Mục lục bài viết

1. Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tiểu đường thai kỳ (đái tháo đường trong thai kỳ) là tình trạng rối loạn chuyển hóa đường trong cơ thể khi mang thai. Tình trạng này thường được phát hiện từ tháng thứ 4 của thai kỳ và thường tự khỏi sau khi sinh khoảng 06 tuần.
Vậy làm thế nào để biết bị đái tháo đường trong thai kỳ hay không? Sản phụ được lấy máu xét nghiệm đường máu, chẩn đoán đái tháo đường thai kì khi:
Đường huyết lúc đói: >= 126mg/dl.
Đường huyết bất kì: >= 200mg/dl.
Hoặc làm nghiệm pháp dung nạp đường dương tính.

 

2. Tiểu đường thai kỳ ảnh hưởng như thế nào tới mẹ và thai nhi?

Tình trạng tiểu đường thai kỳ nếu không được kiểm soát tốt sẽ gây ra nhiều ảnh hưởng tới mẹ cũng như sự phát triển của thai nhi.

 

2.1 Ảnh hưởng đối với mẹ

Người mẹ bị đái tháo đường ở lần mang thai trước hoặc sẽ nặng hơn nếu như mẹ đã bị bệnh tiểu đường từ trước khi mang thai.
Tăng cân nhiều, trên 20kg, đa phần thai to, đa ối, em bé khi sinh ra có cân nặng trên 4kg.
Ăn nhiều, uống nhiều và tiểu nhiều, trong nước tiểu có đường, dễ bị nấm candida tái phát nhiều lần.
Nhiễm trùng, viêm bể thận, viêm thận hay băng huyết sau sinh.
Sẩy thai nhiều lần liên tiếp hoặc thai chết lưu không rõ lý do.

 

2.2 Ảnh hưởng đối với thai nhi

Thai nhi có thể bị dạng, dị tật bẩm sinh về cơ, thần kinh,...
Do kích thước thai to nên sinh ra dễ bị gãy xương, hay gặp sang chấn khi sinh thường và khi sinh mổ.
Tiểu đường thai kỳ làm tăng tỷ lệ tử vong của thai nhi và em bé sơ sinh trong tuần đầu tiên sau khi chào đời gấp 2 - 5 lần so với bình thường.
Em bé có thể bị suy hô hấp, hạ đường huyết, hạ canxi và có nguy cơ bị đái tháo đường do di truyền.

 

3. Tiểu đường thai kỳ nên ăn gì?

Tiểu đường thai kỳ có ảnh hưởng không hề nhỏ tới sức khỏe của mẹ cũng như sự phát triển của thai nhi trong bụng mẹ và cả sau khi chào đời. Chính vì vậy, với những sản phụ mắc phải tình trạng này cần tuân thủ theo phác đồ điều trị của các bác sĩ chuyên khoa. Cùng với đó, cần có một chế độ dinh dưỡng hợp lý để vừa có thể kiểm soát đường huyết thai kỳ, vừa cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho thai nhi phát triển.
Cần có một chế độ dinh dưỡng hợp lý để vừa có thể kiểm soát đường huyết, vừa cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho thai nhi phát triển

 

3.1 Những thực phẩm thai phụ nên ăn khi mắc tiểu đường thai kỳ

Thịt nạc, cá, đậu hũ, yaourt, các loại sữa không béo và không đường.
Các loại thực phẩm ít gây tăng đường máu như: đậu đỗ, gạo lứt, các loại trái cây ít ngọt, củ quả, rau xanh.
Ăn nhiều bữa trong ngày để đảm bảo không làm tăng đường máu lên quá cao, sau khi ăn và cũng không để đường máu hạ quá thấp lúc xa bữa ăn. Trong ngày nên ăn 3 bữa chính và 1 - 2 bữa ăn phụ.
* Lưu ý:
Đối với phụ nữ mang thai trong 6 tháng cuối cần tăng thêm 350 Kcal/ngày so với bình thường.
Đối với phụ nữ đang cho con bú cần tăng thêm 550 Kcal/ngày so với người bình thường.

 

3.2 Những thực phẩm thai phụ nên giảm bớt

Các loại thực phẩm gây tăng đường huyết như: bánh kẹo, kem, chè, các loại trái cây ngọt,...
Khi bị tiểu đường thai kỳ cần giảm ăn mặn và các loại thực phẩm chế biến sẵn có chứa nhiều muối để phòng ngừa tăng huyết áp như: thịt nguội, đồ hộp, vì gói, cháo,...
Các loại thực phẩm có nhiều chất béo gây tăng mỡ máu như: lòng đỏ trứng, thức ăn chiên xào, nội tạng (tim, gan, thận),...
Thai phụ cũng cần giảm uống nước ngọt, nước ép trái cây ngọt, chè đặc, rượu bia, cà phê,...
Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định đường huyết trong thai kỳ. Thông qua đó làm hạn chế các ảnh hưởng không tốt do tình trạng tiểu đường thai kỳ có thể gây ra với sức khỏe của mẹ cũng như sự phát triển của em bé trong bụng mẹ và sau khi chào đời.

 

3.3 Một số thực phẩm người mắc tiểu đường thai kỳ nên ăn

Mẹ bầu nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày để không làm tăng lượng đường huyết sau khi ăn, đồng thời hạ đường máu quá nhanh lúc xa bữa ăn. Theo đó, mẹ bầu nên chia thành 3 bữa sinh và 1- 2 bữa ăn phụ.
Về thực phẩm nhóm tinh bột
Tinh bột là dinh dưỡng được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm. Hầu hết tinh bột đều thủy phân thành đường (glucose). Vì thế, thai phụ cần ăn tinh bột để có sức khỏe tốt và giúp thai nhi khỏe mạnh. Tuy nhiên, việc ăn nhiều tinh bột có thể làm tăng đường huyết, vì thế mẹ bầu nên ăn vừa đủ các thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp và ít làm tăng đường huyết, như: Gạo lứt, bún tươi, gạo tấm, các loại đậu nguyên hạt, ngũ cốc nguyên cám.
Người mắc tiểu đường thai kỳ nên ăn các loại đậu nguyên hạt
Mẹ bầu nên ăn cá, thịt nạc, các loại đậu, trứng, sữa, bởi đây đều là thực phẩm giàu chất đạm, tốt cho sức khỏe của mẹ và thai nhi.
Nhóm chất béo
Mẹ bầu nên sử dụng các loại thịt nạc giàu chất đạm như thịt gia cầm, thịt bò, thịt lợn và cá. Ngoài ra, nên ăn các loại hạt có dầu, sử dụng dầu thực vật để chiên xào, nấu nướng
Nhóm rau củ
Mẹ bầu nên ăn ít nhất 500 – 600g rau xanh mỗi ngày. Theo đó, nên ăn rau trước các bữa chính để hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau khi ăn, bởi rau xanh là nguồn cung cấp chất xơ, đồng thời có tác dụng ngăn ngừa hấp thu chất tinh bột.
Nhóm trái cây
Mẹ bầu nên chọn loại trái cây ít ngọt và có chỉ số đường huyết thực phẩm thấp như dưa gang, bơ, dâu, thanh long, bưởi, cam ta, sơ ri, kiwi xanh,... Mẹ bầu có thể sử dụng hoa quả sau bữa ăn và nên ăn cả phần cái để tận dụng chất xơ có trong các loại hoa quả.
Nhóm sữa và các thực phẩm từ sữa
Nhóm sữa và các thực phẩm từ sữa là nguồn cung cấp năng lượng giàu canxi và đạm cùng nhiều các dưỡng chất khác. Tuy nhiên để tránh lượng đường huyết tăng cao, mẹ bầu nên sử dụng sữa tách béo/ít béo, sữa tươi không đường, phô mai,..
Nếu mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ ăn uống kém, suy dinh dưỡng hoặc ít lên cân thì nên tham khảo ý kiến về chế độ ăn cho người bị tiểu đường thai kỳ theo chỉ định của các bác sĩ hoặc các chuyên gia dinh dưỡng.

 

3.4 Một số thực phẩm mẹ bầu mắc bệnh tiểu đường thai kỳ cần tránh

Để tránh lượng đường huyết tăng cao, mẹ bầu nên hạn chế ăn các thực phẩm làm tăng lượng đường như bánh kẹo, trái cây, kem, chè. Đồng thời, giảm ăn mặn và các thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt hun khói, mì,.. để phòng ngừa tăng huyết áp.
Ngoài ra, các thai phụ cũng nên hạn chế ăn các thực phẩm chứa nhiều chất béo như thức ăn chiên xào, lòng đỏ trứng, lục phủ ngũ tạng, da động vật. Tránh các đồ uống có chứa nồng độ cồn và chất kích thích.

 

4. Một số thực đơn tham khảo 

4.1 Thực đơn bữa sáng

Đây là bữa ăn quan trọng để mẹ có đủ năng lượng và tinh thần khởi động một ngày mới. CNDD Thu Huyền, cho biết người thường xuyên nhịn ăn sáng hoặc ăn thất thường sẽ gặp tình trạng kháng insulin và khó kiểm soát đường huyết hơn so với những người ăn đầy đủ, đúng giờ. Khoảng thời gian lý tưởng cho mẹ dùng bữa sáng là sau khi dậy 30 phút – 1 tiếng.
Lưu ý hạn chế lượng carbohydrate (carbs) vào buổi sáng để tránh tăng đường huyết. Mẹ nên ăn khoảng 20 – 25% lượng carbs tổng trong ngày vào buổi sáng và từ các loại thực phẩm như: bánh mì nguyên cám, ngũ cốc, yến mạch…
 

4.2 Thực đơn bữa trưa

Bữa trưa giúp mẹ nạp thêm năng lượng, giữ cho lượng đường huyết không bị tụt xuống quá thấp. Mẹ hãy áp dụng việc ăn rau trước và trong khi ăn các thực phẩm có chứa tinh bột. Thứ tự ăn này sẽ giúp làm chậm quá trình chuyển hóa carbs trong cơ thể. Một số thực phẩm gợi ý cho mẹ bổ sung vào bữa trưa như: cần tây, rau cải, dưa chuột, rau muống, rau dền, trứng, thịt gia cầm, thịt nạc, thịt bò, gạo lứt, mì nguyên cám… Mẹ nên ăn khoảng 30% tổng lượng carbs trong ngày vào bữa trưa và hạn chế kết hợp các thực phẩm chứa nhiều carb với nhau như: cơm ăn cùng khoai tây; đồ ngọt sau bữa trưa; cơm với bánh ngọt…

 

4.3 Thực đơn bữa tối

Thời điểm ăn tối lý tưởng từ 18h30 – 19h30 mỗi ngày. Mẹ có thể áp dụng nguyên tắc “đĩa thức ăn”, với đĩa thức ăn có đường kính khoảng 25cm thì tỷ lệ lượng dinh dưỡng gồm có: ¼ Carbs, ¼ Protein, ½ chất xơ (rau các loại). Lượng carbs khuyến cáo trong khẩu phần ăn tối cũng khoảng từ 20 – 25% tổng lượng carb trong ngày. Mẹ nên chọn các phương pháp chế biến như hấp, luộc, nướng hạn chế chiên, xào.
 

4.4 Thực đơn bữa phụ

Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ nên chia nhỏ bữa ăn bằng cách có khoảng 2 – 3 bữa phụ đan xen sau khi ăn 3 bữa chính. Lượng carbs của mỗi bữa phụ chiếm 10% tổng lượng carb trong ngày. Vào bữa phụ, mẹ có thể ăn trái cây ít ngọt; sữa chua không đường; các loại hạt; sữa bầu dành riêng cho mẹ bị tiểu đường; yến mạch… Mẹ lưu ý không nên ăn các loại thực phẩm gây tăng đường huyết như: bánh kẹo, kem, chè, các loại trái cây ngọt…