Cơ quan Năng lượng Quốc tế là gì? Thẩm quyền và trách nhiệm của cơ quan Năng lượng Quốc tế?

1. Cơ quan Năng lượng Quốc tế 

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (tiếng Anh: International Energy Agency, tiết tắt là IEA, tiếng Pháp: Agence internationale de l'énergie) là một tổ chức tự trị liên chính phủ có trụ sở ở Paris, được thành lập trong khuôn khổ của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vào năm 1974 ngay sau cuộc khủng hoảng dầu lửa 1973. Ban đầu Cơ quan Năng lượng quốc tế nhắm mục đích đáp ứng các sự gián đoạn trong việc cung cấp dầu lửa, cũng như cung cấp các thông tin về số liệu thống kê của thị trường dầu quốc tế cùng các ngành năng lượng khác.

Cơ quan Năng lượng quốc tế hoạt động như một nhà cố vấn chính sách cho các nước thành viên của mình, nhưng cũng làm việc với các nước không thành viên, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ và Nga. Nhiệm vụ của Cơ quan đã mở rộng để tập trung vào các "tiêu chí" của chính sách năng lượng đúng đắn: an ninh năng lượng, phát triển kinh tế, và bảo vệ môi trường. Tiêu chí chót nhằm tập trung vào việc làm giảm nhẹ sự biến đổi khí hậu. Cơ quan Năng lượng quốc tế có một vai trò lớn trong việc xúc tiến các nguồn năng lượng thay thế (bao gồm cả năng lượng tái tạo), các chính sách năng lượng hợp lý, và việc hợp tác kỹ thuật học năng lượng đa quốc gia.

Các nước thành viên của Cơ quan được yêu cầu phải duy trì mức dự trữ tổng số dầu tương đương với ít nhất 90 ngày của lượng nhập khẩu ròng của năm trước. Vào cuối tháng 7 năm 2009, các nước thành viên Cơ quan đã có một kho dự trữ hỗn hợp hầu như tới 4.300.000.000 thùng dầu (680.000.000 m3).

Giám đốc điều hành của IEA hiện nay là Nobuo Tanaka, Phó Giám đốc điều hành là Đại sứ Richard Jones.

2. Tổng quan về cơ quan Năng lượng Quốc tế 

IAEA đặt trụ sở ở Viên, nước Áo (tại Trung tâm quốc tế Viên). 144 quốc gia thành viên của IAEA gửi đại biểu đến dự họp Đại hội đồng (General Conference) hằng năm thường niên để cử ra 35 thành viên vào Ban Thống đốc (Board of Governors). Là một cơ quan hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận, Ban Thống đốc họp năm lần trong năm để chuẩn bị những nghị quyết cho Đại hội đồng. Các kỳ họp của Đại hội đồng được tổ chức tại Trung tâm quốc tế Viên.Thêm vào đó, IAEA còn hỗ trợ một trung tâm nghiên cứu có trụ sở tại Trieste,Italia. Trung tâm này đặt dưới quyền quản lý của Tổ chức Giáo dục, khoa học, văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO).

IAEA là diễn đàn liên chính phủ về hợp tác khoa học và kỹ thuật trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân vì mục đích hoà bình, cung cấp một hệ thống phòng ngừa quốc tế chống lại việc lạm dụng cũng như giúp hỗ trợ việc ứng dụng các biện pháp an toàn cho công nghệ này. Sau thảm hoạ Chernobyl, năm 1986, IAEA đã mở rộng các nỗ lực vì mục tiêu đảm bảo an toàn trong lĩnh vực nghiên cứu, sử dụng năng lượng hạt nhân của mình.

Từ năm 1981 đến năm 1997, IAEA được đặt dưới quyền lãnh đạo của Hans Blix, trong thời gian này, Hoa Kỳ và Anh Quốc cho rằng Iraq đã sản xuất vũ khí hạt nhân nhằm tìm cớ can thiệp quân sự vào I rắc. Lãnh đạo hiện nay của IAEA là người Ai Cập, Mohamed ElBaradei. Tại Đai hội đồng thứ 49, El Baradei được phê chuẩn đảm nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc cho đến năm 2009.

Khi việc phổ biến hạt nhân phát triển mạnh trong thập niên 1990, IAEA được giao nhiệm vụ điều tra và thanh tra các vụ việc khả nghi vi phạm Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân theo sự uỷ quyền của Liên hợp quốc, dù vậy, tổ chức này chỉ báo cáo vụ việc cho Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cơ quan duy nhất của Liên hợp quốc có quyền đưa ra các biện pháp cưỡng chế. Các kết quả thanh tra của tổ chức này thường rất thu hút sự chú ý của công luận trên toàn thế giới. Cho đến nay đã không có nhiều thay đổi trong cơ cấu tổ chức của IAEA.

Năm 2005, IAEA và Tổng Giám đốc Mohamed El Baradei được trao tặng giải thưởng Nobel hoà bình vì những cống hiến xuất sắc trong lĩnh vực an toàn hạt nhân và phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Trong bài diễn văn của mình, El Baradei nói rằng chỉ cần 1% số tiền được dùng để phát triển các loại vũ khí mới cũng đủ để nuôi sống toàn thể thế giới.

Tháng 2 năm 2003, Mohamed ElBaradei đến Iran với một nhóm thanh tra để điều tra chương trình hạt nhân của Iran. Vào khoảng tháng Mười, El Baradei tuyên bố rằng không có chứng cớIranđang theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân. Tháng 12 năm 2003, Iran ký nghị định thư bổ sung tại trụ sở IAEA ở Viên, và thực hiện phù hợp với những điều khoản của nghị định thư trong khi chờ đợi nghị định thư này được phê chuẩn.

Ngày 9 tháng 8 năm 2005, AyatollahAli Khamenei- Lãnh đạo tinh thần tối cao của Iran đã ban hành một sắc chỉ tôn giáo (fatwa) cấm sản xuất, tàng trữ và sử dụng các loại vũ khí hạt nhân. Toàn văn sắc chỉ này được đưa ra trong một thông cáo chính thức tại một cuộc họp với IAEA ở Viên.

Tháng 9 năm 2005, Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tếkết luận trong một bản tường trình rằng từ nhiều năm qua Iran không có khả năng sản xuất vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, ngày 9 tháng 1 năm 2006, Iran tuyên bố tái lập chương trình nghiên cứu và phát triển năng lượng hạt nhân bất kể những phản ứng và áp lực đến từ Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và Nga.

3. Thẩm quyền của tổ chức

- Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để phát triển và sử dụng năng lượng hạt nhân trên toàn thế giới vào những mục đích hòa bình cũng như hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử; hành động với tư cách trung gian khi được đề nghị, để yêu cầu một quốc gia thành viên cung cấp cho quốc gia khác các dịch vụ, sản phẩm, thiết bị hoặc công trình; thực hiện mọi hoạt động hoặc cung cấp mọi hỗ trợ nhằm góp phần phát triển hoặc sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hòa bình, hoặc góp phần vào hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này;

- Phù hợp với Quy chế này, nỗ lực cung cấp các sản phẩm, dịch vụ, thiết bị và công trình cần thiết cho sự phát triển và sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hòa bình, đặc biệt là để sản xuất điện năng, và cho hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này, trên cơ sở có tính đến nhu cầu của các khu vực kém phát triển trên thế giới;

- Tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi thông tin khoa học và kỹ thuật về việc sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hòa bình;

- Phát triển trao đổi và phương tiện đào tạo các nhà nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hòa bình;

- Xây dựng và áp dụng các biện pháp nhằm đảm bảo rằng các chất phân rã hạt nhân và các sản phẩm khác, các dịch vụ, thiết bị, công trình và thông tin do Cơ quan cung cấp hoặc được cung cấp theo yêu cầu, dưới sự chỉ đạo hoặc sự kiểm soát của Cơ quan không được sử dụng vào các mục đích quân sự; mở rộng áp dụng các biện pháp bảo đảm này theo yêu cầu của các bên đối với mọi điều ước song phương hoặc đa phương hoặc, theo yêu cầu của một Quốc gia, đối với từng hoạt động của Quốc gia này trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử;

- Trên cơ sở tham khảo ý kiến các cơ quan có thẩm quyền của Liên Hợp Quốc và các thiết chế chuyên môn có liên quan và, trong trường hợp cần thiết, phối hợp với các cơ quan này để xây dựng hoặc thông qua các tiêu chuẩn an toàn nhằm bảo vệ sức khỏe và giảm thiểu đến mức thấp nhất các nguồn gây nguy hiểm cho người và tài sản (kể cả các tiêu chuẩn lao động); ban hành quy định để áp dụng các tiêu chuẩn này đối với các hoạt động do Cơ quan tiến hành cũng như đối với mọi hoạt động có sử dụng đến các sản phẩm, dịch vụ, thiết bị, công trình và thông tin do Cơ quan cung cấp hoặc được cung cấp theo yêu cầu, dưới sự chỉ đạo hoặc dưới sự giám sát của Cơ quan; ban hành các quy định để áp dụng các tiêu chuẩn đó, theo yêu cầu của các bên, đối với các hoạt động thực hiện trong khuôn khổ một điều ước song phương hoặc đa phương, hoặc, theo yêu cầu của một Quốc gia, đối với từng hoạt động của Quốc gia này trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử;

- Mua hoặc lắp đặt các công trình , trang thiết bị cần thiết cho việc thực hiện các thẩm quyền được trao trong trường hợp các công trình , trang thiết bị mà Cơ quan được cung cấp tại khu vực liên quan không đáp ứng được yêu cầu hoặc chỉ được cung cấp cho Cơ quan với những điều kiện không phù hợp;

4. Trách nhiệm của Tổ chức

- Hành động theo những mục tiêu và nguyên tắc đã được Liên Hợp Quốc thông qua nhằm củng cố hòa bình và hợp tác quốc tế, phù hợp với chính sách do Liên Hợp Quốc theo đuổi nhằm thực hiện mục tiêu giải trừ quân bị trên toàn thế giới, đồng thời phù hợp với mọi điều ước quốc tế được ký kết trên cơ sở chính sách này;

- Thiết lập cơ chế kiểm soát đối với việc sử dụng các chất phân rã hạt nhân do Cơ quan tiếp nhận, nhằm mục đích đảm bảo rằng các sản phẩm này chỉ được sử dụng vào mục đích hòa bình;

- Phân bổ nguồn lực của Cơ quan nhằm đảm bảo nguồn lực đó được sử dụng hiệu quả và phục vụ được lợi ích chung của tất cả các khu vực trên thế giới, trên cơ sở có tính đến những nhu cầu đặc biệt của các khu vực kém phát triển;

- Trình báo cáo hoạt động hàng năm lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, và lên Hội đồng bảo an nếu cần thiết. Trong trường hợp có những vấn đề đặt ra trong khuôn khổ hoạt động của Cơ quan mà những vấn đề đó thuộc thẩm quyền giải quyết của Hội đồng bảo an thì Cơ quan đệ trình vấn đề đó lên Hội đồng bảo an, cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc duy trì hòa bình và an ninh trên thế giới; Cơ quan cũng có thể áp dụng các biện pháp mà Quy chế này cho phép, đặc biệt là các biện pháp quy định tại khoản C điều 12.

- Nộp cho Hội đồng kinh tế và xã hội và cho các cơ quan khác của Liên Hợp Quốc báo cáo về những vấn đề thuộc thẩm quyền của Hội đồng và các cơ quan đó.

+ Trong quá trình thực hiện các chức năng của mình, khi dành sự hỗ trợ cho các Quốc gia thành viên, Cơ quan không được đặt ra các điều kiện chính trị, kinh tế, quân sự hoặc các điều kiện khác không phù hợp với quy định tại Quy chế này.

+ Phù hợp với quy định tại Quy chế này và phù hợp với quy định tại các hiệp định ký giữa Cơ quan với một quốc gia hoặc một nhóm quốc gia theo quy định tại Quy chế này, Cơ quan thực hiện các chức năng của mình trên cơ sở tôn trọng quyền chủ quyền của các Quốc gia.

5. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế 

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (hoặc Cơ quan Nguyên tử Năng Quốc tế, viết tắt là IAEA từ tiếng Anh International Atomic Energy Agency) là tổ chức quốc tế thành lập ngày 29 tháng 7 năm 1957 với mục đích đẩy mạnh việc sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình và ngăn chặn việc sử dụng năng lượng nguyên tử trong mục đích quân sự. Trong bài diễn văn "Nguyên tử cho Hoà bình" đọc trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc năm 1953, Tổng thống Hoa Kỳ, Dwight D. Eisenhower, đã đưa ra ý tưởng thiết lập tổ chức quốc tế này với mục tiêu kiểm soát và phát triển việc sử dụng năng lượng nguyên tử đúng hướng. Cơ quan này và giám đốc điều hành Mohamed ElBaradei được trao giải Nobel Hòa bình năm 2005. Hiện giám đốc điều hành của cơ quan này là ông Yukiya Amano.

IAEA đặt trụ sở ở Viên, nước Áo (tại Trung tâm Quốc tế Wien). 139 quốc gia thành viên của IAEA gởi đại biểu đến dự họp Đại hội đồng (General Conference) thường niên để cử ra 35 thành viên vào Hội đồng thống đốc (Board of Governors). Là một cơ quan hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận, Hội đồng thống đốc IAEA họp năm lần trong năm để chuẩn bị những nghị quyết cho Đại hội đồng. Các kỳ họp của Đại hội đồng được tổ chức tại Trung tâm Áo Wien, cách trụ sở IAEA một khu phố.

Thêm vào đó, IAEA còn hỗ trợ một trung tâm nghiên cứu đặt tại Trieste, Ý. Trung tâm này đặt dưới quyền quản lý của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO).