1. Quả sơn tra là gì?
Sơn tra hay còn có một số tên gọi khác như: Dã sơn tra, Xích qua tử, Bắc sơn tra, Nam sơn tra, Thử tra, Hầu lê, Mao tra, Phàm tử,... Có tên khoa học là Crataegus cuneara Sied, thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).
Cây Sơn tra có thân gỗ, sống lông năm, xung quanh thân và cành non được bao phủ bởi nhiều lông tơ mịn. Tùy từng vị trí địa lý khác nhau mà Sơn tra có sự phát triển về hình dạng, kích thước và một số thành phần hóa học khác nhau:
- Bắc Sơn tra: cây sống ở phía Bắc Trung Quốc, thân cao khoảng 6m, nhiều cành, cành có gai nhọn, lá có hình trứng, mọc so le, quả hình cầu kích thước 1-1,5cm, quả chín có màu đỏ.
- Nam Sơn tra (Dã Sơn tra): thân cây cao khoảng 15m, có nhiều gai nhỏ quanh thân, lá dài, rộng, hoa mọc thành tán. Quả hình cầu đường kính 1-1.2cm, khi chín có màu vàng và đỏ.
Người ta thường dùng quả Sơn tra để làm dược liệu chữa bệnh. Khi quả chín, Sơn tra được thu hái rửa sạch, phơi khô và thái lát mỏng đem đi phơi sấy, bảo quản để dùng dần.
Trước đây Sơn tra hoàn toàn nhập từ nước ngoài để làm dược liệu, tuy nhiên gần đây người ta đã chứng minh cây chua chát (Malus doumeri (Bois) Chev, hay Docynia doumeri (Bois) Schneid) và cây táo mèo (Docynia indica Mall) Dec) có tác dụng tương tự để thay thế.
Bộ phận làm thuốc - Bảo quản
Bộ phận làm thuốc:
- Quả sơn tra dạng cầu, bên ngoài vỏ nâu bóng, hơi nhăn nheo, vân lốm đốm, ở giữa là phần thịt màu nâu, cứng chắc, bao lấy 5 hạch cứng.
- Lấy quả chín khô, cắt thành từng lát kích thước trung bình dày 0,5 cm, đường kính khoảng 1,5 cm. Những lát này có hình tròn, hơi cong, có thể còn mang cuống quả nên bị cắt ngang hay dọc.
- Vị ngọt chua, vụn < 2%, độ ẩm < 13%, khoanh to, vỏ đỏ, cùi dầy, ít hạt là loại dược liệu tốt.
- Hạt màu nâu đậm, hình trúng, phần vỏ cứng.
Bảo quản: Dược liệu nếu quả trải qua sơ chế cần để nơi khô ráo, thông thoáng, tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp.
2. Công dụng của quả sơn tra đối với sức khỏe
Chứa nhiều chất chống oxy hóa cho cơ thể
Theo chuyên trang bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, quả sơn tra cung cấp nhiều polyphenol, đây là hợp chất giúp chống oxy mạnh mẽ. Polyphenol có tác dụng bảo vệ cơ thể khỏi những tác động xấu của gốc tự do, gốc tự do là nguyên nhân gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm.
Polyphenol trong quả sơn tra có thể ngăn ngừa lão hoá da sớm, bệnh ung thư, giảm nguy cơ mắc các nhiễm trùng, bệnh tiểu đường, và các bệnh liên quan đến về tim.
Khả năng chống viêm mạnh mẽ
Tình trạng viêm là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các như hen suyễn, tiểu đường và 1 số bệnh ung thư.
Một vài nghiên cứu cho thấy, sử dụng quả sơn tra có thể làm giảm các hợp chất gây viêm trong cơ thể, góp phần làm giảm viêm và các triệu chứng của các bệnh nguy hiểm.
Giúp điều hòa huyết áp
Trong y học cổ truyền, quả sơn tra là 1 trong những bài thuốc được dùng để hỗ trợ cho việc điều trị tăng huyết áp.
Các nghiên cứu cho rằng, quả sơn tra chứa một chất giúp giãn mạch và thư giãn các mạch máu trong cơ thể, từ đó góp phần làm giảm mức huyết áp cao một cách hiệu quả.
Một nghiên cứu đã chỉ ra người bệnh cao huyết áp dùng chiết xuất quả sơn tra 1200mg/ngày trong vòng 13 tuần sẽ cải thiện chỉ số huyết áp đáng kể.
Giảm cholesterol
Các cholesterol xấu có thể gây ra các tình trạng như xơ vữa động mạch, gây tích tụ các mảng bám trong mạch máu. Nếu những mảng bám này tích tụ trong thời gian dài có thể gây tắc nghẽn các mạch máu và dẫn đến đau tim hoặc đột quỵ.
Sử dụng chiết xuất quả sơn tra có khả năng cải thiện mức cholesterol trong cơ thể. Các nhà khoa học cho rằng, việc sử dụng chiết xuất từ quả sơn tra sẽ làm giảm mức cholesterol xấu LDL cũng như mức mỡ máu trong gan.
Hỗ trợ hệ tiêu hoá
Loại quả này chứa nhiều chất xơ, giúp hệ tiêu hoá tránh được các bệnh thường gặp như táo bón, viêm loét dạ dày và kích thích sự phát triển của các lợi khuẩn đường ruột. Những lợi khuẩn đường ruột này góp phần cho bạn có một hệ tiêu hoá khoẻ mạnh.
Việc tiêu thụ quả sơn tra vào cơ thể còn làm giảm đáng kể các kiểu chứng khó tiêu, loại quả này giúp bảo vệ dạ dày tương tự như 1 loại thuốc chống viêm loét.
Giúp ngăn ngừa tình trạng rụng tóc
Một lợi ích khác của quả sơn tra chính là ngăn ngừa hiệu quả tình trạng rụng tóc. Việc sử dụng chiết xuất từ quả sơn tra trong thời gian dài có thể giúp kích thích sự mọc tóc, đồng thời thúc đẩy tóc khoẻ mạnh hơn, dày hơn.
Giàu pectin
Pectin là một nguồn chất xơ tốt cho cơ thể. Quả sơn tra với hàm lượng pectin phong phú có tác dụng giảm mức cholesterol, ngăn ngừa táo bón, kích thích hoạt động của đường ruột. Hàm lượng pectin còn có lợi cho việc giảm cân.
Ngăn ngừa bệnh Alzheimer
Hàm lượng flavonoid trong quả sơn tra có thể có hiệu quả trong việc ngăn ngừa chứng mất trí nhớ và tổn thương thần kinh. Do đó, những người cao tuổi ăn quả sơn tra sẽ kiểm soát các bệnh liên quan đến thần kinh như mất trí nhớ, Alzheimer.
Giảm căng thẳng
Quả sơn tra còn giúp an thần, giảm các triệu chứng lo âu, căng thẳng. Khi sử dụng chiết xuất từ quả sơn tra, có thể giúp bạn cảm thấy thoải mái và bớt lo lắng hơn.
Quả sơn tra đang được nghiên cứu để trở thành 1 phương pháp điều trị cho các rối loạn thần kinh trung ương, chẳng hạn như chứng lo lắng hoặc trầm cảm. Nếu bạn muốn bổ sung quả sơn tra nhưng đang điều trị bằng thuốc, bạn hãy trao đổi cụ thể với bác sĩ, tuyệt đối không dừng bất cứ loại thuốc điều trị nào.
Hỗ trợ để điều trị bệnh tim
Quả sơn tra được 2 nhà nghiên cứu Pootguôcxki B. B. (1951) và Checnuxep (1954) chứng minh rằng loại quả này có khả năng giảm sự kích thích của cơ tim. Làm tăng sự tuần hoàn ở mạch máu tim và mạch máu não.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích những người mắc bệnh suy tim nên sử dụng quả sơn tra với các loại thuốc điều trị. Liều lượng tối thiểu cho người bị suy tim là 300 mg/ngày. Tuy nhiên, bạn vẫn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để xác định việc sử dụng quả sơn tra có phù hợp với tình trạng hiện tại.
3. Một số bài thuốc chữa bệnh từ quả sơn tra
Bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa
- Sơn tra (10g), Hoàng liên (2g), Trần bì (5g), Chỉ thực (6g). Sắc tất cả nguyên liệu lấy nước uống 2-3 lần/ ngày.
- Hoặc: Tán bột Sơn tra, Mộc hương, Thanh bì với hàm lượng bằng nhau, hòa với nước uống 4g/ lần x 2 lần/ ngày.
Bài thuốc điều trị đau bụng, tiêu chảy, đi phân lỏng
- Sơn tra (10g) tán bột mịn rồi pha với nước sôi hoặc nấu thành siro cho trẻ em uống. Liều dùng: 5-10ml/ lần x 3 lần/ ngày.
Bài thuốc chữa ợ chua, ợ hơi, ợ nóng
- Sơn tra sống (20g) và Sơn tra sao vàng (20g), sắc nước uống trong ngày.
Bài thuốc điều trị kiết lỵ mới phát
- Sơn tra (30g) sắc với lượng nước vừa ngập, sau khi gần cạn nước cho thêm 30g đường mía, Tế trà sắc đến khi thu được hỗn hợp đặc quánh. Uống sau khi đun để đạt hiệu quả tốt nhất.
Bài thuốc điều trị bệnh ghẻ
- Nấu Sơn tra khô với nước, sau đó dùng để tắm hoặc rửa tại vị trí bị ghẻ lở, nên sử dụng thuốc tắm khi còn ấm để đạt hiệu quả, thận trọng bỏng da.
Bài thuốc chữa huyết áp thấp
- Sơn tra và Ty thế mỗi vị hàm lượng bằng nhau, phơi khô rồi tán mịn. Uống chung với nước sắc lá Ngải cứu hàng ngày.
Bài thuốc chữa đau bụng do ứ trệ sau sinh, kinh nguyệt không đều, máu cục
- Sơn tra (40g) sắc với nước vừa ngập, sau đó bỏ bã hòa với đường uống như khi đau bụng.
Bài thuốc điều trị nhức mỏi ở người cao tuổi
- Sơn tra, Lộc nhung (nướng) với hàm lượng bằng nhau, tán bột mịn. Hòa bột với mật ong tạo viên hoàn kích thước bằng hạt ngô. Uống 50 viên cùng rượu ấm 2 lần/ ngày.
Bài thuốc điều trị tăng Cholesterol máu
- Sơn tra và Mạch nha lượng bằng nhau, sắc cho cô đặc. Mỗi lần uống 30g x 2 lần/ ngày, dùng liên tục trong 14 ngày.
