1. Có được yêu cầu đặt cọc, nộp một khoản tiền để tham gia bán hàng đa cấp?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2024, các tổ chức, cá nhân kinh doanh theo phương thức đa cấp bị nghiêm cấm thực hiện những hành vi sau:

* Yêu cầu người khác phải đặt cọc, nộp một khoản tiền hoặc mua một số lượng hàng hóa nhất định để tham gia bán hàng đa cấp: Điều này nhằm ngăn chặn việc lợi dụng mô hình bán hàng đa cấp để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người tham gia. Việc thu phí tham gia trước khi có bất kỳ hoạt động mua bán nào là vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hình sự.

* Cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, cá nhân tham gia bán hàng đa cấp: Cung cấp thông tin sai lệch về sản phẩm, dịch vụ, lợi ích kinh tế, cơ hội thu nhập,... để thu hút người tham gia là hành vi gian dối, vi phạm pháp luật. Người tiêu dùng và cá nhân tham gia bán hàng đa cấp có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, trung thực về hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

* Kinh doanh theo phương thức đa cấp không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp; tổ chức hoạt động giới thiệu về hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp: Đây là điều kiện bắt buộc để đảm bảo hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp diễn ra hợp pháp, an toàn và được quản lý chặt chẽ bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc kinh doanh đa cấp "chui" tiềm ẩn nhiều nguy cơ lừa đảo, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và cá nhân tham gia.

* Kinh doanh theo phương thức đa cấp đối với dịch vụ hoặc hình thức khác không phải là mua bán hàng hóa, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác: Hiện nay, pháp luật chỉ cho phép kinh doanh đa cấp đối với hàng hóa. Việc áp dụng mô hình đa cấp cho các lĩnh vực khác như dịch vụ, tài chính,... cần có quy định cụ thể của pháp luật để đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả.

* Phát triển mạng lưới bán hàng đa cấp không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa: Mục đích chính của hoạt động kinh doanh đa cấp là mua bán hàng hóa. Việc phát triển mạng lưới chỉ nhằm mục đích giới thiệu, quảng bá sản phẩm và thúc đẩy doanh số bán hàng. Tuyệt đối không được sử dụng các biện pháp gian dối, ép buộc, hứa hẹn lợi ích phi pháp để thu hút người tham gia.

* Các hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cụ thể:

- Lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng: Cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về:

+Sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ: Ví dụ như quảng cáo sản phẩm có tác dụng chữa bệnh thần kỳ trong khi thực tế không có, hoặc cam kết hoàn tiền 100% nếu không hiệu quả nhưng lại đưa ra nhiều điều kiện kèm theo.

+ Uy tín, khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh: Ví dụ như doanh thu, lợi nhuận, hoặc mạo danh thương hiệu uy tín khác.

+ Nội dung, đặc điểm giao dịch giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh: Ví dụ như che giấu thông tin về chính sách đổi trả, bảo hành, hoặc đưa ra các cam kết mơ hồ, không rõ ràng.

+ Hình ảnh, giấy tờ, tài liệu chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc tổ chức, cá nhân kinh doanh: Ví dụ như sử dụng hình ảnh sản phẩm giả mạo, hoặc giấy tờ chứng nhận.

- Quấy rối người tiêu dùng:

+ Tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp trái với ý muốn của người tiêu dùng: Ví dụ như liên tục gọi điện thoại, nhắn tin quảng cáo, hoặc đến nhà người tiêu dùng chào mời mua sản phẩm mà không được phép.

+ Giới thiệu về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân kinh doanh: Việc giới thiệu sản phẩm, dịch vụ là bình thường, nhưng nếu thực hiện trái với ý muốn, gây phiền hà, quấy rối cho người tiêu dùng thì là vi phạm pháp luật.

+ Đề nghị giao kết hợp đồng: Việc chào mời ký hợp đồng mua bán là bình thường, nhưng nếu sử dụng hành vi đe dọa, ép buộc thì là vi phạm pháp luật.

+ Cản trở công việc, sinh hoạt bình thường của người tiêu dùng: Ví dụ như chặn đường, gây ồn ào, hoặc có hành vi khiếm nhã.

- Ép buộc người tiêu dùng mua sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ:

+ Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc hành vi khác có tính chất tương tự: Đây là hành vi vi phạm pháp luật hình sự.

+ Ép buộc thanh toán cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã cung cấp mà không có thỏa thuận trước với người tiêu dùng: Ví dụ như giao hàng tận nơi và yêu cầu thanh toán ngay, hoặc không cho đổi trả sản phẩm khi người tiêu dùng không hài lòng.

- Không đền bù, trả lại tiền hoặc đổi lại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ:

+ Do nhầm lẫn của tổ chức, cá nhân kinh doanh: Ví dụ như giao sai sản phẩm, hàng hóa cho người tiêu dùng, hoặc cung cấp dịch vụ không đúng với yêu cầu của người tiêu dùng.

+ Do sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không đúng với đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết của tổ chức, cá nhân kinh doanh: Ví dụ như quảng cáo sản phẩm có tác dụng chữa bệnh trong khi thực tế không có, hoặc cam kết hoàn tiền 100% nếu không hiệu quả nhưng lại đưa ra nhiều điều kiện kèm theo.

- Đánh tráo, gian lận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ:

+ Đánh tráo: Thay thế sản phẩm, hàng hóa thật bằng sản phẩm, hàng hóa giả mạo, kém chất lượng.

+ Gian lận: Cung cấp thông tin sai lệch về chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

- Không thông báo trước, không công khai cho người tiêu dùng việc tài trợ cho người có ảnh hưởng dưới mọi hình thức để sử dụng hình ảnh, lời khuyên, khuyến nghị của người này nhằm xúc tiến thương mại hoặc khuyến khích người tiêu dùng mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ:

+ Việc sử dụng người có ảnh hưởng để quảng cáo sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ là bình thường, nhưng nếu không thông báo trước cho người tiêu dùng về việc tài trợ thì là vi phạm pháp luật.

+ Người tiêu dùng có quyền được biết thông tin đầy đủ, chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bao gồm cả thông tin về việc sử dụng người có ảnh hưởng để quảng cáo.

- Ngăn cản người tiêu dùng kiểm tra về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ:

+ Cấm người tiêu dùng xem hàng, thử sản phẩm trước khi mua.

+ Che giấu thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

+ Không cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết cho người tiêu dùng để kiểm tra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

- Yêu cầu người tiêu dùng phải mua thêm sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ:

+ Buộc mua kèm sản phẩm khác.

+ Yêu cầu mua thêm dịch vụ không cần thiết.

+ Gắn liền việc mua sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ với việc mua thêm sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ khác.

- Quy định điều khoản không được phép tại Điều 25 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 trong hợp đồng:

+ Các điều khoản hạn chế quyền lợi của người tiêu dùng trái với quy định của pháp luật.

+ Các điều khoản miễn trừ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh.

+ Các điều khoản áp đặt nghĩa vụ quá mức cho người tiêu dùng.

- Thu thập, lưu trữ, sử dụng, chỉnh sửa, cập nhật, hủy bỏ thông tin của người tiêu dùng trái quy định của pháp luật:

+ Thu thập thông tin cá nhân của người tiêu dùng mà không có sự đồng ý của họ.

+ Sử dụng thông tin cá nhân của người tiêu dùng cho mục đích khác với mục đích đã được thu thập.

+ Lưu trữ thông tin cá nhân của người tiêu dùng không đúng quy định.

+ Cung cấp thông tin cá nhân của người tiêu dùng cho bên thứ ba mà không có sự đồng ý của họ.

Ngoài những hành vi bị cấm nêu trên, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 còn quy định nhiều nghĩa vụ khác của tổ chức, cá nhân kinh doanh theo phương thức đa cấp, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng và cá nhân tham gia.

 

2. Lý do cấm yêu cầu đặt cọc, nộp tiền tham gia bán hàng đa cấp

Việc cấm yêu cầu đặt cọc, nộp tiền tham gia bán hàng đa cấp được quy định tại khoản 2 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2024. Quy định này nhằm mục đích chính là:

- Bảo vệ người tiêu dùng:

+ Hạn chế nguy cơ bị lừa đảo: Trên thực tế, đã có nhiều trường hợp người tham gia bán hàng đa cấp bị lừa đảo bằng hình thức yêu cầu đặt cọc, nộp tiền với hứa hẹn về thu nhập cao, cơ hội phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, sau khi nộp tiền, họ lại không nhận được sản phẩm, dịch vụ hoặc không được hỗ trợ để bán hàng, dẫn đến thiệt hại về tài chính.

+ Tránh tình trạng "mua" cơ hội kinh doanh: Việc bán hàng đa cấp thực chất là hoạt động kinh doanh, đòi hỏi sự nỗ lực, đầu tư thời gian và công sức của người tham gia. Do đó, việc mua cơ hội kinh doanh bằng cách đặt cọc, nộp tiền là không phù hợp và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

- Đảm bảo hoạt động bán hàng đa cấp lành mạnh:

+ Loại bỏ những tổ chức bán hàng đa cấp "lừa đảo": Việc thu gom tiền đặt cọc, nộp tiền là nguồn lợi chính của các tổ chức bán hàng đa cấp "lừa đảo". Khi bị cấm hành vi này, các tổ chức này sẽ khó có thể hoạt động và lừa đảo người tham gia.

+ Khuyến khích hoạt động kinh doanh minh bạch: Việc cấm đặt cọc, nộp tiền sẽ buộc các tổ chức bán hàng đa cấp phải hoạt động minh bạch, công khai thông tin về sản phẩm, dịch vụ, kế hoạch kinh doanh và hỗ trợ người tham gia một cách hiệu quả.

- Khuyến khích hoạt động kinh doanh chân chính:

+ Tạo môi trường kinh doanh lành mạnh: Khi các tổ chức bán hàng đa cấp "lừa đảo" bị loại bỏ, thị trường bán hàng đa cấp sẽ trở nên lành mạnh hơn, tạo điều kiện cho các tổ chức kinh doanh chân chính phát triển.

+ Khuyến khích người tham gia bằng năng lực: Việc tham gia bán hàng đa cấp nên dựa trên năng lực, kỹ năng và sự nỗ lực của cá nhân, chứ không phải dựa vào số tiền đặt cọc, nộp tiền.

Nhìn chung, việc cấm yêu cầu đặt cọc, nộp tiền tham gia bán hàng đa cấp là một biện pháp thiết yếu để bảo vệ người tiêu dùng, đảm bảo hoạt động bán hàng đa cấp lành mạnh và khuyến khích hoạt động kinh doanh chân chính.

 

3. Lưu ý khi tham gia bán hàng đa cấp

Lưu ý khi tham gia bán hàng đa cấp:

- Tìm hiểu kỹ thông tin về tổ chức bán hàng đa cấp:

+ Kiểm tra tính hợp pháp của tổ chức: Xác minh xem tổ chức có giấy phép kinh doanh bán hàng đa cấp do Bộ Công Thương cấp hay không.

+ Tìm hiểu về sản phẩm, dịch vụ: Xem xét chất lượng, giá cả, nhu cầu thị trường của sản phẩm, dịch vụ mà tổ chức cung cấp.

+ Hiểu rõ mô hình kinh doanh: Nghiên cứu cách thức hoạt động, chính sách hỗ trợ, cơ hội thu nhập của tổ chức.

+ Đánh giá uy tín của tổ chức: Tham khảo ý kiến của những người đã tham gia bán hàng đa cấp cho tổ chức này.

- Cẩn trọng với các tổ chức bán hàng đa cấp yêu cầu đặt cọc, nộp tiền:

+ Nhớ rằng việc đặt cọc, nộp tiền tham gia bán hàng đa cấp là bị cấm kể từ ngày 01/7/2024.

+ Tuyệt đối không tham gia bất kỳ tổ chức nào yêu cầu đặt cọc, nộp tiền để tham gia.

+ Cẩn trọng với các hứa hẹn về thu nhập cao, cơ hội phát triển nhanh chóng mà không có cơ sở thực tế.

- Cân nhắc kỹ trước khi ký hợp đồng:

+ Đọc kỹ các điều khoản hợp đồng trước khi ký.

+ Hỏi rõ những thắc mắc về các điều khoản trong hợp đồng.

+ Không ký hợp đồng nếu bản thân không hiểu rõ hoặc không đồng ý với các điều khoản.

- Bảo vệ quyền lợi của bản thân:

+ Lưu giữ các hóa đơn, chứng từ liên quan đến việc tham gia bán hàng đa cấp.

+ Khiếu nại với tổ chức bán hàng đa cấp hoặc cơ quan quản lý nhà nước nếu bị vi phạm quyền lợi.

- Ngoài ra, bạn cũng cần lưu ý:

+ Tham gia bán hàng đa cấp không phải là con đường làm giàu nhanh chóng.

+ Thành công trong bán hàng đa cấp đòi hỏi sự nỗ lực, kiên trì và kỹ năng bán hàng tốt.

+ Cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định tham gia bán hàng đa cấp.

Ngoài ra, có thể tham khảo: Thẩm quyền xử phạt vi phạm của công an kinh tế đối với hành vi bán hàng đa cấp. Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.