1. Có phải sẽ tiến hành thực hiện điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 từ 01/4/2024 không?
Ngày 15 tháng 02 năm 2023, việc ban hành Quyết định 03/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc Ban hành Chương trình điều tra thống kê quốc gia đã đánh dấu một bước quan trọng trong việc quản lý thông tin dân số và nhà ở tại Việt Nam. Chương trình này đã xác định rằng Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ sẽ được tổ chức 5 năm một lần, giữa hai kỳ Tổng điều tra dân số và nhà ở, và thường diễn ra vào các năm kết thúc bằng con số 4.
Việc triển khai Chương trình này đã được thực hiện cụ thể thông qua Quyết định 629/QĐ-TCTK được Tổng cục Thống kê ký vào ngày 14 tháng 7 năm 2023, với mục tiêu là Ban hành Phương án Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024. Phương án này đã xác định rõ mục tiêu chính của Điều tra DSGK 2024, bao gồm hai khía cạnh chính.
Thứ nhất, là thu thập thông tin về dân số và nhà ở, nhằm cung cấp cơ sở để đánh giá tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025, và xây dựng chính sách, kế hoạch phục vụ cho giai đoạn tiếp theo từ 2026 - 2030.
Thứ hai, là cung cấp số liệu về quy mô dân số đến cấp huyện, rà soát, hiệu chỉnh số liệu dân số hàng năm giai đoạn 2020 - 2024, và cập nhật kho dữ liệu dân số và nhà ở để phục vụ cho nghiên cứu, phân tích và dự báo quá trình phát triển dân số và nhà ở. Điều tra DSGK 2024 sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc, bao gồm 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, và tất cả các đơn vị hành chính từ quận, huyện đến thị xã, thành phố thuộc tỉnh, ngoại trừ 4 huyện đảo nhỏ. Đối tượng điều tra sẽ tập trung vào hộ dân cư, bao gồm tất cả thành viên thường trú trong hộ, với một số ngoại lệ như những người đang sống trong khu vực quản lý riêng của quân đội và công an.
Thời điểm điều tra được quy định từ 0 giờ ngày 01/4/2024, kéo dài trong vòng một tháng, kết thúc vào ngày 30/4/2024. Điều này sẽ tạo ra một cơ sở thông tin chính xác và đầy đủ về dân số và nhà ở, giúp cho việc quản lý và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững hơn.
Điều tra DSGK 2024, với việc áp dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp, đánh dấu một bước tiến mới trong việc thu thập thông tin dân số và nhà ở tại Việt Nam. Phương pháp này tập trung vào việc ĐTV tiếp cận trực tiếp các hộ dân để thu thập thông tin, đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của dữ liệu. Điều tra viên (ĐTV) được giao nhiệm vụ đến từng hộ dân để hỏi và ghi lại các câu trả lời vào phiếu điều tra điện tử được thiết kế trên thiết bị di động thông minh (CAPI). Điều này giúp tăng cường tính hiệu quả và tiện lợi trong việc thu thập thông tin, đồng thời giảm thiểu sai sót có thể xuất hiện khi sử dụng phương tiện ghi chép thủ công.
Tuy nhiên, nhận thức được rằng không phải mọi đối tượng điều tra đều có thể tiếp cận dễ dàng, hoặc không thể tiếp cận nhiều lần, Cục trưởng Cục Thống kê đã quyết định áp dụng các phương pháp thu thập thông tin phù hợp hơn. Trong các trường hợp như vậy, Cục sẽ sử dụng phương pháp gửi mẫu phiếu giấy hoặc phiếu điện tử (CAPI hoặc Webform) để đối tượng điều tra tự cung cấp thông tin. Điều này giúp bảo đảm tính bảo mật thông tin và tiện lợi cho người cung cấp thông tin.
Trong quá trình điều tra, người cung cấp thông tin được xác định là Chủ hộ, hoặc người trưởng thành am hiểu về các thành viên trong hộ khi chủ hộ đi vắng. Điều này đảm bảo rằng thông tin thu thập được là chính xác và đáng tin cậy. Nếu có thông tin về thành viên hộ mà chủ hộ không nắm chắc, ĐTV sẽ tiến hành phỏng vấn trực tiếp thành viên hộ để thu thập thông tin.
Điều tra DSGK 2024 sẽ thu thập thông tin về 7 nội dung chính, bao gồm thông tin về nhân khẩu học, di cư, giáo dục, hôn nhân, lịch sử sinh của phụ nữ từ 10 - 49 tuổi, người chết trong hộ, và điều kiện sống của hộ. Điều này giúp tạo ra một cơ sở dữ liệu đa chiều, cung cấp thông tin phong phú và đầy đủ về tình hình dân số và nhà ở tại Việt Nam. Để thu thập thông tin này, điều tra DSGK 2024 sử dụng 03 loại phiếu khác nhau, mỗi phiếu phục vụ cho một mục đích cụ thể.
Công bố kết quả của điều tra này dự kiến vào tháng 11-12/2024, cùng với các báo cáo phân tích chuyên đề sẽ được công bố vào năm 2025. Điều này sẽ giúp cho việc quản lý và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững hơn.
2. Trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan, tổ chức trong công tác dân số
Căn cứ vào các quy định của Điều 5 Pháp lệnh dân số 2003, chúng ta có thể thấy rằng quy định về trách nhiệm của nhà nước, cơ quan và tổ chức trong công tác dân số là cực kỳ quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.
Trước hết, nhà nước được quy định có trách nhiệm thiết lập chính sách và biện pháp nhằm triển khai công tác dân số, đồng thời thực hiện xã hội hoá công tác dân số. Điều này đảm bảo rằng các hoạt động liên quan đến dân số được tổ chức và triển khai một cách có hệ thống và hiệu quả, đồng thời bảo đảm điều kiện thuận lợi cho công tác dân số phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Để thúc đẩy công tác dân số, nhà nước cũng cần có chính sách khuyến khích tổ chức và cá nhân tham gia đầu tư, hợp tác, giúp đỡ và hỗ trợ các chương trình chăm sóc sức khoẻ sinh sản, kế hoạch hoá gia đình, nhằm nâng cao chất lượng dân số. Đặc biệt, những biện pháp này cần ưu tiên đối với những đối tượng dân tộc thiểu số, người nghèo, cũng như các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Ngoài ra, cơ quan quản lý nhà nước về dân số có trách nhiệm chỉ đạo thực hiện công tác dân số, phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên để triển khai công tác dân số, đồng thời đảm bảo việc thi hành pháp luật về dân số được thực hiện đúng đắn. Các cơ quan và tổ chức trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình cũng có trách nhiệm lồng ghép các yếu tố dân số vào quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
Đồng thời, họ cần thực hiện các hoạt động tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức và thực hiện công tác dân số trong cộng đồng. Cung cấp các loại dịch vụ dân số và tổ chức thực hiện pháp luật về dân số cũng là trách nhiệm quan trọng của họ. Tóm lại, việc tuân thủ và thực hiện các quy định của Pháp lệnh dân số 2003 là vô cùng cần thiết để đảm bảo rằng các hoạt động liên quan đến dân số được thực hiện một cách hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.
3. Nội dung quản lý nhà nước về dân số như thế nào?
Theo quy định của Điều 33 Pháp lệnh dân số 2003, nhiệm vụ của quản lý nhà nước về dân số là vô cùng đa dạng và cụ thể, đảm bảo rằng mọi hoạt động liên quan đến dân số được tổ chức và thực hiện một cách có hệ thống và hiệu quả nhất.
Trước hết, quản lý nhà nước cần thực hiện việc xây dựng, tổ chức và chỉ đạo thực hiện các chiến lược, quy hoạch, chương trình, kế hoạch và các biện pháp thực hiện công tác dân số. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức để đảm bảo rằng mọi hoạt động đều đi đúng hướng và đạt được hiệu quả cao nhất.
Ngoài ra, quản lý nhà nước còn có trách nhiệm ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về dân số, đảm bảo rằng mọi quy định đều được thực hiện đúng đắn và có hiệu lực pháp lý. Một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nước về dân số là tổ chức, phối hợp thực hiện công tác dân số giữa các cơ quan nhà nước, đoàn thể nhân dân và các tổ chức, cá nhân tham gia công tác dân số. Điều này giúp tạo ra sự đồng thuận và hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách và biện pháp liên quan đến dân số. Quản lý nhà nước cũng có trách nhiệm quản lý, hướng dẫn nghiệp vụ về tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý nhà nước về dân số, đảm bảo rằng các cán bộ được đào tạo và bồi dưỡng đầy đủ để thực hiện công việc một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.
Việc tổ chức, quản lý công tác thu thập, xử lý, khai thác, lưu trữ thông tin, số liệu về dân số cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nước về dân số. Điều này giúp tạo ra cơ sở dữ liệu đầy đủ và chính xác, từ đó hỗ trợ quyết định chính sách và phát triển kế hoạch cho dân số. Đồng thời, việc thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dân số cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nước, nhằm tận dụng các nguồn lực và kinh nghiệm quốc tế để nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác dân số.
Cuối cùng, quản lý nhà nước cũng có trách nhiệm kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về dân số, đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm đều được xử lý đúng đắn và nghiêm túc theo quy định của pháp luật.
Xem thêm bài viết: Nguyên nhân chủ yếu dân số Liên bang Nga giảm là do?
Khi có thắc mắc về quy định pháp luật, liên hệ ngay đến hotline 19006162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn để được tư vấn.
