Giải bài tập Sinh học 11 Bài 37: Sinh trưởng và phát triển ở động vật

1. Lý thuyết về Sinh trưởng và phát triển ở động vật (sinh học 11 Bài 37)

I. SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT: MỘT KHÁI NIỆM MỞ RỘNG

Sinh trưởng và phát triển trong thế giới động vật không chỉ là một dãy quá trình đơn thuần về tăng kích thước và hình thái. Điều này gồm cả những sự biến đổi phức tạp liên quan đến số lượng tế bào, cấu trúc sinh học, và thậm chí cả sự thay đổi trong hình thức và chức năng của các cơ quan và cơ thể. Phân loại quá trình này, chúng ta có thể chia thành hai loại chính: phát triển không qua biến thái và phát triển qua biến thái.

II. PHÁT TRIỂN KHÔNG QUA BIẾN THÁI

Nhiều loài động vật, bao gồm cả con người, thực hiện quá trình phát triển mà không trải qua bất kỳ biến thái nào. Ví dụ điển hình về trường hợp này chính là sự phát triển của con người.

Giai đoạn phôi thai

Khi nhìn vào sự phát triển của con người, chúng ta có thể tách thành hai giai đoạn cơ bản. Giai đoạn đầu tiên, gọi là giai đoạn phôi thai, diễn ra bên trong tử cung của người mẹ. Tại đây, các tế bào thụ tinh thụ tinh và bắt đầu chia thành nhiều tế bào khác nhau, từ đó hình thành các cơ quan như tim, gan, phổi, và mạch máu. Quá trình này dẫn đến hình thành thai nhi.

Giai đoạn sau khi sinh ra

Giai đoạn thứ hai, sau khi con người ra đời, không trải qua bất kỳ biến thái nào. Trẻ sơ sinh có đặc điểm hình thái và cấu trúc tương tự như người trưởng thành. Điều này ngụ ý rằng phát triển của con người không qua biến thái là quá trình mà con non có các đặc điểm hình thái, cấu trúc và chức năng tương tự với con trưởng thành.

III. PHÁT TRIỂN QUA BIẾN THÁI

Phát triển qua biến thái hoàn toàn

Phát triển qua biến thái hoàn toàn là một loại quá trình phát triển mà đa số loài côn trùng trải qua, bao gồm bướm, ruồi, và ong.

Ví dụ, quá trình phát triển của bướm có thể chia thành hai giai đoạn: giai đoạn phôi và giai đoạn hậu phôi.

- Giai đoạn phôi

Giai đoạn này diễn ra trong trứng đã thụ tinh, trong đó các tế bào phôi bắt đầu phân hóa và hình thành các cơ quan của sâu bướm. Cuối cùng, sâu bướm chui ra từ trứng.

- Giai đoạn hậu phôi

Giai đoạn hậu phôi của bướm là giai đoạn biến thái, trong đó sâu bướm chuyển từ hình dạng sâu bướm thành hình thái bướm trưởng thành. Sự khác biệt về cấu trúc và chức năng giữa sâu bướm và bướm trưởng thành là lớn. Sâu bướm trải qua nhiều lần lột xác để hoàn thiện quá trình này.

Phát triển qua biến thái hoàn toàn ngụ ý rằng ấu trùng có hình dạng, cấu trúc, và chức năng hoàn toàn khác biệt so với con trưởng thành và phải trải qua giai đoạn trung gian (ở côn trùng là nhộng) để biến đổi thành con trưởng thành.

Phát triển qua biến thái không hoàn toàn

Phát triển qua biến thái không hoàn toàn xảy ra ở một số loài côn trùng như châu chấu, cào cào, và gián.

Ví dụ, quá trình phát triển của châu chấu có thể chia thành hai giai đoạn: giai đoạn phôi và giai đoạn hậu phôi.

- Giai đoạn phôi

Giai đoạn này diễn ra trong trứng đã thụ tinh, trong đó các tế bào phôi bắt đầu phân hóa và hình thành các cơ quan của ấu trùng. Ấu trùng sau đó chui ra từ trứng.

- Giai đoạn hậu phôi

Giai đoạn này ở châu chấu có biến thái nhưng khác với biến thái hoàn toàn. Ấu trùng châu chấu phát triển chưa hoàn thiện và trải qua nhiều lần lột xác (khoảng 4 – 5 lần) và sau mỗi lần lột xác ấu trùng lớn lên rất nhanh. Sự khác biệt về hình thái và cấu trúc của ấu trùng giữa các lần lột xác kế tiếp nhau không lớn.

Phát triển qua biến thái không hoàn toàn ngụ ý rằng ấu trùng phát triển chưa hoàn thiện và trải qua nhiều lần lột xác để biến đổi thành con trưởng thành.

2. Giải bài tập Sinh học 11 bài 37: Sinh trưởng và  phát triển ở động vật

Bài 1 (trang 151 SGK Sinh 11): Phân biệt sinh trưởng với phát triển.

Lời giải:

- Sinh trưởng của cơ thể động vật là quá trình tăng kích thước của cơ thể do tăng số lượng và kích thước tế bào.

- Phát triển của cơ thể động vật là quá trình biến đổi bao gồm sinh trưởng, phân hóa (biệt hóa) tế bào và phát sinh hình thái các cơ quan và cơ thể.

Bài 2 (trang 151 SGK Sinh 11): Cho biết tên vài loài động vật có phát triển không qua biến thái, qua biến thái hoàn toàn và qua biến thái không hoàn toàn.

Lời giải:

- Động vật phát triển không qua biến thái: Cá chép, rắn, bồ câu, chó, mèo, chuột, ...

- Động vật phát triển qua biến thái hoàn toàn: Cánh cam, bướm, bọ rùa,...

- Động vật phát triển qua biến thái không hoàn toàn: bọ ngựa, châu chấu, cào cào, chuồn chuồn, ếch, nhái, cóc, ve sầu,...

Bài 3 (trang 151 SGK Sinh 11): Tại sao sâu bướm phá hoại cây cối, mùa màng rất ghê gớm, trong khi đó bướm trưởng thành thường không gây hại cho cây trồng?

Lời giải:

Sâu bướm ăn lá cây nhưng không có enzim tiêu hóa xenlulôzơ nên tiêu hóa và hấp thụ thức ăn có hiệu quả thấp, vì vậy sâu phải ăn rất nhiều lá cây mới đáp ứng được nhu cầu chất dinh dưỡng cho cơ thể. Trong khi đó hầu hết các loài bướm chỉ ăn mật hoa nên không phá hoại cây trồng mà còn giúp cầy trồng thụ phấn.

Bài 4 (trang 151 SGK Sinh 11): Phát triển của ếch (hình 37.5) thuộc kiểu biến thái hoàn toàn hay không hoàn toàn? Tại sao?