1. Đặc điểm tự nhiên khu vực châu Phi

Châu Phi hay Lục địa đen (Africa) là châu lục đứng thứ hai trên thế giới về dân số (sau Châu Á), thứ ba về diện tích (sau Châu Á và Châu Mỹ). Với diện tích khoảng 29.661.703 km² (chưa bao gồm cả các đảo cận kề) chiếm 19% đất đai của Trái Đất. Với 1.422.047.502 người sinh sống ở 55 quốc gia tính đến 2022, châu Phi chiếm khoảng 17,80% dân số thế giới

- Tiếp giáp: Phía bắc giáp biển Địa Trung Hải, Phía đông bắc giáp biển Đỏ và châu Á. Phía đông nam giáp Ấn Độ Dương. Phía tây giáp Đại Tây Dương.

- Tọa độ địa lý: Nằm trong khoảng từ 34oB đến 34oN. Đại bộ phận lãnh thổ nằm giữa 2 chí tuyến Bắc và Nam nên châu Phi có khí hậu nóng quanh năm.

- Địa hình châu Phi khá đơn giản. Có thể coi toàn bộ lục địa là một khối cao nguyên khổng lồ, cao trung bình 750m; trên đó chủ yếu là các sơn nguyên xen các bồn địa thấp. Phần đông của lục địa được nâng lên mạnh, nền đá bị nứt vỡ và đổ sụp, tạo thành nhiều thung lũng sâu, nhiều hồ hẹp và dài. Châu Phi có rất ít núi cao, ít đồng bằng thấp và mạng lưới sông ngòi kém phát triển.

- Các dạng địa hình chính:

+ Phần lớn diện tích của châu Phi là núi và cao nguyên. Ví dụ: Dãy núi trẻ At-lat nằm ở tây bắc, dãy Đrê- ken-bec và các sơn nguyên cao nằm ở Đông Nam.

+ Trên cao nguyên Đông Phi có nhiều hồ lớn.

+ Có nhiều bồn địa xen kẽ các cao nguyên.

+ Đồng bằng chiếm diện tích nhỏ tập trung ở ven biển.

+ Hướng nghiêng: Địa hình châu Phi chủ yếu nghiêng theo chiều Đông Nam – Tây Bắc.

- Khí hậu Châu Phi là một loạt các kiểu khí hậu như khí hậu xích đạo, nhiệt đới ẩm ướt, nhiệt đới gió mùa, khí hậu nửa khô hạn (bán hoang mạc và thảo nguyên), khí hậu hoang mạc (siêu khô hạn và khô hạn), và khí hậu cận nhiệt đới cao nguyên. Khí hậu ôn đới rất hiếm trên khắp lục địa ngoại trừ ở độ cao rất cao và dọc theo các vùng rìa. Trên thực tế, khí hậu của châu Phi thay đổi nhiều hơn bởi lượng mưa hơn là nhiệt độ, luôn ở mức cao. Các sa mạc châu Phi là nơi nắng nhất và khô nhất của lục địa, do sự hiện diện phổ biến của sườn núi cận nhiệt đới với các khối khí khô, nóng, lún. Châu Phi nắm giữ nhiều kỷ lục liên quan đến nhiệt: lục địa có khu vực mở rộng nóng nhất quanh năm, các khu vực có khí hậu mùa hè nóng nhất, thời gian nắng cao nhất,...

Do vị trí của châu Phi trên các vĩ độ xích đạo và cận nhiệt đới ở cả bán cầu bắc và bán cầu nam, nên có thể tìm thấy một số kiểu khí hậu khác nhau ở bên trong nó. Lục địa này chủ yếu nằm trong đới liên nhiệt đới giữa chí tuyến và chí tuyến, do đó có mật độ ẩm khá thú vị. Cường độ mưa luôn cao và là lục địa nóng. Khí hậu ấm và nóng phổ biến trên khắp châu Phi, nhưng phần lớn là phần phía bắc được đánh dấu bởi sự khô cằn và nhiệt độ cao. Chỉ có rìa cực bắc và cực nam của lục địa là có khí hậu Địa Trung Hải. Đường xích đạo chạy qua giữa châu Phi, cũng như chí tuyến bắc và chí tuyến nam, làm cho châu Phi trở thành lục địa nhiệt đới nhất. Khí hậu vốn đã khô nóng trải dài ở đường xích đạo khiến nó trở thành lục địa dễ bị tổn thương nhất do biến đổi khí hậu.

- Sông ngòi: Châu Phi có nhiều con sông lớn, trong đó sông Nile là sông dài nhất thế giới. Các sông lớn khác bao gồm sông Congo, sông Niger và sông Zambezi.

- Đa dạng sinh học: Châu Phi là nơi có nhiều loài động vật và thực vật đa dạng, bao gồm cả những loài động vật quý hiếm như hươu cao cổ, sư tử, vượn đen và hổ. Châu Phi cũng có nhiều khu bảo tồn thiên nhiên quan trọng.

- Nền kinh tế: Châu Phi là khu vực có nền kinh tế phát triển thấp, với đa số dân số làm nông nghiệp và đánh bắt cá. Các ngành công nghiệp khác cũng đang phát triển chậm. Tài nguyên tự nhiên và khoáng sản của khu vực này bao gồm: vàng, kim cương, uranium, sắt, đồng, phốt phát, dầu mỏ, khí đốt. Chúng được phân bố tập trung trên các cao nguyên, bồn địa phía Nam; ven vịnh Ghi-nê và phía Bắc ven Địa Trung Hải.

2. Cảnh quan nào là phổ biến ở châu Phi?

Câu hỏi: Cảnh quan nào sau đây phổ biến ở Châu Phi?
A. Rừng cận nhiệt đới.
B. Hoang mạc, xa van.
C. Thảo nguyên ôn đới.
D. Đài nguyên.
Đáp án đúng B

Cảnh quan phổ biến ở Châu Phi là hoang mạc, xa van, phần lớn lãnh thổ châu Phi nằm trong khu vực nội chí tuyến nên nền nhiệt cao, khí hậu khô nóng, mang tính lục địa, đây là những khó khăn lớn đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của nhiều nước ở châu Phi.

- Hoang mạc châu Phi mang đặc điểm:

+ Đây là một vùng đất khô cằn, ít mưa hoặc không mưa, và thường có nhiệt độ cao vào ban ngày và thấp vào đêm.

+ Hoang mạc ở châu Phi có diện tích rộng lớn, bao phủ nhiều quốc gia, bao gồm Sahara ở Bắc Phi, Kalahari ở Nam Phi và Namibia, và Namib ở Namibia.

Ví dụ: Hoang mạc Xa-ha-ra: Là hoang mạc lớn nhất thế giới, khắp nơi chỉ thấy những bãi đá khô khốc, những biển cát mênh mông. Nhiệt độ ban ngày có khi lên tới hơn 50 độ C, ban đêm có thể xuống tới 0 độ C. Sông hồ rất ít và hiếm nước.

+ Với độ ẩm thấp và nắng nóng, nhiều khu vực hoang mạc ở châu Phi không có đủ nước để hỗ trợ sự sống động vật và thực vật.

- Xa-van châu Phi:

+ Là những nơi mưa ít, xuất hiện đồng cỏ cao, cây bụi. Thỉnh thoảng nổi lên một vài cây keo hoặc cây bao báp.

+ Động vật phong phú như động vật ăn cỏ (ngựa vằn, hươu cao cổ, voi,...) và động vật ăn thịt (báo, sư tư, linh cẩu,...).

Cảnh quan thiên nhiên chủ yếu của châu Phi là hoang mạc, bán hoang mạc và xavan, phần lớn lãnh thổ châu Phi nằm trong khu vực nội chí tuyến nên nền nhiệt cao, khí hậu khô nóng, mang tính lục địa.

– Cảnh quan:

+ Gồm 4 dạng cảnh quan: Rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm, rừng cận nhiệt đới khô, xa van và xa van – rừng, hoang mạc và bán hoang mạc.

+ Phần lớn lãnh thổ châu Phi có cảnh quan hoang mạc, bán hoang mạc và xa van, đây là những khó khăn lớn đối với sự phát triển kinh tế- xã hội của nhiều nước ở châu Phi, khoáng sản và rừng là những tài nguyên đang bị khai thác mạnh.

– Địa hình: Độ cao: Lục địa Phi như một khối cao nguyên khổng lồ, cao trung bình 750m. Các dạng địa hình:

+ Chủ yếu là các sơn nguyên xen bồn địa thấp.

+ Ít núi cao và đồng bằng thấp.

+ Phía đông có nhiều thung lũng sâu, nhiều hồ hẹp và dài.

– Hướng nghiêng: Đông Nam - Tây Bắc.

– Tài nguyên:

+ Giàu tài nguyên khoáng sản như dầu mỏ, kim cương, crom, khí tự nhiên, vàng, sắt…

+ Rừng chiếm diện tích ít phân bố chủ yếu quanh vùng xích đạo: rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm, rừng cận nhiệt đới khô, xa van và xa van – rừng.

– Sông ngòi: Tập trung chủ yếu quanh vùng xích đạo, có các sông lớn: sông Nin, sông Công – gô, sông Nigie,… Tuy nhiên sự khai thác tài nguyên quá mức làm cho tài nguyên bị cạn kiệt, nhiều khu vực bị hoang hóa…

Giải pháp: Cần khai thác và sử dụng hợp lí tài nguyên và áp dụng các biện pháp thủy lợi.

– Đa số các nước Châu Phi là những nước nghèo, kinh tế kém phát triển.

Nguyên nhân:

+ Hậu quả của sự thống trị lâu dài chủ nghĩa thực dân.

+ Xung đột sắc tộc, chính phủ yếu kém,….

+ Trình độ dân trí thấp…

Bên cạnh đó, nền kinh tế châu Phi cũng đang thay đổi tích cực, Kinh tế châu Phi bao gồm thương mại, công nghiệp, nông nghiệp và nguồn nhân lực của lục địa, Châu Phi là một lục địa giàu tài nguyên. Sự tăng trưởng gần đây là do sự tăng trưởng về doanh số bán hàng hóa, dịch vụ và sản xuất. Tây Phi, Đông Phi, Trung Phi và Nam Phi nói riêng, dự kiến sẽ đạt GDP tổng cộng 29 nghìn tỷ đô la vào năm 2050.

Ngoài ra, Châu Phi là một lục địa rộng lớn, có địa hình đa dạng và phong phú. Dưới đây là một số cảnh quan phổ biến ở châu Phi:

- Đồng bằng: Châu Phi có nhiều đồng bằng như Đồng bằng Sông Nile ở Ai Cập, Đồng bằng Sông Niger ở Nigeria, Mali và Burkina Faso, và Đồng bằng Okavango ở Nam Phi và Botswana.