1. Cây rau sam có đặc điểm gì?
Cây rau sam còn được gọi là trường thọ thái, mã xỉ hiện hay mã xỉ thái, có tên khoa học là Portulaca oleracea L. - thuộc họ rau sam (Portulacaceae). Đây là loại thực vật thân cỏ sống lâu năm và có những đặc điểm như sau:
- Thân cây có màu đỏ tía, trơn nhẵn và mọc bò trên mặt đất. Chiều dài trung bình của cây khoảng từ 10 - 30cm;
- Lá cây trơn bóng hình bầu dục dài và thường không có cuống, chiều rộng khoảng 8 - 14mm, chiều dài khoảng 1.5 - 2cm. Lá cây mọc theo xu hướng vòng quanh các hoa;
- Hoa không có cuống mọc ở đầu ngọn, hoa nhỏ và có màu vàng tươi;
- Quả cây có hình cầu, chứa nhiều hạt bên trong, hạt màu đen bóng;
- Rễ cây rau sam có nhiều rễ con dạng sợi và rễ cái. Cây rau sam dễ phát triển và có thể sống ở những nơi đất cứng khô, nghèo dinh dưỡng.
Hầu hết các bộ phận của cây đều được dùng làm thuốc, trừ rễ. Dược liệu thường được thu hái vào mùa hè, mùa thu. Thông thường chỉ dùng loại cây sam có thân to và đỏ tươi. Dược liệu sau khi thu hái có thể được dùng tươi hoặc đem phơi khô cất dùng dần. Các cách chế biến rau sam dùng trong các bài thuốc chữa bệnh như sau:
- Giã nát rau sam với một ít muối, dùng đắp trực tiếp vào vết thương hoặc vắt lấy nước uống;
- Rau sam được rửa sạch, giã nát và đem phơi khô. Dược liệu khô cần được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát;
- Rau sam dùng ăn có thể nấu cùng các loại rau khác.
Các nghiên cứu khoa học được thực hiện nhằm xác định công dụng của cây rau sam đối với sức khỏe con người cho thấy, loại cây này chứa nhiều vitamin và khoáng chất như vitamin C, A, acid folic, sắt và choline. Rau sam không chứa chất béo hay cholesterol xấu nên được xem là loại rau thanh đạm lý tưởng. Theo đó, 100g rau sam chứa 93g nước nên chúng có tác dụng thải độc tố tốt; các chất khoáng vi lượng quý như magie, đồng, kẽm và mangan có hoạt tính chống khối u...
2. Cây rau sam có tác dụng gì đối với sức khỏe?
Rau sam còn được gọi với các tên khác trong dân gian như: mã xỉ hiện, trường thọ thái hay mã xỉ thái,... Đây là một loại cây thân cỏ, thường mọc dại tại các vùng đất ẩm ướt.
Rau có vị chua, mát và không đắng. Trừ phần rễ thì các bộ phận còn lại của rau đều có thể đem đi chế biến. Ngoài việc được sử dụng như một loại thực phẩm đơn giản, rau sam còn được đánh giá là một vị thuốc quý với nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe như sau:
Tốt cho hệ thần kinh
Một trong những tác dụng hàng đầu của rau sam được chứng minh là khả năng bảo vệ hệ thần kinh, hỗ trợ điều trị bệnh Parkinson. Nguyên nhân là do các thành phần được tìm thấy trong rau có tác dụng loại bỏ các gốc tự do, giảm quá trình chết đi của tế bào thần kinh trong cơ thể.
Bên cạnh đó, các chất trong rau sam cũng có tác dụng bảo vệ tế bào thần kinh do tình trạng thiếu oxy gây ra, cũng như ức chế enzym acetylcholinesterase - chất thường gặp đối với người mắc Alzheimer. Do đó, sử dụng rau cũng có tác dụng hỗ trợ điều trị Alzheimer.
Khả năng chống viêm
Với sự có mặt của omega-3, các chất nhầy và chất khoáng, rau có tác dụng tốt với việc giảm đau, chống viêm. Đặc biệt là với các tình trạng đau do tiêu hóa hay các bệnh liên quan đến đường tiết niệu.
Hỗ trợ điều trị tiểu đường
Theo kết quả của một số nghiên cứu, việc sử dụng rau sam có thể giúp cải thiện tình trạng của người mắc đái tháo đường type 2. Bởi rau có tác dụng giảm các axit béo tự do có trong máu, giảm tình trạng kháng insulin trong cơ thể, giảm đường huyết đói và giảm tăng men gan.
Tốt cho tim mạch
Với hàm lượng khá cao Omega-3 và Kali, rau có tác dụng tốt với việc cải thiện sức khỏe tim mạch, hạn chế tình trạng rối loạn nhịp tim, điều chỉnh hàm lượng cholesterol có trong máu và giúp huyết áp được ổn định hơn,...
Tốt cho hệ tiêu hóa
Với chất này có sẵn, rau sam được đánh giá là hỗ trợ tốt cho hệ tiêu hóa và tiết niệu, cải thiện tình trạng táo bón, đường ruột,... Ngoài ra, rau cũng có tác dụng đào thải chất dịch dư thừa trong cơ thể, từ đó giúp bạn giảm cân hiệu quả hơn.
Thanh lọc cơ thể, giải nhiệt
Rau có tính mát nên có tác dụng rất tốt với việc thanh lọc và giải nhiệt cho cơ thể. Bạn có thể sử dụng rau sam với nhiều cách chế biến khác như nấu canh, ép nước uống, sắc nước,...
Tốt cho hệ thống xương khớp
Trong rau có chứa hàm lượng cao canxi tốt cho sự chắc khỏe của hệ thống xương khớp. Cùng với đó, vitamin E và chất glutathione có tác dụng bảo vệ màng tế bào khỏi sự ảnh hưởng của tác yếu tố gây hại.
Phòng chống ung thư
Các hợp chất như cerebroside, polysacarit, alkaloid và homoisoflavonoid được tìm thấy trong rau có vai trò loại bỏ các tế bào gây ung thư và tăng cường sức miễn dịch của cơ thể.
Các tác dụng khác
Bên cạnh có lợi ích, tác dụng được nhắc ở trên, rau sam còn có các tác dụng khác như:
- Làm chậm các quá trình oxy hóa trong cơ thể.
- Phòng ngừa bệnh gout.
- Hỗ trợ các vết thương do côn trùng cắn.
- Chống nhiễm trùng.
- Hỗ trợ điều trị hen suyễn.
3. Một số bài thuốc dân gian sử dụng với cây rau sam
Trị nổi mề đay mẩn ngứa, sốt phát ban: Lấy một nắm cây rau sam rửa qua nhiều lần với nước để loại bỏ lớp bụi bẩn và tạp chất. Sau đó, giã nát toàn bộ rau sam, chắt lấy phần nước cốt để uống, phần bã để chà xát lên vùng da bị tổn thương. Thực hiện mỗi ngày 1 lần để cải thiện bệnh lý về da.
Trị ngộ độc thuốc: Dùng một nắm cây rau sam tươi rửa sạch nhiều lần, sẽ tốt hơn nếu rửa chúng với nước muối pha loãng. Cho vào máy xay để xay nhuyễn. Chắt lấy phần nước để uống, phần bã dùng để đắp vào rốn.
Chữa dịch sản hậu ra nhiều: 60g rau sam khô đem rửa sạch sắc lấy nước dùng. Chia làm 2 lần dùng. Nếu không có khô bạn có thể dùng với 200g rau sam tươi.
Trị giun: 50g rau sam tươi, rửa sạch, giã nát vắt lấy nước. Uống nước ép rau sam vào buổi tối trước khi đi ngủ hoặc uống vào buổi sáng trước khi ăn khoảng 4 giờ. Uống liền trong 3 - 4 ngày bạn sẽ thấy giun ra ngoài theo phân. Phương cách này hữu hiệu với giun kim và giun đũa.
Trị trướng bụng: 300 - 500g rau sam, rửa sạch, chia làm 2 lần dùng, mỗi lần 150g, thái nhỏ, nấu lẫn với nước vo gạo nếp lần 2 tạo thành một thứ canh hơi sệt.
Trị phụ nữ bị bạch đới: 30g rau Sam rửa sạch giã nát, vắt lấy nước cốt trộn chung với 2 lòng đỏ trứng gà, trộn đều rồi bắc lên bếp đun sôi để uống.
Trị chứng ngứa âm đạo: Dùng rau sam khô hoặc rau sam tươi. Đem rau sam tươi hoặc khô sắc để lấy nước ngâm rửa âm đạo. Thực hiện mỗi ngày hai lần vào buổi trưa và tối trước khi đi ngủ.
Trị vết thương do côn trùng, rắn rết cắn: Lấy một nắm cây rau sam. Đem phần rau sam rửa sạch nhiều lần với nước rồi giã nát lấy phần nước cốt để uống, phần bã dùng để đắp lên vị trí bị tổn thương. Khi dùng thuốc, cần đưa bệnh nhân về ngay trạm y tế gần nhất. Bởi đây chỉ là biện pháp hỗ trợ.
Trị mụn nhọt: Chuẩn bị một miếng màn hoặc miếng vải mỏng, giặt sạch phơi khô. 30g rau sam, rửa sạch, sau đó giã nát, sau đó gói vào miếng vải trước đo đã chuẩn bị, đắp lên phần da bị mụn nhọt. Mỗi ngày thay 2 lần. Duy trì đắp đến khi mụn nhọt nhín và vỡ ra.
Trị chứng bạch cầu cấp: Bạch chỉ 12g + mã xỉ hiện 30g + hà thủ ô, a giao mỗi vị cân lấy 16g. Rửa sạch cho vào sắc lấy nước uống mỗi ngày 1 tháng.
Trị tiểu rát, tiểu máu: 100g rau sam + 50g rau dền. Rưa sạch thái nhỏ nấu canh như bình thường, ăn chung với cơm.
Duy trì sử dụng liên tục trong 5 - 7 ngày sẽ giúp cải thiện tốt tình trạng tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu máu sẽ được cải thiện.
Phòng ngừa bệnh gout: Dùng nước sắc rau sam để thay cho nước lọc. Sử dụng liên tục khoảng 30 ngày và kết hợp cùng với thuốc trị bệnh gout.
