Có được làm tác phẩm phái sinh mà không xin phép chủ sở hữu không?

1. Tác phẩm phái sinh là gì?

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ thì tác phẩm phái sinh là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác.

Từ khái niệm trên thì tác phẩm phái sinh thành các thể loại sau: Tác phẩm dịch, tác phẩm phóng tác, tác phẩm cải biên, tác phẩm chuyển thể, tác phẩm biên soạn, tác phẩm chú giải, tác phẩm tuyển chọn. Cụ thể như sau:

- Tác phẩm dịch: Là tác phẩm được dịch sang ngôn ngữ khác dựa trên nội dung của tác phẩm gốc. Bản dịch phải sát nghĩa, không diễn đạt sai ý của tác giả.

- Tác phẩm phóng tác: Là tác phẩm mô phỏng theo một tác phẩm đã có nhưng có sự sáng tạo về nội dung, tư tưởng… làm cho nó mang sắc thái hoàn toàn mới so với tác phẩm gốc.

- Tác phẩm cải biên: Là sửa đổi, biên soạn lại một hoặc nhiều phần nội dung của tác phẩm, chuyển thể loại, thay đổi về hình thức diễn đạt so với tác phẩm gốc.

- Tác phẩm chuyển thể: Là tác phẩm được sáng tạo trên nội dung tác phẩm gốc nhưng có sự thay đổi về loại hình, thực tế có thể thấy là tiểu thuyết được chuyển thể thành phim.

- Tác phẩm biên soạn: Là tác phẩm được tạo ra trên cơ sở tổng hợp thông tin, thu thập, chọn lọc nhiều tài liệu sau đó tự biên tập, viết lại thành một tác phẩm mới. Tuy nhiên tác phẩm này phải được trích nguồn đã tham khảo.

- Tác phẩm chú giải: Là tác phẩm thể hiện quan điểm, lời bình, giải thích, làm rõ nghĩa một số nội dung trong tác phẩm gốc.

- Tác phẩm tuyển chọn: Là tác phẩm được tạo ra trên sự tổng hợp, chọn lọc và sắp xếp những tác phẩm gốc (giữ nguyên nội dung) theo một số tiêu chí nhất định, thường là bộ sưu tập thơ, truyện ngắn, bài hát…

2. Có được làm tác phẩm phái sinh mà không xin phép chủ sở hữu không?

Theo quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền tài sản là được làm tác phẩm phái sinh đối với tác phẩm của mình. Bởi vì là chính tác giả hoặc chủ sở hữu làm phái sinh nên sẽ không phải xin phép bất cứ ai. Tuy nhiên, người thứ ba muốn làm tác phẩm phái sinh thì có cần xin phép không? Có làm ảnh hưởng đến quyền tài sản của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả không?

Theo quy định tại Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ thì khi tổ chức, cá nhân khi khai thác, sử dụng một, một số hoặc toàn bộ các quyền về tài sản theo quy định phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả và phải trả tiền bản quyền, các quyền lợi về vật chất khác nếu có cho chủ sở hữu quyền tác giả trừ các trường hợp không vì mục đích thương mại như: tự sao chép một bản để nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân; sử dụng tác phẩm trong hoạt động công vụ của cơ quan nhà nước; trích dẫn hợp lý tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận, giới thiệu hoặc minh họa trong tác phẩm của mình; để viết báo, sử dụng trong ấn phẩm định kỳ, trong chương trình phát sóng, phim tài liệu;...

Tuy nhiên trường hợp làm tác phẩm phái sinh mà ảnh hưởng đến quyền nhân thân của tác giả mà ảnh hưởng đến bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho người khác xuyên tạc; không cho người khác sửa đổi, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả thì cần phải có sự đồng ý bằng văn bản của tác giả hoặc đồng tác giả.

Do vậy, nếu tổ chức, cá nhân nhân làm tác phẩm phái sinh với mục đích thu lợi nhuận, mục đích thương mại khác thì cần phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả và có thể phải trả tiền bản quyền và các lợi ích vật chất khác phát sinh nếu hai bên thỏa thuận. Còn sử dụng mà không xin phép, không trả tiền thì hành vi này được coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Như vậy, trong trường hợp làm tác phẩm phái sinh mà đã xin phép thì tác phẩm đó có được bảo hộ quyền tác giả không? Luật Minh Khuê xin trả lời là tác phẩm phái sinh được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng các điều kiện sau:

- Tác phẩm phái sinh không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm, tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ quyền tác giả nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh. Tức là, sự ra đời của tác phẩm phái sinh không được gây tổn hại đến quyền lợi của tác giả tác phẩm gốc, bao gồm cả quyền tài sản và quyền nhân thân.

- Tác phẩm phái sinh phải được sự cho phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả : Làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, trừ trường hợp quy định tại Luật. Có nghĩa là, ngoài trường hợp chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị, thì bất kể hành động làm tác phẩm phái sinh nào cũng phải được sự cho phép của tác giả/chủ sở hữu tác phẩm gốc.

- Tác phẩm phái sinh phải mang dấu ấn riêng của tác giả tác phẩm phái sinh Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký. Theo đó, có thể hiểu, quyền tác giả không bảo hộ nội dung, ý tưởng mà chỉ bảo hộ hình thức, cách thức thể hiện nội dung, ý tưởng đó. Tác phẩm phái sinh là một tác phẩm sáng tạo từ tác phẩm gốc nên để được bảo hộ một cách độc lập, phải thể hiện được sự sáng tạo mới mẻ mang dấu ấn tác giả của nó nhưng đồng thời phải đảm bảo không xâm phạm tới quyền tài sản và quyền nhân thân của tác giả tạo ra tác phẩm gốc và không trái với thuần phong mỹ tục.

Do vậy, tác phẩm phái sinh muốn được bảo hộ một cách độc lập thì nó phải thể hiện được sự sáng tạo nhất định về hình thức thể hiện nội dung, ý nghĩa,…dựa trên tác phẩm gốc và mang dấu ấn mới mẻ của tác giả tác phẩm phái sinh.

3. Xử lý hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không xin phép như thế nào?

Theo Điều 12 Nghị định 131/2013/NĐ-CP thì hành vi xâm phạm quyền làm tác phẩm phái sinh bị xử lý như sau:

- Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.

- Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm dưới hình thức điện tử, trên môi trường Internet và kỹ thuật số đối với hành vi quy định trên.

Như vậy, đối với cá nhân có hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng, và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm dưới hình thức điện tử, trên môi trường Internet và kỹ thuật số. Tuy nhiên, đối với mức xử phạt trên chỉ áp dụng khi xử phạt đối với cá nhân, còn đối với tổ chức thì khi xử phạt sẽ phạt gấp đôi mức trên.

Về thẩm quyền xử phạt đối với hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không xin phép chủ sở hữu thì bị xử phạt mới mức như trên và thẩm quyền xử phạt là của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện (quận). Khi phát hiện hành vi xâm phạm quyền tác giả về tác phẩm phái sinh thì chủ sở hữu hoặc tác giả thông báo đến cơ quan có thẩm quyền hoặc yêu cầu người xâm phạm trả tiền bản quyền, buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm phái sinh.

Trên đây, Luật Minh Khuê đã giải đáp thắc mắc của quý khách hàng về hành vi làm tác phẩm phái sinh có cần xin phép chủ sở hữu không? Nếu quý khách hàng còn bất kỳ thắc mắc hay cần hỗ trợ tư vấn hãy liên hệ 0986.386.648 hoặc gửi thư qua email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp nhanh chóng.