1. Đôi nét xung quanh vụ việc "trùm ma tuý" bị bắt tại Việt Nam
Ngày 19/7 vừa qua, trên các báo đài và nhiều phương tiện truyền thông khác đã đưa tin về vụ việc nghi phạm họ Kim - quốc tịch Hàn Quốc - một trong ba trùm ma tuý khét tiếng khu vực Đông Nam Á bị bắt tại nơi ở - thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 17/7 và đã được dẫn độ về Hàn Quốc để tiến hành tố tụng theo quy định pháp luật Hàn Quốc. Trước đó, hai "ông trùm" khác đã bị bắt giữ tại Philipines (hồi tháng 10/2020) và Campuchia (tháng 4/2022). Việc bắt giữ được Kim là kết quả của chuyên án kéo dài gần 3 năm có sự kết hợp lực lượng chức năng Việt Nam và phía cảnh sát Hàn Quốc (KNPA - Korea National Police Agency - Cơ quan Cảnh sát quốc gia Hàn Quốc).
Ông Kim là một trong ba nghi phạm nằm trong danh sách đỏ của Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol). Được biết, người này đã thực hiện việc buôn bán chất cấm như Methamphetamin* từ năm 2018 thông qua ứng dụng Telegram** và dần dần mở rộng quy mô sáng các quốc gia khác. Theo cáo buộc của KNPA, từ năm 2018 cho đến khi bị bắt, Kim đã buôn bán ma tuý bất hợp pháp thu về khoảng hơn 7 tỷ won và là người cầm đầu đường dây buôn bán với hơn 20 nhà cung cấp, phân phối.
Trước đó, do bị truy nã trên toàn quốc bởi cáo buộc của KPNA về hành vi buôn bán mà tuý đá, cần sa, ma tuý tổng hợp. Kim đã lẩn trốn tới các quốc gia khác và tiếp tục hành vi phạm pháp của mình. Trước tình trạng đó, vào tháng 6/2019 Interpol đã phát lệnh truy nã đỏ*** với Kim đồng thời gửi yêu cầu tới các cơ quan thực thi pháp luật tại các quốc gia có liên quan phối hợp truy tìm và bắt nghi phạm trước khi dẫn độ. Yêu cầu của Interpol đã mở đường cho sự hợp tác ăn ý, hiệu quả giữa cảnh sát Việt Nam và Cảnh sát Hàn Quốc trong chiến dịch truy bắt "kẻ cầm đầu đường dây gieo rắc cái chết trắng" này.
2. Dẫn độ là gì? Căn cứ pháp lý thực hiện việc dẫn độ trùm ma tuý về nước?
2.1. Dẫn độ là gì ?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 32 Luật tương trợ tư pháp 2007, dẫn độ là việc nước sở tại chuyển giao nghi phạm, người có hành vi phạm tội, ngườ bị kết án hình sự đang có mặt trên lãnh thổ nước mình cho cơ quan tư pháp của nước nhận chuyển giao để truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án. Nguyên nhân phải thực hiện dẫn độ có thể hiểu như sau: Về cơ bản, chúng ta đều biết rằng, khi một người thực hiện hành vi phạm tội trên lãnh thổ nước A thì người đó đương nhiên phải chịu trách nhiệm trước pháp luật của nước A. Tuy nhiên, khi người phạm tội trốn sang nước B thì thẩm quyền tài phán của nước A đối với người phạm tội bị hạn chế bởi yếu tố phạm vi chủ quyền của nước B. Mọi trường hợp cơ quan tư pháp của nước A xâm nhập vào lãnh thổ nước B để truy bắt tội phạm sẽ bị coi là bất hợp pháp nếu không được sự đồng ý của nước B. Do vậy, để có thể xét xử người phạm tội, nước A buộc phải yêu cầu nước B dẫn độ người phạm tội về chuyển giao cho nước A.
2.2. Căn cứ pháp lý để thực hiện dẫn độ trùm tội phạm ma tuý về nước
Theo thông tin từ các cơ quan có thẩm quyền, nghi phạm Kim là người mang quốc tịch Hàn Quốc, bởi thực hiện hành vi phạm tội tại Hàn Quốc nên bị phát lệnh truy nã toàn quốc. Tuy Kim có sang Việt Nam lẩn trốn nhưng đã bị cơ quan chức năng dẫn độ về Hàn Quốc mà không xét xử tại Việt Nam. Việc dẫn độ nghi phạm Kim về nước được thực hiện dựa trên các cơ sở pháp lý sau:
Luật tương trợ tư pháp 2007;
Hiệp định về dẫn độ giữa Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Đại Hàn dân quốc ký ngày 15/09/2003, có hiệu lực ngày 19/04/2005;
Để dẫn độ trùm ma tuý về nước, Cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam căn cứ và các quy định sau:
Thứ nhất, về nguyên tắc tương trợ tư pháp:
Nguyên tắc tương trợ tư pháp được quy định tại Điều 4 Luật tương trợ tư pháp 2007: Tương trợ tư pháp được thực hiện theo nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và không can thiệp với công việc nội bộ của nhau dựa trên sự bình đẳng, hợp tác, hai bên cùng có lợi và phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Theo nguyên tắc này, dẫn chiếu đến Hiệp đinh về dân độ giữa Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Đại hàn dân quốc. Đây được coi là điều ước quốc tế chuyên môn được ký kết giữa Việt Nam và Hàn Quốc nhằm thiết lập các quy tắc, quy phạm pháp luật để giải quyết riêng lĩnh vực dẫn độ.
Điều đầu tiên của hiệp đình này đã quy định về nghĩa vụ dẫn độ của các bên, nội dung nghĩa vụ là: Việt Nam đồng ý dẫn độ cho Hàn Quốc bất kỳ người nào đang có mặt trên lãnh thổ Việt Nam mà Hàn Quốc có yêu cầu dẫn độ để tiến hành truy tố, xét xử hoặc thi hành án vì một tội có thể bị dẫn độ. Tương tự, Hàn Quốc cũng phải dẫn độ nếu Việt Nam có yêu cầu.
Như vậy, theo quy định này, khi Hàn Quốc yêu cầu Việt Nam dẫn độ nghi phạm Kim, cơ quan có thẩm quyền sẽ phải tuân thủ nguyên tắc mà hai bên đã cam kết.
Thứ hai, hành vi phạm tội của Kim thuộc các tội bị dẫn độ
Mặc dù tuân thủ nguyên tắc tương trợ tư pháp nhưng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan có thẩm quyền Việt Nam phải thực hiện việc xác định người mà Hàn Quốc yêu cầu có thuộc trường hợp bị dẫn độ theo Điều 2 Hiệp định dẫn độ không. Cụ thể: Hành vi phạm tội của Kim phải đáp ứng các điều kiện:
- Hành vi phạm tội của Kim có thể bị xử phạt tù có thời hạn từ 1 năm trở lên hoặc năng hơn theo quy định của pháp luật cả Việt Nam và Hàn Quốc tại thời điểm yêu cầu dẫn độ (tháng 7/2022).
- Hành vi phạm tội của Kim phải được pháp luật của cả Việt Nam và Hàn Quốc quy định. Trường hợp này thì hành vi buôn bán trái phép chất mà tuý thu lợi bất chính gần 7 tỷ won đều nằm trong pháp luật hình sự của Việt Nam và Hàn Quốc.
Thứ ba, vì cả Việt Nam và Hàn quốc đều là thành viên thuộc tổ chức Cảnh sat quốc tế (Interpol), nguyên tắc của tổ chức và phối hợp, giúp đỡ lẫn nhau để củng cố, hỗ trợ hoạt động phòng chống tội phạm trên phạm vi toàn cầu nên các quốc gia thành viên có trách nhiệm hỗ trợ nhau.
Nên xem xét tới các yếu tố trên, Cơ quan chức năng Việt Nam đã tiến hành dẫn độ "trùm ma tuý" về Hàn Quốc để xử lý theo quy định pháp luật nước bạn.
Chú giải:
* Methamphetamin (meth) là một chất kích thích thần kinh trung ương nằm trong nhóm thuốc amphetamine được kê đơn để điều trị các vấn đề về sức khoẻ liên quan đến chức năng của não bộ và hệ thần kinh. Tuy nhiên khi sử dụng bất hợp pháp không theo liều chỉ định của bác sĩ, người sử dụng có thể gặp các triệu chứng như hưng phấn thần kinh, mê sảng, cao huyết áp, rối loạn khả năng điều khiển hành vi. Sử dụng lâu dài sẽ gây nghiện và làm suy giảm hệ miễn dịch trong cơ thể, suy giảm chức năng thải độc của gan, thân, gây nhiều hậu quả xấu cho sức khoẻ. Methamphetamin nêu trong bài viết trên là trường hợp methamphetamin được sử dụng một cách bất hợp pháp - được gọi mà ma tuý - tồn tại ở các dạng speed - bột trắng hoặc vàng, Base - dạng lỏng (tinh khiết hơn dạng bột) và Ice - đá (hay còn gọi là ma tuý đá) - tinh khiết hơn dạng bột và dạng lỏng. Bởi độ tinh khiết cao nên tác dụng của ma tuý đá lên hệ thần kinh của người sử dụng cũng mạnh và nguy hiểm hơn nhiều so với các dạng khác.
**Telegram là một ứng dụng dùng để nhắn tin, gọi điện, chia sẻ dữ liệu (tương tự zalo, messenger, viber,...) được sản xuất và phát triển bởi Telegram FZ LLC Telegram Messenger INC - Công ty có trụ sở tại Luân Đôn, nước Anh.
***Truy nã đỏ là một trong các cách quy ước của Interpol về truy nã gồm: Truy nã đỏ; Truy nã đen; Truy nã xanh lá cây; Truy nã xanh lam; Truy nã vàng; Truy nã cam; Truy nã tím.
Bản thân tổ chức Interpol sẽ không tự ban hành lệnh truy nã đối với một nghi phạm nào đó mà chỉ ra "thông báo" cho quốc tế biết là nghi phạm đó đã bị quốc gia mình hoặc Toà án quốc tế ban hành lệnh truy nã. Ví dụ như vụ việc của ông Kim nêu trên, nếu Cảnh sát Hàn Quốc không ban hành lệnh truy nã toàn quốc với Kim và gửi yêu cầu phát lệnh truy nã đỏ thì Interpol không thể ra lệnh truy nã đỏ được.
Quy trình ban hành lệnh truy nã đỏ được thực hiện như sau:
Bước 1: Khi quốc gia đã phát lệnh truy nã nghi phạm, cảnh sát quốc gia đó sẽ gửi yêu cầu phát lệnh truy nã đỏ thông qua một văn phòng hoặc trung tâm thường trực của Interpol đặt ở các quốc gia thành viên.
Bước 2: Yêu cầu sẽ được Tổng thư ký của Interpol xem xét, kiểm duyệt, gửi tới các chuyên gia, cố vấn pháp luật của interpol thẩm định. Thời gian thẩm định thường trong vòng 01 tuần kể từ khi nhận được yêu cầu phát lệnh truy nã.
Bước 3: Tổng thư ký phê duyệt và ban bố lệnh truy nã đỏ tới cảnh sát toàn thế giới.
Trong trường hợp nội dung bài viết có nhầm lẫn hoặc quý bạn đọc có nội dung chưa rõ cẫn giải đáp, mời vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn luật trực tuyến 19006162 để được hỗ trợ tư vấn. Xin chân thành cảm ơn!
