nước, hướng tiếp xúc.
4. Cảm ứng ở động vật thường diễn ra với tốc độ nhanh hơn và dễ nhận thấy. Số nhận định đúng là:
A. 2
B. 3
C. 4
D. 1
Đáp án đúng là A
Hướng dẫn giải:
Nhận định đúng là 1 và 4.
Nhận định 2 sai vì cảm ứng của thực vật thường diễn ra chậm, biểu hiện bằng sự thay đổi hình thái hoặc sự vận động các cơ quan.
Nhận định 3 sai vì cảm ứng của thực vật không chỉ gồm 3 hình thức mà có nhiều hình thức khác nữa như hướng hóa, hướng đất, hướng trọng lực,…
Câu 4. Cho ví dụ sau: Khi đặt chậu cây bên trong cửa sổ, sau một thời gian thấy ngọn cây vươn ra phía ngoài cửa sổ. Đây là ví dụ mô tả quá trình nào của thực vật?
A. Hô hấp
B. Quang hợp
C. Cảm ứng
D. Thoát hơi nước
Đáp án đúng là C
Hướng dẫn giải:
Khi đặt chậu cây bên trong cửa sổ, sau một thời gian thấy ngọn cây vươn ra phía ngoài cửa số. Đây là ví dụ mô tả quá trình cảm ứng của thực vật (tính hướng sáng của thực vật).
Câu 5. Khi đi ra vườn, Mai thấy mỗi lần chạm tay vào cây trinh nữ, lá của cây lại cụp xuống. Hiện tượng này là:
A. sự sinh sản của cây
B. sự sinh trưởng của cây
C. sự phát triển của cây
D. sự cảm ứng của cây
Đáp án đúng là D
Hướng dẫn trả lời: Hiện tượng lá cây trinh nữ cụp lại khi có tay ta chạm vào là phản ứng của cây (lá cụp lại) trước tác nhân kích thích của môi trường (sự va chạm cơ học). Như vậy, đây chính là hiện tượng cảm ứng của cây.
Câu 6. Cho ví dụ sau: Khi chạm tay vào cốc nước nóng thì tay ta rụt lại. Em hãy cho biết kích thích từ môi trường trong ví dụ trên là gì và phản ứng của cơ là gì để trả lời kích thích?
A. Khi đó kích thích từ môi trường là nhiệt độ và phản ứng trả lời là cảm giác nóng
B. Khi đó kích thích từ môi trường là cốc nước và phản ứng trả lời là rụt tay lại
C. Khi đó kích thích từ môi trường là nhiệt độ và phản ứng trả lời là rụt tay lại
D. Khi đó kích thích từ môi trường là cốc nước và phản ứng trả lời là cảm giác nóng
Đáp án đúng là C
Hướng dẫn trả lời: Trong ví dụ khi chạm tay vào cốc nước nóng thì tay ta rụt lại thì kích thích từ môi trường là nhiệt độ và phản ứng trả lời là rụt tay lại. Phản ứng này giúp bảo vệ cơ thể trước tác nhân nhiệt độ cực đoan.
=> Bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết Sinh trưởng và phát triển ở thực vật là gì? Ví dụ về sinh trưởng và phát triển ở thực vật
