Cấu trúc của văn hoá chính trị? Vai trò của văn hoá chính trị?

1. Cấu trúc của văn hoá chính trị

1.1. Tri thức, sự hiểu biết về chính trị

Đây là bộ phận quan trọng nhất trong cấu trúc văn hoá chính trị. Điều này được biểu hiện bằng trình độ học vấn về chính trị và kinh nghiệm, sự từng trải được tích luỹ qua thực tế chính trị. Xét về bản chất và khuynh hướng thì trình độ học vấn chính trị có vị trí chi phối kinh nghiệm từng trải. Nó có thể khái quát những kinh nghiệm chính trị có vị trí chi phối kinh nghiệm từng tải. Nó có thể khái quát những kinh nghiệm chính trị thực tiễn thành những vấn đề mang tính lý luận, vạch ra được bản chất và quy luật ẩn giấu sau những tri thức kinh nghiệm đã được tích luỹ. Do vậy mà tri thức, sự hiểu biết chính trị là sự thống nhất hữu cơ, biện chứng giữa tri thức lý luận và tri thức kinh nghiệm về chính trị.

1.2. Niềm tin, lý tưởng mỗi cá nhân trong đời sống chính trị

Niềm tin của mỗi cá nhân trong đời sống chính trị có thể được hình thành qua thực tiễn một cách tự phát hay cũng có thể là kết quả của một sự nhận thức đúng đắn, sâu sắc về lý tưởng chính trị đã được lựa chọn. Lý tưởng chính trị không chỉ là động lực kích thích hoạt động của cá nahan mà còn có vai trò quan trọng trong việc xác định phương hướng, biện pháp trong thực tiễn chính trị. Ở Việt Nam, vì lý tưởng "không có gì quý hơn độc lâoj, tự do" mà nhiều đồng bào, chiến sĩ ta đã hi sinh vì nền độc lập ấy. Sự nhạt bén, sáng tạo trong việc tìm ra phương hướng để hiện thực hoá lý tưởng là một trong những nhân tố quan trọng trong văn hoá chính trị

1.3. Ý thức về sự đổi mới trong chính trị

Văn hoá là đổi mới, văn hoá chính trị cũng là sự đổi mới mang tính giai cấp. Đối mới phải trên cơ sở nhận thức và vận dụng một cách hợp lý và hiệu quả các quy luật. Đổi mới cũng phải bắt nguồn, bám rễ từ mảnh đất của văn hoá dân tộc, tinh hoa văn hoá của thời đại. Những thủ tục lạc hậu, bảo thủ luôn là những thứ kìm hãm, trở lực, ngăn cản sự phát triển, tiến bộ của lịch sử. Do vậy, ý thức được tính tất yếu khách quan của sự đổi mới, từ đó nhận định hướng đúng trong quá trình đổi mới cũng là bộ phận quan trọng của cấu trúc này.

1.4. Các giá trị văn hoá và chuẩn mực được thiết lập trong lịch sử dân tộc

Văn hoá chính trị ở một giai đoạn lịch sử nhất định không chỉ là sự kết tinh của những giá trị vật chất và tinh thần ở thời điểm đó mà còn hàm chứa những giá trị truyền thống trong giai đoạn lịch sử trước đó, những giá trị đã được các thế hệ trước tạo ra. từ các giá trị văn hoá, người ta xây dựng những chuẩn mực điều chỉnh hành vi giữa các cá nhân với nhau trong giao tiếp, ứng xử.

2. Vai trò của văn hoá chính trị trong đời sống chính trị hiện đại

Thứ nhất là chức năng định hướng, điều chỉnh các hành vi của con người và các quan hệ xã hội. Chính trên cơ sở nhận thức chính trị đúng đắn về mục tiêu lý tưởng, giai cấp cầm quyền và các nhà lãnh đạo chính trị có thể xây dựng được đường lối chính trị, nhằm hình thành các tổ chức và chỉ đạo hoạt động thực tiễn theo mục tiêu chính trị đạt ra. Cùng với trình độ văn hoá chính trị xác định, con người chính trị có thể chủ động hành động theo những lý tưởng đã được chọn, phù hợp với những chuẩn mực xã hội. Đặc biêtj, trên nền tảng văn hoá chính trị cao, giai cấp cầm quyền có khả năng phát huy những mặt tích cực, hạn chế những mặt tiêu cực của yếu tố khách quan và nhân tố chủ quan; nhân tố cá nhân - nhân tố cộng đồng; nhân tố bên trong - nhân tố bên ngoài; hướng hoạt động xã hội theo những mục tiêu chính trị đã xác định, đồng thời có những điều chỉnh mục tiêu, phương hướng thực hiện phù hợp với xu thế và những điều kiện, hoàn cảnh mới. Đồng thời, cũng trên nền tảng văn hoá chính trị cao có thể điều chỉnh những hành vi thái quá, sự đối đầu thái quá có thể ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định chính trị, gây nguy cơ chiến tranh

Thứ hai là chức năng nhận thức. Trong hoạt động nhận thức xã hội ở một giai đoạn nhất định, hệ tư tưởng là một yếu tố không thể thiếu và cũng là bộ phận quan trọng nhất của văn hoá chính trị. Trên cơ sở lập trường quan điểm chính trị, cá nhân, giai cấp nhận thức các vấn đề chính trị theo nhận thức đó. Chức năng này được thể hiện trong môi trường chính trị, trong mối quan hệ qua lại giữa các cá nhân với cộng đồng tạo nên một nền văn hoá chung. Qua hành vi của cá nhân và của cả cộng đồng, văn hoá chính trị lại tiếp thu những nhân tố mới, định hướng nhận thức cho hành vi của cá nhân hay của cộng đồng đấy.

Thứ ba là chức năng tổ chức và quản lý xã hội. Trong lịch sử phát triển của loài người, ngoại trừ xã hội cộng sản nguyên thuỷ được tổ chức sơ khai, bầy đàn, còn lại các xã hội đều được tổ chức theo hình ảnh, lập trường và lợi ích của giai cấp thống trị. Theo văn hoá của giai cấp cầm quyền, văn hoá chính trị của giai cấp cầm quyền trước hết được thể hiện trong việc tổ chức, kiện toàn hệ thống chính trị, hệ thống tổ chức quyền lực và trogn kết cấu của đời sống xã hội. Trong các xã hội dựa trên cở chế độ tự hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu ttuowcs đây, do bản chất của văn hoá chính trị của giai cấp cầm quyền là bóc lột, vô nhân đạo, phản văn hoá nên xã hội chỉ dược tổ chưcxs nhằm phục vụ cho một số ít người, còn lại, tuyệt đạib đa số bộ phận người lao động bị tha hoá. Còn trong chế độ xã hội chủ nghĩa, văn hoá chính trị nhằm từng bước hoàn thiện nền dân chủ, bảo đảm toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân. Kiểu tổ chức xã hội dựa trên nền tảng văn hoá chính trị vô sản mở ra khả năng giải phóng lực lượng sản xuất, giải phóng mọi nguồn lực cho xã hội phát triển. 

Thứ tư là chức năng đẩy mạnh xã hội hoá về chính trị, làm cho mọi người dân thấm nhuần hoạt động chính trị: Trong xã hội phát triển - xã hội có văn hoá chính trị cao - một mặt, mỗi cá nhân ý thức đầy đủ về vị trí của mình trong hệ thống quyền lưucj chính trị của xã hội cũng như nghĩa vụ, bổn phận của mình tring hệ thống quyền lực chính trị của xã hội cũng như những nghĩa vụ, bổn phận của mình đối với xã hội; mặt khác, xã hội cũng phải tạo ra và hoàn thiện cơ chế để mỗi cá nhân công dân tham gia một cách tích cục, tự giác vào công việc nhà nước và xã hội. Nhờ đó, hoạt động chính trị trở thành công việc hàng ngày của mỗi người. Trở thành nề nếp sinh hoạt xã hội. Đó là quá trình xã hội hoá về chính trị, từng bước thể hiện bản chất dân chủ của chế độ xã hội.

Thứ năm là chức năng đánh giá và dự báo. Trên cơ sở nhận thức và sự hiểu biết về chính trị, mỗi cá nhân có thể đánh giá được các hiện tượng của đời sống chính trị, dự báo được các diễn biến chính trị tiếp theo và lựa dọn hành vi theo sự đánh giá, dự báo ấy. Trong vài thập kỷ qua với sự phát triển của công nghiệp tư bản chủ nghĩa, không ít người đã dự báo thảm cảnh sẽ xảy ra đối với nhân loại như sự mất cân bằng hệ sinh thái, ô nhiễm môi trương, dịch bệnh..., những dự báo đó đến nay vẫn đang là vấn đề nóng mà tất cả các quốc gia trên toàn thế giới phải đối mặt giải quyết. Ví dụ như những năm gần đây nạn cháy rừng, thiên tai, lũ lụt xảy ra ở nhiều quốc gia và đặc biệt là đại dịch Covid 19 đến nay vẫn chưa có dấu hiệu lắng xuống. Rõ ràng trên cơ sở của tri thức, sự hiểu biết, kinh nghiệm thực tiễn của mỗi cá nhân, tổ chức có thể đánh giá, đồng thời dự báo được các diễn biến chính trị trong giai đoạn lịch sử kế tiếp. 

Và cuối cùng là chức năng cổ vũ, động viên, thúc đẩy hoạt động sáng tạo của con người, hình thành nhân cách công dân, nhân cách những nahf lãnh đạo chính trị, đẩy mạnh xã hội hoá về chính trị, làm cho mọi người dân thấm nhuần hoạt động chính trị. Trong xã hội phát triển - xã hội có văn hoá chính trị cao - một mặt, mỗi ác nhân ý thức đầy đủ về vị trí của mình trong hệ thống quyền lực chính trị của xã hội cũng như những nghĩa vụ, bổn phận của mình đối với xã hội; mặt khác, xã hội cũng phải tạo ra và hoàn thiện cơ chế để mỗi cá nhân công dân tham gia một cách tích cực, tự giác vào công việc nhà nước và xã hội. Nhờ đó, hoạt động chính trị trở thành công việc hàng ngày của mỗi người. Trửo thành nề nếp sinh hoạt xã hội. Trình độ, sự giác ngộ về mục tiêu lý tưởng và niềm tin vào lý tưởng cyar mỗi cá nhân cùn những điều kiện thuận lợi cả về cơ chế và những điều và những điều kiện vật chất kỹ thuật do ax hội tạo nên sẽ là nguồn gốc tạoh nên những động lưucj cho những hoạt động sáng tạo có ính tích cực chính trị - xã hội của mỗi ác nhân và từng tổ chức. Đồng thời, thông qua các phong trào chính trị, bản lĩnh chính trị của cá nhân công dân đã được rèn luyện, thửu thách để hình thành nhân cách công dân, nhân cách của những người hạot động chính trị. 

Như vậy, văn hoá chính trị thời nào cũng có và luôn vận động, thay đổi. dù có thăng trầm, thoái bộ hay tiến bộ thì dòng chảy văn minh chính trị vẫn luôn tồn tại, thậm chí trong nhiều thời kỳ còn đóng vai trò là "dòng chảy" chủ đạo, mang tính định hướng, dẫn dắt các 'dòng chảy" khác. Từ những điều phân tích ở trên có thể nhận thấy rằng, văn hoá chính trị của mỗi đời sống chính trị, xã hội; sự định hướng tư tưởng, tình cảm, niềm tin và thái độ, hành vi chính trị. Con người là tổng hào các mối quan hệ xã hội, đồng thời cũng là một tế bào - thể chế thu nhỏ của quốc gia. Văn hoá chính trị của mỗi quốc gia đều xuất phát từ văn hoá chính trị của mỗi cá nhân, phụ thuộc rất lớn vào hành vi và ý thức chính trị của cá nhân. 

Luật Minh Khuê tổng hợp và sưu tầm.