1. Tết là gì?

Tết hay Tết Nguyễn Đán là dịp lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt. Đó là thời điểm giao thoa giữa năm cũ và năm mới, thể hiện sự gắn kết trong cộng đồng, gia tộc và gia đình. Tết Nguyễn Đán cũng là một trong những giá trị tâm linh, đồng thời là giá trị tình cảm sâu sắc của người Việt.

Tết Nguyên Đán là lễ hội truyền thống lớn nhất trong năm của người Việt. Tết đến xuân về không chỉ là niềm khao khát của biết bao đứa trẻ để được xúng xính quần áo mới, được ăn bánh mứt và nhất là được nhận lì xì mà nó còn mang một ý nghĩa vô cùng sâu sắc. Đó là điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới, giữa một chu kỳ vận hành của đất trời, vạn vật cỏ cây; còn thể hiện sự gắn kết trong cộng đồng, gia tộc và gia đình. Tết Nguyên đán còn là dịp để hướng về cội nguồn. Đó là giá trị tâm linh, cũng là giá trị tình cảm sâu sắc của người Việt, trở thành truyền thống tốt đẹp.

Tết Nguyên Đán - hay còn gọi là Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền hay đơn giản là: Tết. “Tết” là cách đọc âm Hán - Việt của chữ “tiết”. Hai chữ "Nguyên Đán" có gốc chữ Hán: "Nguyên" có nghĩa là sự khởi đầu hay sơ khai và "Đán" là buổi sáng sớm. Cho nên đọc đúng phiên âm phải là "Tiết Nguyên Đán". Tết Nguyên Đán được người Việt Nam gọi với cái tên rất thân thương "Tết Ta", là để phân biệt với "Tết Tây" hay Tết Dương lịch.

 

2. Nguồn gốc của Tết Nguyên Đán

Sự khởi đầu của Tết Nguyên đán bắt nguồn Trung Quốc cổ đại, sau đó du nhập vào Việt Nam thời kỳ 1000 năm Bắc Thuộc. Trải qua những thăng trầm lịch sử, ngày nay Tết Nguyên đán mang đậm bản sắc văn hóa riêng của người Việt. Đây là lễ hội truyền thống lớn nhất trong năm, tượng trưng cho sự thống nhất, thịnh vượng và là lễ hội của hy vọng mới cho tương lai.

Theo lịch sử Trung Quốc, có nhiều giả thuyết được đặt ra về sự ra đời của Tết, trong số đó, giả thuyết nhận được nhiều sự đồng thuận nhất là: Tết Nguyên đán đã có lịch sử từ thời Tam Hoàng Ngũ đế, khoảng hơn 4000 năm trước. Vào một ngày nọ hơn hai nghìn năm trước Công nguyên, sau khi Đế Thuấn (2255 TCN - 2207 TCN), một trong những vị vua huyền thoại thời Trung Hoa cổ đại, sau khi tiếp quản ngai vàng đã dẫn các thuộc hạ của mình hành lễ trời đất. Từ đó, người dân coi ngày này là ngày đầu năm, tức ngày rằm tháng Giêng. Tương truyền rằng đây là nguồn gốc của Tết Nguyên tiêu, sau này được gọi là Tết Nguyên đán. 

Tuy nhiên, ngày Tết ở các triều đại Trung Quốc không nhất quán: nhà Hạ dùng tháng Mạnh Xuân, tức tháng giêng là tháng đầu tiên, nhà Thương lại lấy tháng mười hai âm lịch (tháng 12) làm tháng đầu tiên. Sau đó, khi tiên vương Tần Thủy Hoàng thống nhất đất nước, ông đã chọn tháng 10 là tháng bắt đầu cho một năm mới.

Năm 104 TCN, hai nhà thiên văn học dân gian thời Tây Hán (202 TCN - 8) là Lạc Hạ Hoành và Đặng Bình theo yêu cầu của nhà vua, đã tạo ra lịch Thái Sơ, quy định tháng giêng là tháng khởi đầu của một năm, đồng thời thiết kế tháng nhuận có thể là bất kỳ tháng nào. Từ đó về sau, trải qua bao nhiêu thời đại, không còn nhà vua nào thay đổi về tháng Tết nữa. Sau đó, bộ lịch này dần phát triển thành Âm lịch hay Nông lịch mà ngày nay được nhiều quốc gia sử dụng. 

 

3. Ý nghĩa của Tết Nguyên Đán

Tết Nguyên Đán là một dịp lễ quan trọng và là lễ hội lớn trong văn hóa người Việt ta. Đây là dịp để tất cả mọi người tạm gác lại công việc, trở về sum họp với gia đình. Không chỉ là dịp nghỉ ngơi, sum họp của những người con đất Việt, Tết Nguyên Đán còn mang những ý nghĩa văn hóa sâu sắc.

Tết là thời điểm giao thoa giữa trời và đất, con người và thần linh: Tết Nguyên Đán đươc xem là ngày  tốt đẹp, là thời điểm giao hòa giữa trời đất, con người với thần linh. Do đó, nhiều người tin tưởng rằng những ý nghĩ, những mong ước, hành động của mình sẽ được các vị thần linh nghe thấy, thấu hiểu và ban cho phước lành. Theo tín ngưỡng dân gian bắt nguồn từ quan niệm “Ơn trời mưa nắng phải thì”, người nông dân còn cho đây là dịp để tưởng nhớ đến các vị thần linh có liên quan đến sự được, mất của mùa màng như thần Đất, thần Mưa, thần Sấm, thần Nước, thần Mặt trời...

Tết là ngày để hướng về nguồn cội: Trước khi Tết đến, vào những ngày cuối năm, mọi nhà có tập tục tảo mộ là để tưởng nhớ đến những người đã mất tạo nên một ý nghĩa của ngày Tết Nguyên Đán rất hay là ngày hướng về cội nguồn. Đêm giao thừa, nhà nhà đều thắp hương trên bàn thờ của ông bà tổ tiên thể hiện sự biết ơn, hướng về nguồn cội của thế hệ đi sau dành cho thế hệ đi trước. Trong những ngày Tết, trên bàn thờ ông bà, tổ tiên luôn có mâm ngũ quả, bánh mứt, mâm xôi, đĩa thịt nói lên được lòng kính yêu, hiếu đạo vốn có của người Việt ta.

Tết là ngày rước tài lộc: Ngày Tết Nguyên Đán được nhiều người quan niệm là ngày ông Thần Tài gõ cửa từng nhà để ban tiền tài, sự thịnh vượng, sung túc. Đây là dịp để mọi người tranh thủ mở rộng cửa rước tài lộc vào nhà, rước những điều may mắn, tốt đẹp, giàu có nhất từ ông Thần Tài. Nhiều gia đình thường mở cửa suốt ngày để chào đón niềm vui, sự phấn khởi cùng những hy vọng về tiền tài của cải đầy ắp và dần tạo nên một ý nghĩa của ngày Tết Nguyên Đán nữa trong văn hóa của người Việt.

Tết là ngày khởi nghiệp cho năm mới: Ngày Tết đánh dấu sự khởi đầu cho cả một năm dài với những cơ hội, thử thách và sự vận hành mới. Nhiều người thường đi xem giờ tốt, ngày lành, tháng tốt để khởi nghiệp, khai trương cho công việc trong năm mới với hy vọng may mắn, thuận lợi, thành công hơn năm cũ.

Tết là ngày may mắn: Rất nhiều người cho rằng: những ngày đầu năm mới là ngày may mắn, tốt đẹp và sự may mắn ấy luôn hòa quyện trên sắc thắm của cánh hoa đào, rực rỡ màu vàng của hoa mai hay những chiếc lá non xanh hoặc trong những mâm ngũ quả. Vì vậy, rất nhiều người khi đi hái lộc trong đêm giao thừa thường ngắt một vài cành hoa tươi mang về nhà với hy vọng thu thập được nhiều may mắn của mùa xuân.

Tết là khởi đầu của năm mới, đánh dấu sự đổi mới, lạc quan và hy vọng: Người Việt Nam ta tin rằng ngày Tết Nguyên Đán là khởi đầu cho một năm mới, là ngày của sự đổi mới và những niềm tin mới. Vì vậy, mọi người thường tân trang lại nhà cửa cho sạch đẹp, ngăn nắp, sắm sửa trang trí để đón chào năm mới.

 

4. Những điều kiêng kị không nên làm vào mùng 1 Tết

Trong dịp Tết Nguyên Đán, người Việt Nam có những phong tục rất đẹp như: Đoàn tụ bên gia đình, Cúng ông Công ông Táo, Gói bánh chưng bánh tét, Bày mâm ngũ quả, Thăm mộ tổ tiên, Đón giao thừa, Đi chùa hái lộc, Xông đất, Chúc Tết, Mừng tuổi,... Đó là những phong tục mà theo quan niệm của người Việt là có thể mang lại may mắn, bình an cho năm mới. Đón một năm mới đến, ai cũng mong may mắn, hạnh phúc sẽ đến với mình và muốn tránh khỏi xui xẻo. Do vậy, theo quan niệm của người Việt Nam ta, vào ngày mùng 1 Tết cần kiêng kị, tránh những việc có thể đem lại xui xẻo, cụ thể như sau:

Kiêng quét nhà, đổ rác: Ngày mùng một, các gia đình đều kiêng không quét nhà, đổ rác bởi theo quan niệm của người xưa, làm như vậy sẽ hất tài lộc ra khỏi nhà.

Không cho lửa, nước đầu năm: Theo quan niệm của người xưa, lửa tượng trưng cho sự may mắn, gia đình êm ấm còn nước được ví như tài lộc. Chính vì vậy, các gia đình rất kiêng kỵ cho người khác xin lửa, nước đầu năm mới.

Không vay mượn, trả nợ: Người Việt rất kiêng kỵ việc vay mượn, trả nợ trong ngày đầu tháng, đầu năm mới để tránh cho cả năm sẽ rơi vào cảnh túng thiếu, nợ nần, không thuận lợi trong công việc, làm ăn, kinh doanh.

Kiêng nói tục, cãi vã: Ngày Tết là ngày vui nên ai cũng ứng xử vui vẻ, hòa nhã với nhau, tránh to tiếng, nói tục, xô xát để tránh gặp xui xẻo cả năm.

Không làm vỡ đồ đạc: Vỡ, bể là những từ tạo nên sự chia cắt trong gia đình, được xem là không may mắn, là điềm báo sự chia ly. Vì vậy, cần tránh làm vỡ bát, đĩa, ấm chén,gương vì nó báo hiệu sự chia lìa, đổ vỡ.

Người có tang tránh không xông đất: Theo quan niệm của người Việt, người xông đất đầu năm rất quan trọng, là người ảnh hưởng tới sự may mắn hay xui xẻo trong cả năm của gia đình. Chính vì vậy, những người có tang nên tránh xông đất, đi chúc Tết hay thăm hỏi gia đình khác.

Kiêng kị mai táng: Dù sự mất mát là điều không ai mong muốn, song nếu gia đình rơi vào hoàn cảnh có người mất vào đúng ngày mùng 1, cần phải gác lại chuyện buồn ấy, dời việc mai táng sang ngày khác. Bởi lẽ, Tết Nguyên Đán là ngày đầu năm, có ý nghĩa rất thiêng liêng, được xem là ảnh hưởng đến vận hạn của con người trong cả một năm.

Luật Minh Khuê vừa chia sẻ đến quý bạn đọc bài viết Những điều kiêng kị không nên làm vào mùng 1 Tết. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho quý bạn đọc những thông tin hữu ích. Luật Minh Khuê xin cảm ơn!