Giá trị truyền thống về khoan dung ở Việt Nam

Khoan dung, nhân ái Hồ Chí Minh được xây dựng trên nguyên tắc công lý, chính nghĩa, tự do, bình đẳng, không chấp nhận thỏa hiệp vô nguyên tắc với tội ác, bất công, xã hội và tất cả cái gì chà đạp lên "quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc" của mỗi con người và mỗi dân tộc. Người nói: "Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí, đồng bào. Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân".

4. Những đối tượng không nên khoan dung

Ngoài ra, còn có những lực lượng không khoan dung bị xã hội lên án - như Hồ Chí Minh đã từng nói: “Ai đã phạm những lỗi lầm thì phải hết sức sửa chữa; nếu không tự sửa chữa thì Chính phủ sẽ không khoan dung". Hiện nay, đó là các lực lượng buôn lậu ma túy, lâm tặc phá rừng, tham nhũng và tội phạm.

Khoản 3 Điều 29 Bộ luật hình sự thể hiện chính sách khoan dung của Đảng và Nhà nước đối với những người thực hiện tội phạm biết sửa chữa lỗi lầm.

Khoản 3 Điều 29 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định: “Người thực hiện tội phạm nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác, đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự”.

Về cơ bản, việc vận dụng quy định tại khoản 3 Điều 29 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) để miễn trách nhiệm hình sự cho người thực hiện hành vi phạm tội cần được thực hiện linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và đặc thù của từng vụ việc, từng nơi, và quan trọng nhất là sự thống nhất quan điểm giữa các cơ quan tiến hành tố tụng về đường lối giải quyết vụ án. Trên cơ sở đó, cần có cách thức giải quyết và áp dụng khoản 3 Điều 29 BLHS năm 2015 hợp lý, hợp tình và đúng quy định của pháp luật, tránh áp dụng tràn lan, tùy tiện… Hay nói cách khác, việc áp dụng quy định này cần linh hoạt, đúng pháp luật, tránh cứng nhắc, hình thức, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

5. Đặc xá thể hiện tính khoan hồng của Đảng, Nhà nước

Từ khi nước ta giành được độc lập năm 1945 đến nay, đã rất nhiều lần Nhà nước đặc xá tha tù trước thời hạn cho phạm nhân. Ðiểm nổi bật là trong số các phạm nhân được đặc xá, số người tái vi phạm pháp luật chiếm tỷ lệ khá thấp. Ðiều đó cho thấy, đặc xá là một chủ trương lớn, đúng đắn, thể hiện chính sách khoan hồng của Ðảng, Nhà nước và truyền thống nhân đạo của dân tộc ta đối với người bị kết án phạt tù, nhằm khuyến khích họ phấn đấu, học tập, rèn luyện, tiến bộ, trở thành người có ích cho xã hội.

Theo số liệu thống kê của Bộ Công an, từ năm 1990 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá tha tù trước thời hạn cho hơn 142 nghìn người. Ðó là những người đang cải tạo tại các trại giam, trại tạm giam trong cả nước, có quá trình phấn đấu, rèn luyện tu dưỡng cải tạo tốt. Ðiều đáng mừng là trong tổng số người được hưởng lệnh đặc xá của Chủ tịch nước, số người tái vi phạm pháp luật thấp, năm 2000 (3,8%), năm 2007 (0,117%). Hai đợt đặc xá của năm 2009, mặc dù số người được đặc xá lớn (20.599 người) nhưng cũng chỉ có 150 người được đặc xá tái phạm (chiếm 0,72%) và năm 2010, chỉ có 103 người được đặc xá tái vi phạm pháp luật (chiếm 0,59%).

Tỷ lệ người được đặc xá tái vi phạm pháp luật thấp là do công tác xét duyệt đặc xá bảo đảm tính công bằng, đúng luật, đúng đối tượng, nhất là từ khi Quốc hội thông qua Luật Ðặc xá; mặt khác do lực lượng công an, chính quyền cơ sở và các đoàn thể phối hợp chặt chẽ trong công tác tiếp nhận, động viên, giúp đỡ về việc làm, ổn định cuộc sống để người được đặc xá tái hòa nhập cộng đồng, không vi phạm pháp luật và bản thân họ có quá trình rèn luyện, cải tạo tốt.

Ngày 21-11-2007, Quốc hội nước ta thông qua Luật Ðặc xá và luật có hiệu lực từ ngày 1-3-2008. Ngày 4-7-2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 76/2008/NÐ-CP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ðặc xá. Luật Ðặc xá khẳng định tính nhân đạo, tính nhân văn sâu sắc trong chính sách của Ðảng và Nhà nước ta.

Thực hiện chủ trương của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các cơ quan chức năng, chính quyền các địa phương đã nỗ lực thực hiện nhiều biện pháp để tạo điều kiện giúp đỡ người được đặc xá sống hoàn lương, hòa nhập cộng đồng. Tại các trại giam, trại tạm giam đã tổ chức triển khai các lớp học để trang bị kiến thức và tạo điều kiện cần thiết cho người được đề nghị đặc xá hòa nhập cộng đồng, hiểu biết về quyền và nghĩa vụ của người được đặc xá; Luật Giao thông đường bộ; Luật Cư trú, kiến thức về phòng, chống ma túy, HIV/AIDS; kỹ năng tìm kiếm việc làm; kỹ năng hòa nhập cộng đồng... trong đó chú trọng làm tốt công tác tư vấn cá nhân, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng và giúp người được đặc xá giải quyết những khó khăn, vướng mắc nhất là những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Ðồng thời, lồng ghép các nội dung giáo dục với các hoạt động sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi giải trí; phối hợp công an địa phương mời một số gương hoàn lương tốt, tích cực hòa nhập cộng đồng đến trại giam trao đổi, tư vấn cho phạm nhân để họ vững tâm trở về hoàn lương.

LUẬT MINH KHUÊ (Sưu tầm & Biên tập)