Chức năng và nhiệm vụ, quyền hạn của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật - Bộ Tư pháp

1. Phổ biến, giáo dục pháp luật là gì?

Theo Từ điển Tiếng Việt năm 1992 (Viện Khoa học xã hội Việt Nam, trang 775), phổ biến là làm cho đông đảo người biết bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông qua hình thức, phương tiện nào đó (ví dụ: phổ biến chính sách của Nhà nước về xóa đói, giảm nghèo, phổ biến quy định mới của pháp luật về bảo hiểm xã hội…).

Phổ biến pháp luật là hoạt động hoặc nhiều hoạt động bằng hình thức truyền đạt trực tiếp hay thông qua hình thức, phương tiện nào đó làm cho đông đảo người biết các quy định của pháp luật với mục đích là để cho mọi người hiểu biết pháp luật và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật.

Theo Từ điển Tiếng Việt năm 1992 (Viện Khoa học xã hội Việt Nam, trang 395), giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất, nâng lực yêu cầu đề ra (giáo dục công dân, giáo dục kiến thức về quốc phòng và an ninh, giáo dục giới tính…).

Giáo dục pháp luật là quá trình hoạt động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch của cơ quan, người có thẩm quyền nhằm xây dựng, hình thành ở đối tượng giáo dục tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý, niềm tin vào pháp luật, hiểu biết các quy định của pháp luật, lợi ích của viêc tuân thủ pháp luật, về hành vi phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành.

Từ những nội dung nêu trên, có thể hiểu: phổ biến, giáo dục pháp luật là hoạt động hoặc nhiều hoạt động cụ thể, thực hiện việc truyền bá pháp luật cho đối tượng bằng một hoặc nhiều hình thức, nhằm nâng cao kiến thức, niềm tin pháp luật, từ đó nâng cao nhận thức về pháp luật, ý thức tôn trọng, nghiêm chỉnh chấp hành và bảo vệ pháp luật của đối tượng đó.

2. Khái quát về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật - Bộ Tư pháp

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là những công việc cụ thể của cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đối với cơ quan, tổ chức: theo chức năng, nhiệm vụ, thực hiện việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, chương trình, kế hoạch về phổ biến, giáo dục pháp luật; chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bồi dưỡng kiến thức pháp luật, tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật; xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật; thống kê, tổng kết về phổ biến, giáo dục pháp luật; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong phổ biến, giáo dục pháp luật; hợp tác quốc tế về phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đối với cá nhân: công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là các hoạt động cụ thể của cán bộ, công chức, viên chức, cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng vũ trang nhân dân, người được mời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở (theo quy định của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật) để tổ chức thực hiện các chương trình, kế hoạch của cơ quan, đơn vị, tổ chức; xác định đối tượng có nhu cầu tìm hiểu pháp luật, đối tượng cần phổ biến, giáo dục pháp luật, đối tượng bị điều chỉnh trong từng văn bản quy phạm pháp luật, từ đó lựa chọn hình thức, biện pháp và nội dung pháp luật phổ biến, giáo dục cho phù hợp, mang lại hiệu quả.

Theo quy định tại Quyết định số 1159/QĐ-BTP ngày 23 tháng 5 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật, Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật  có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức như sau:

3. Chức năng của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật – Bộ Tư pháp

Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật (sau đây gọi là Vụ) là đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng thực hiện quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

4. Nhiệm vụ, quyền hạn của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật – Bộ Tư pháp

Vụ có các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

1. Xây dựng, trình Bộ trưởng kế hoạch công tác dài hạn, 5 năm, hàng năm của Vụ; tham gia xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển dài hạn, 5 năm và hàng năm của ngành Tư pháp.

2. Chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng, trình Bộ trưởng chiến lược, quy hoạch và chính sách về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, hoà giải ở cơ sở, xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

3. Xây dựng các dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và các chương trình, đề án, văn bản khác thuộc phạm vi quản lý của Vụ để Bộ trưởng ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan có thẩm quyền ban hành; tham gia xây dựng, thẩm định, góp ý các dự án, dự thảo văn bản liên quan đến phạm vi quản lý của Vụ hoặc do Bộ trưởng giao.

4. Xây dựng, trình Bộ trưởng ban hành và hướng dẫn sử dụng mẫu văn bản về phổ biến, giáo dục pháp luật; hoà giải ở cơ sở; xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

5. Tổ chức triển khai thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý của Vụ.

6. Theo dõi thi hành pháp luật, tổng hợp tình hình, kết quả thực hiện chủ trương, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản khác thuộc phạm vi quản lý của Vụ.

7. Rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật và pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý của Vụ theo quy định của pháp luật và của Bộ.

8. Về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật:

a) Theo dõi, hướng dẫn về nghiệp vụ công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật, người được mời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật trong phạm vi cả nước;

b) Tham mưu, hướng dẫn nội dung, hình thức tổ chức Ngày Pháp luật Việt Nam trong phạm vi cả nước; đôn đốc, kiểm tra các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh về tổ chức Ngày Pháp luật Việt Nam; chủ trì tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam trong Bộ Tư pháp;

c) Giúp Bộ trưởng - Chủ tịch Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương thực hiện nhiệm vụ của Cơ quan thường trực Hội đồng;

d) Tham mưu trình Bộ trưởng quyết định việc công nhận, miễn nhiệm báo cáo viên pháp luật Trung ương theo quy định của pháp luật;

đ) Theo dõi, hướng dẫn, cải tiến việc xây dựng, quản lý, khai thác tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, trường học;

e) Theo dõi, hướng dẫn thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tư pháp; chủ trì hoặc phối hợp tổ chức các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho công chức, viên chức và người lao động thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp.

9. Về công tác hoà giải ở cơ sở:

a) Chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức, kiểm tra thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở;

b) Hướng dẫn nghiệp vụ, xây dựng nội dung, chương trình và tổ chức tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải ở cơ sở và công tác quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.

10. Về xây dựng xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) đạt chuẩn tiếp cận pháp luật:

a) Tham mưu giúp Bộ trưởng chủ trì hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra thực hiện nội dung đánh giá, công nhận, xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật theo quy định của pháp luật;

b) Xây dựng nội dung, chương trình và tổ chức tập huấn nghiệp vụ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm công tác xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật;

c) Chủ trì hoặc phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các tiêu chí, chỉ tiêu tiếp cận pháp luật liên quan đến phạm vi quản lý của Bộ;

d) Lồng ghép xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trong chương trình, chính sách xóa đói, giảm nghèo và trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới;

đ) Chủ trì hoặc phối hợp thực hiện các nhiệm vụ khác trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo quy định của pháp luật.

11. Tham mưu, giúp Bộ trưởng thực hiện các nhiệm vụ về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước theo quy định của pháp luật.

12. Chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ, các cơ quan, tổ chức có liên quan biên soạn, phát hành các tài liệu, ấn phẩm phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật trên báo chí, Cổng thông tin điện tử và các ấn phẩm của Bộ.

13. Phối hợp với các đơn vị chức năng thuộc Bộ Tài chính theo dõi việc quản lý, sử dụng, quyết toán kinh phí bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; hoà giải ở cơ sở; xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, việc thực hiện chế độ, chính sách đối với báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên, người được mời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật, người làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù.

14. Tổ chức sơ kết, tổng kết và thực hiện chế độ báo cáo, thống kê về các lĩnh vực, nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý của Vụ.

15. Thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Vụ theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.

16. Tổ chức kiểm tra, tham gia thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật thuộc phạm vi quản lý của Vụ; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vi phạm pháp luật; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.

17. Tham gia nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Vụ theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.

18. Thực hiện công tác thi đua, khen thưởng trong Vụ; phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan theo dõi và đề nghị khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, hoà giải ở cơ sở, xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, quản lý và khai thác tủ sách pháp luật theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.

19. Quản lý công chức của Vụ; quản lý, sử dụng kinh phí, tài sản được giao theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ.

20. Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật hoặc do Bộ trưởng giao.

5. Cơ cấu tổ chức, biên chế của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật – Bộ Tư pháp

5.1. Cơ cấu tổ chức của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật – Bộ Tư pháp

a) Lãnh đạo Vụ:

Lãnh đạo Vụ gồm có Vụ trưởng và không quá 03 (ba) Phó Vụ trưởng.

Vụ trưởng chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng và trước pháp luật về việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được giao của Vụ.

Các Phó Vụ trưởng giúp Vụ trưởng quản lý, điều hành hoạt động của Vụ và trực tiếp quản lý một số lĩnh vực, nhiệm vụ công tác; chịu trách nhiệm trước Vụ trưởng và trước pháp luật về những lĩnh vực công tác được phân công.

b) Các đơn vị trực thuộc Vụ:

- Phòng Quản lý công tác phổ biến, giáo dục pháp luật;

- Phòng Quản lý công tác hòa giải ở cơ sở;

- Phòng Quản lý công tác tiếp cận pháp luật và Tổng hợp.

Việc thành lập, sáp nhập, chia tách, giải thể các đơn vị thuộc Vụ do Bộ trưởng quyết định trên cơ sở đề nghị của Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ và Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật.

Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ công tác giữa các đơn vị thuộc Vụ do Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật quy định.

5.2. Biên chế của Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật – Bộ Tư pháp

Biên chế của Vụ thuộc biên chế công chức của Bộ Tư pháp, do Bộ trưởng quyết định phân bổ trên cơ sở đề nghị của Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ và Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật.