Cháu và Cậu họ có nằm trong phạm vi ba đời không? Có bị cấm kết hôn?

1. Phạm vi ba đời là như thế nào?

Theo quy định tại khoản 18 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì phạm vi ba đời được xác định như sau: những người có họ trong phạm vi ba đời là những người cùng một gốc sinh ra bao gồm cha mẹ là đời thứ nhất; anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha là đời thứ hai; anh chị em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì là đời thứ ba.

Vậy có được kết hôn trong phạm vi ba đời hay không?. Trước tiên, cần phải xác định được điều kiện kết hôn: 

(1) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên

(2) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định

(3) Không bị mất năng lực hành vi dân sự

(4) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn sau: Kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo; Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn; Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ; Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ, giữa những người có họ trong phạm vi ba đời, giữa cha mẹ nuôi với con nuôi, giữa người đã từng là cha mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng.

2. Vì sao cấm kết hôn trong phạm vi ba đời?

Hai bên nam nữ kết hôn trong trường hợp hai bên nam nữ có cùng huyết thống trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời kết hôn với nhau thì sẽ có kết quả hôn nhân cận huyết thống. Khi kết hôn cận huyết thống thì để lại hậu quả vô cùng nặng nề cho những đứa trẻ được sinh ra. Những đứa trẻ sinh ra từ hôn nhân giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc những người có họ trong phạm vi ba đời thường mắc phải một số bệnh như: bạch tạng, rối loạn chuyển hóa, bệnh hồng cầu liềm, các bệnh di dạng về xương, bụng phình to, thiểu năng trí tuệ, mù màu, da vảy cá,...dẫn đến sức khỏe suy yếu và nghiêm trọng hơn là có thể dẫn đến tử vong.

Nhìn xa hơn, kết hôn cận huyết thống sẽ làm cho nền kinh tế trở nên đói nghèo, lạc hậu, thất học hơn. Bạn đọc có thể nhìn nhận là những nơi vẫn đang diễn ra tình trạng tảo hôn thì những nơi đó có tỷ lệ đói nghèo cao.

Theo UNFPA (The United Nations Population Fund) và UNICEF (The United Nations International Children's Emergency Fund), tảo hôn được định nghĩa "kết hôn trẻ em là hành vi kết hôn chính thức hoặc sống chung như vợ chồng khi chưa đủ 18 tuổi". Ở Việt Nam, tảo hôn được xem là việc kết hôn khi một hoặc cả hai người chưa đủ tuổi để tiến hành kết hôn (nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi).

Cả trẻ em trai và trẻ gái đều chịu ảnh hưởng từ tảo hôn, các em có nguy cơ bỏ học rất cao để tìm kiếm một công việc có thể kiếm ra tiền lo cho gia đình. Nhưng vì còn quá nhỏ nên các em rất khó tìm kiếm một việc làm.

Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019 thì độ tuổi lao động đối với nam là từ đủ 15 tuổi đến 60 tuổi 06 tháng còn độ tuổi lao động đối với nữ là từ đủ 15 tuổi đến 55 tuổi 08 tháng.

+ Người chưa đủ 13 tuổi chỉ được làm công việc như: các công việc nghệ thuật, thể dục, thể thao nhưng không làm tổn hại đến sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách của người chưa đủ 13 tuổi và phải có sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

+ Người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi chỉ được làm công việc nhẹ theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành (Điều 8 Thông tư số 09/2020/TT - BLĐTBXH quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về lao động chưa thành niên): vận động viên thể thao, lập trình phần mềm, nuôi tằm, chăn thả gia súc tại nông trại, đan lát,.....

+ Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không được làm công việc hoặc làm việc tại nơi làm việc được quy định tại Điều 147 Bộ luật Lao động năm 2019 như: bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, máy móc; phá dỡ công trình xây dựng; lặn biển, đánh bắt thủy, hải sản xa bờ;....hay làm việc ở dưới nước, dưới lòng đất, trong hang động, trong đường hầm; công trình xây dựng; cơ sở giết mổ gia súc;....

Hậu quả mà hôn nhân cận huyết thống đem lại rất nhiều và nặng nề. Ngoài những sức khỏe của đứa trẻ sinh ra bị bệnh, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế thì hôn nhân cận huyết thống còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền văn hóa, đạo đức gia đình, phá vỡ các mối quan hệ đang tồn tại giữa các dân tộc, gia đình và làm biến đổi giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

3. Cháu và cậu họ có nằm trong phạm vi ba đời hay không?

Theo khoản 18 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, những người có họ trong phạm vi ba đời là những người có cùng một gốc sinh ra:

+ Đời thứ nhất: cha mẹ

+ Đời thứ hai: anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha 

+ Đời thứ ba: anh, chị , em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì

Kết hôn giữa những người trong phạm vi ba đời là hành vi mà pháp luật cấm. Vậy cháu (A) và cậu họ (B) có nằm trong phạm vi ba đời hay không?

Xét phạm vi ba đời của những người có cùng một gốc sinh ra, được biết mối quan hệ của A và B là mối quan hệ giữa cháu - cậu họ:

+ Xét phạm vi ba đời của bên phía A: đời thứ nhất là cụ ngoại của A; đời thứ hai là ông, bà ngoại của A; đời thứ ba là bố mẹ của A và đến A là đời thứ tư.

+ Xét phạm vi ba đời của bên phía B: đời thứ nhất là cụ ngoại, đời thứ hai là bố mẹ của B và đến B là đời thứ ba.

Do đó, A là đời thứ tư và B là đời thứ ba khi xét phạm vi ba đời của những người có cùng một gốc sinh ra không thuộc trường hợp cấm kết hôn của pháp luật. 

4. Mức xử phạt khi kết hôn giữa những người trong phạm vi ba đời

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì một trong những hành vi bị cấm là: kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi; giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng.

Hậu quả của hôn nhân cận huyết thống để lại rất nghiêm trọng cho nên cần có những biện pháp, chế tài xử lý khi thực hiện hành vi. Xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự thì còn phải xét đến mức độ nghiêm trọng của hành vi và hậu quả nó đem lại như thế nào nữa.

Việc kết hôn trong phạm vi ba đời sẽ bị xử phạt vi hành chính theo Điều 59 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP quy định về hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng như sau: phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người có cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời.

Hiện nay, trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có quy định về Tội loạn luân tại ĐIều 184. Người nào thực hiện hành vi giao cấu mà mình biết rõ người đó có cùng dòng máu về trực hệ, là anh chị em cùng cha mẹ, anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Trên đây là bài viết "Cháu và cậu họ có nằm trong phạm vi ba đời không?". Mọi vấn đề pháp lý liên quan đến phạm vi ba đời hoặc những vấn đề pháp lý khác mà bạn đọc quan tâm thì vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số tổng đài của Luật Minh Khuê 1900.6162 để được hỗ trợ kịp thời. Xin chân thành cảm ơn!