1. Cây bời lời là gì?
Cây bời lời nhớt, còn được gọi với nhiều tên gọi khác nhau như bời lời dầu, nhớt mèo, sơn kê tiên, mò nhớt, mạy khảo khinh, sàn cảo thụ, thuộc họ long não Lauraceae và có tên khoa học là Litsea glutinosa C. B. Rob. Đây là một loại cây có đặc điểm đáng chú ý và có nhiều ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày.
Cây bời lời nhớt có thể đạt chiều cao lên đến 10 mét, với nhiều dạng khác nhau. Thân cây có vỏ màu nâu, không có vị và mùi, bên trong chứa chất nhớt. Cành non của cây bời lời có hình trụ, nhẵn, có cạnh và có nhiều lông. Lá bời lời mọc theo từng cặp và thường mọc thành cụm ở đầu cành. Chúng có độ dai, màu xanh lục đậm, mặt dưới có lông và mặt trên lá bóng. Kích thước của lá có sự biến đổi, từ dạng thuôn dài đến hình bầu dục, đáy lá có thể nhọn hoặc tròn, đầu lá nhọn hoặc tù. Chiều rộng của lá dao động từ 4-10 cm và chiều dài từ 7-20 cm. Cuống lá bời lời nhớt có lông dài khoảng 1,5-5 cm. Hoa của cây bời lời mọc thành từ 3-6 tán nhỏ trong một cuống chung dài 1-3 cm, cuống hoa cũng có lông và mỗi hoa có đường kính khoảng 2-3 cm. Quả của cây bời lời nhớt có hình cầu, to bằng hạt đậu và được đính trên cuống phình ra. Quả thường chín vào tháng 7 hoặc tháng 8 hàng năm và có màu đen.
Hiện nay, cây bời lời nhớt chưa được trồng nhiều và chủ yếu mọc hoang. Cây này phổ biến nhất ở các vùng Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Bình và Thừa Thiên Huế. Có một số ít cây cũng có thể mọc ở vùng Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Giang, Quảng Ninh và Tuyên Quang. Ngoài Việt Nam, cây bời lời nhớt còn được tìm thấy ở miền nam Ấn Độ, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia và Campuchia. Cây có thể được trồng từ hạt hoặc dùng cành để trồng, và sau khoảng 5-6 năm, cây bắt đầu đậu quả.
Cây bời lời nhớt có nhiều ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày. Gỗ của cây bời lời được sử dụng để lấy chất nhầy sử dụng trong kỹ nghệ làm giấy hoặc làm hương nén. Quả của cây bời lời được thu hái vào tháng 7-8 hàng năm và dùng để ép dầu để sử dụng trong việc nấu xà phòng hoặc làm nến.
Tổng kết lại, cây bời lời nhớt là một loại cây có đCây bời lời nhớt, còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như bời lời dầu, nhớt mèo, sơn kê tiên, mò nhớt, mạy khảo khinh, sàn cảo thụ, thuộc họ long não Lauraceae và có tên khoa học là Litsea glutinosa C. B. Rob. Đây là một loại cây có đặc điểm và đặc tính đa dạng, mang lại nhiều lợi ích và có ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Cây bời lời nhớt có thể phát triển lên đến chiều cao 10 mét và có nhiều dạng khác nhau. Thân cây có vỏ màu nâu, không có vị và mùi, bên trong chứa chất nhớt. Cành non của cây có hình trụ, mịn, có cạnh và có nhiều lông. Lá bời lời mọc xen kẽ và thường mọc thành cụm ở đầu cành. Chúng có tính dai, màu xanh lục đậm, mặt dưới có lông và mặt trên lá có bề mặt bóng. Kích thước lá có sự biến đổi đáng kể, từ dạng thuôn dài đến hình bầu dục, đáy lá có thể nhọn hoặc tròn, đầu lá có thể nhọn hoặc tù. Chiều rộng của lá dao động từ 4-10 cm và chiều dài từ 7-20 cm. Cuống lá của cây bời lời nhớt có lông dài khoảng 1,5-5 cm. Hoa của cây bời lời mọc thành từng cụm nhỏ từ 3-6 hoa trên một cuống chung dài 1-3 cm, cuống hoa cũng có lông và mỗi hoa có đường kính khoảng 2-3 cm. Quả của cây bời lời nhớt có hình cầu, to bằng hạt đậu và được gắn trên cuống có hình phình, màu sắc của quả thường là đen. Quả thường chín vào tháng 7 hoặc tháng 8 hàng năm.
2. Cây bời lời có tác dụng như thế nào?
Cây bời lời (tên khoa học: Aleurites moluccanus) là một loại cây có nguồn gốc từ khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương. Cây này không chỉ có giá trị là một nguồn lợi kinh tế quan trọng mà còn được sử dụng trong lĩnh vực y học truyền thống.
Cây bời lời nhớt chứa một số thành phần hóa học đặc biệt, từ đó tạo ra một loại thuốc quý được sử dụng trong đông y. Mọi phần của cây đều có thể được sử dụng làm dược liệu, nhưng vỏ thân cây được coi là phần quan trọng nhất, vì nó chứa một chất nhầy dính được sử dụng để dính bột giấy hoặc hương thắp. Hạt của cây bời lời chứa tới 45% chất dầu béo đông đặc ở nhiệt độ thường, trong đó olein và laurin là thành phần chủ yếu của chất dầu béo này. Gỗ non của cây cũng chứa một ít tinh dầu, nhưng tỷ lệ này giảm khi cây trưởng thành.
Cây bời lời có nhiều tác dụng trong lĩnh vực y học. Vị nhọt, một chút đắng và tính mát của cây này có tác dụng chống viêm, giảm sưng, cầm máu và giảm đau. Vỏ cây bời lời được giã nát và đắp lên các vết bỏng hoặc sưng đau trên da. Một số người còn sử dụng cả lá cây giã nát để đắp lên các vết thương. Vỏ cây bời lời cũng được sử dụng để chế biến thành nước sắc uống để điều trị tiêu chảy và lỵ. Những mảnh nhỏ vỏ cây ngâm nước có thể được dùng để bôi đầu, giúp tóc bóng và mượt. Dầu nhờn từ cây bời lời được sử dụng để làm sáp và điều chế xà phòng. Gỗ của cây này có độ cứng cao và bề mặt mịn, nên nó có thể được dùng để làm các đồ dùng trong gia đình.
Cây bời lời cũng có tác dụng trong việc điều trị một số bệnh. Chẳng hạn, để điều trị thiên đầu thống, bạn có thể nấu sắc uống từ 30 gram lá hoặc vỏ cây bời lời, 10 gram bạch chỉ và 5 gram cam thảo. Hoặc bạn có thể sử dụng 16 gram lá khô của cây để nấu sắc uống trong ngày. Nếu bạn bị đầy hơi ợ chua hoặc ợ hơi trướng bụng, lá cây bời lời tươi có thể được đốt và tán thành bột, sau đó pha uống.
3. Cách trồng cây bời lời đơn giản
Cách trồng cây bời lời bao gồm các bước chuẩn bị đất trồng, ươm cây con, trồng cây, chăm sóc cây và bảo vệ cây. Đầu tiên, khi chuẩn bị đất trồng, cần tạo ra một khu vực bóng râm cho cây phát triển tốt. Đồng thời, cần tiến hành xử lý các loại cỏ dại và dây leo trong khu vực trồng cây bằng cách sử dụng băng rộng 1,5m và cắt tỉa hoặc đốt chúng. Trong trường hợp đốt cỏ, cần lưu ý đề phòng cháy rừng.
Khi đào hố trồng, kích thước của hố nên là 4x4x4 cm. Sau đó, sử dụng phân hữu cơ như phân chuồng hoặc phân xanh để bón lót cho đất trước khi trồng cây. Mỗi hố cần khoảng 3 kg phân hữu cơ kết hợp với 0,1 kg phân NPK. Đất sẽ được cào và lấp đầy vào hố khoảng 15 ngày trước khi trồng cây.
Trước khi ươm cây con, cây con nên được trồng cùng bầu đất trong bọc ni lông trong khoảng 5-6 tháng. Cây con cần có chiều cao tối thiểu là 25 cm và đường kính rễ tối thiểu là 0,2 cm. Cây con cần đảm bảo vẫn sinh trưởng tốt và không có dấu hiệu bị sâu bệnh.
Để trồng cây con, đầu tiên đào một hố có chiều rộng khoảng 20 cm và sâu 25 cm. Sau đó, lột bỏ bọc ni lông quanh bầu của cây con và đặt cây vào trung tâm của hố. Tiếp theo, lấp đất vào hố và nén chặt để giữ cây cố định. Cần đảm bảo rằng đất lấp ngập qua cổ rễ của cây từ 0,5 cm trở lên.
Trong quá trình chăm sóc cây, năm đầu tiên sau khi trồng cây, cần dọn dẹp các cây chết và cây không phát triển để đảm bảo mật độ cây trồng. Cần phát dọn thực bì và chăm sóc vùng đường kính 1m xung quanh cây. Để kích thích cây phát triển tốt và khỏe mạnh, cần bón khoảng 0,2 kg phân NPK cho mỗi gốc cây hàng năm. Cây bời lời cần được chăm sóc hai lần trong một năm, lần đầu tiên vào tháng 3 và lần thứ hai vào tháng 9.
Để bảo vệ và quản lý cây, cần thường xuyên kiểm tra và phòng ngừa sự phá hoại từ các loài động vật như dê, bò, trâu, thỏ, v.v. Ngoài ra, cần tiến hành tỉa thưa cây sau khi cây đã đạt tuổi 5 để đảm bảo ánh sáng đầy đủ cho cây còn lại phát triển. Sau khoảng 12-15 năm, có thể tiến hành khai thác cây bời lời bằng cách đốn cây và vận chuyển cây đến một nơi tập trung đểCách trồng cây bời lời đòi hỏi quá trình chuẩn bị đất trồng, ươm cây con, trồng cây, chăm sóc cây và bảo vệ cây cẩn thận. Để đạt được thành công trong việc trồng cây bời lời, cần tuân thủ các bước sau đây.
Đầu tiên, ta cần chuẩn bị đất trồng phù hợp. Cây bời lời khi còn nhỏ cần môi trường bóng râm để phát triển tốt. Bên cạnh đó, cần loại bỏ cỏ dại và thảm cỏ bằng cách xử lý theo băng rộng 1.5m xung quanh vùng trồng cây. Ta có thể cắt tỉa hoặc đốt chúng, nhưng khi đốt cần tuân thủ biện pháp phòng cháy rừng.
Phân bón đóng vai trò quan trọng trong quá trình trồng cây bời lời. Khi đào hố trồng, ta cần đào một hố có kích thước là 4x4x4 dặm centimet. Sau đó, ta sử dụng phân hữu cơ như phân chuồng hoặc phân xanh để bón lót đất trước khi trồng cây. Mỗi hố cần dùng khoảng 3 kg phân hữu cơ kết hợp với 0.1 kg phân NPK. Để đảm bảo sự hòa quyện tốt, ta cần cào đất và lấp đầy hố trước khi trồng cây ít nhất 15 ngày.
Sau khi đã chuẩn bị đất trồng, ta tiến hành ươm cây bời lời. Cây con nên được ươm trong bầu đất bọc ni lông trong khoảng 5-6 tháng. Khi chọn cây con, ta cần chọn những cây có chiều cao tối thiểu là 25 cm và đường kính rễ tối thiểu là 0.2 cm. Trong quá trình ươm cây con, ta cần đảm bảo rằng cây con vẫn phát triển tốt mà không bị sâu bệnh.
Xem thêm >> Cây sắn thuyền có tác dụng gì theo kinh nghiệm dân gian?
