1. Hoạt động cơ bản
Câu 1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:
a) Tranh vẽ những gì?
b) Những cảnh trong tranh thuộc vùng miền nào của đất nước?
Đáp án:
Quan sát bức tranh em thấy:
a) Tranh vẽ một khung cảnh, ở đó có nhà cửa, ruộng vườn, đồi núi, sông hồ, tàu thuyền, con người và một số loài vật như trâu, voi...
b) Những cảnh trong tranh thuộc vùng trời, vùng biển, vùng đồi núi, cao nguyên, đồng bằng của đất nước.
Câu 2: Nghe thầy cô (hoặc bạn) đọc bài sau:
ĐẤT NƯỚC
(Trích)
Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.
Mùa thu nay khác rồi
Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
Gió thổi rừng tre phấp phới
Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cười thiết tha!
Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
Những cánh đồng thơm mát
Những ngả đường bát ngát
Những dòng sông đỏ nặng phù sa
Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Ðêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về!
theo Nguyễn Đình Thi
Câu 3. Thay nhau đọc từ ngữ và lời giải nghĩa:
- Đất nước là bài thơ được sáng tác trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, thể hiện cảm xúc của tác giả giữa mùa thu thắng lợi trên chiến khu Việt Bắc
- Hơi may: gió heo may
- Chưa bao giờ khuất: chưa bao giờ chịu khuất phục; cũng có thể hiểu là bất tử
Câu 4: Cùng luyện đọc
Câu 5. Thảo luận, trả lời câu hỏi:
(1) Những ngày thu đẹp và buồn được tả trong khổ thơ nào?
(2) Nêu một hình ảnh đẹp và vui về mùa thu mới trong khổ thơ thứ ba?
(3) Nêu một, hai từ ngữ, hình ảnh / câu thơ nói lên lòng tự hào về đất nước tự do, về truyền thống bất khuất của dân tộc trong khổ thơ thứ tư và thứ năm.
Đáp án:
(1) Những ngày thu đẹp và buồn được tả trong khổ thơ thứ nhất và khổ thơ thứ hai.
Những từ ngữ nói lên ngày thu rất đẹp đó là: gió mát trong, gió thổi mùa thu hương cốm mới.
Những từ ngữ nói lên nỗi buồn: sáng chớm lạnh, phố dài xao xác hơi may, người ra đi đầu không ngoảnh lại, thềm nắng lá rơi đầy
(2) Hình ảnh đẹp và vui về mùa thu mới trong khổ thơ thứ ba là:
Hình ảnh đẹp: Trời thu trong biếc
Hình ảnh vui: rừng tre phấp phới, tiếng nói cười thiết tha
(3) Lòng tự hào về đất nước tự do thể hiện qua những từ ngữ như: Trời xanh đây là của chúng ta, núi rừng đây là của chúng ta, và những hình ảnh những cánh đồng thơm mát, những ngả đường bát ngát, những dòng sông đỏ nặng phù sa.
Lòng tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc được thể hiện qua những từ ngữ như: Nước của những người chưa bao giờ khuất và hình ảnh Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất. Những buổi ngày xưa vọng nói về.
Câu 6. Chọn đọc một khổ thơ em thích và nói cho bạn biết vì sao em thích khổ thơ đó?
Đáp án:
Trong bài thơ đất nước, em thích nhất là khổ thơ cuối:
Nước chúng ta,
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về.
Sở dĩ em thích đoạn thơ này là bởi vì khi đọc những câu thơ này em cảm thấy hào hùng, cảm thấy đầy hãnh diện về một đất nước "chưa bao giờ khuất". Điều này thể hiện tinh thần yêu nước, đoàn kết gắn bó của những con người Việt Nam. Và đó chính là sức mạnh to lớn để chúng ta chống lại kẻ thù, xây dựng đất nước.
2. Hoạt động thực thành
Câu 1. Đọc bài văn sau đây và trả lời câu hỏi:
Cây chuối mẹ
Mới ngày nào nó chỉ là cây chuối con mang tàu lá nhỏ xanh lơ, dài như lưỡi mác, đâm thẳng lên trời. Hôm nay, nó đã là cây chuối to, đĩnh đạc, thân bằng cột hiên. Các tàu lá ngả ra mọi phía như những cái quạt lớn, quạt mát cả góc vườn xanh thẫm. Chưa được bao lâu, nó đã nhanh chóng thành mẹ. Sát chung quanh nó, dăm cây chuối bé xíu mọc lên từ bao giờ. Cổ cây chuối mẹ mập tròn, rụt lại. Vài chiếc lá ngắn cũn cỡn, lấp ló hiện ra đánh động cho mọi người biết rằng hoa chuối ngoi lên đến ngọn rồi đấy.
Cái hoa thập thò, hoe hoe đỏ như một mầm lửa non. Nó càng ngày càng to thêm, nặng thêm, khiến cây chuối nghiêng hẳn về một phía.
Khi cây mẹ bận đơm hoa, kết quả thì các cây con cứ lớn nhanh hơn hớn.
Để làm ra buồng, ra nải, cây mẹ phải đưa hoa chúc xuôi sang một phía. Lẽ nào nó đành để mặc cái hoa to bằng cái chày giã cua hoặc buồng quả to bằng cái rọ lợn đè dập một hay hai đứa con đứng sát nách nó.
Không, cây chuối mẹ khẽ khàng ngả hoa sang cái khoảng trống không có đứa con nào.
Theo Phạm Đình An
a) Cây chuối trong bài văn trên được tả theo trình tự nào? Em có thể tả cây cối theo trình tự khác nào?
b) Cây chuối đã được tả theo cảm nhận của giác quan nào? Em còn có thể quan sát cây cối bằng những giác quan nào khác?
c) Tìm các hình ảnh so sánh, nhân hóa được tác giả sử dụng đế tả cây chuối.
Đáp án:
a) Cây chuối trong bài văn trên được tả theo trình tự của từng thời kỳ phát triển của cây: cây chuối con → cây chuối to → cây chuối mẹ.
Ta còn có thể tả cây cối theo trình tự khác là tả từ bao quát đến chi tiết từng bộ phận. Ví dụ tả bao quát cây chuối → từng bộ phận: lá, thân, buồng chuối....
b) Trong bài văn, cây chuối được tả theo cảm nhận của thị giác về hình dáng của cây chuối.
Ngoài ra, có thể quan sát và miêu tả cây chuối thông qua ấn tượng bằng xúc giác (ví dụ khi sờ thân cây chuối có lớp vỏ trơn bóng), bằng khứu giác (khi tả mùi thơm của quả chuối chín trên cây), vị giác (khi tả độ ngọt, mát của những trái chuối chín)....
c) Những hình ảnh so sánh và nhân hóa được tác giả sử dụng khi miêu tả cây chuối là:
- Hình ảnh so sánh:
Tàu lá nhỏ xanh lơ, dài như lưỡi mác
Các tàu lá ngả ra... như những cái quạt lớn
Cái hoa thập thò, hoe hoe đỏ như một mầm lửa non.
- Hình ảnh nhân hóa:
Nó đã là cây chuối to đĩnh đạc
Chưa được bao lâu, nó đã nhanh chóng thành mẹ
cổ cây chuối mẹ mập tròn, rụt lại
Vài chiếc lá ngắn cũn cỡn, lấp ló hiện ra đánh động cho mọi người biết
Các cây con cứ lớn nhanh hơn hớn
Khi cây mẹ bận đơm hoa...
Lẽ nào nó đành để mặc... để dập một hai đứa con sát nách nó
Cây chuối mẹ khẽ khàng ngả hoa...
Câu 2. Viết một đoạn văn ngắn tả một bộ phận của cây (lá hoặc hoa, quả, rễ, thân)
Tả quả cam
Bà em thường kể rằng cây cam đã trở thành một phần không thể thiếu của khu vườn từ ngày em chào đời. Mỗi mùa, em lại háo hức ngắm nhìn cây cam khi nó ra hoa và kết trái. Những bông hoa nhỏ bé, trắng muốt, tỏa hương thơm nhẹ nhàng, như những nàng tiên đang vẫy gọi mùa hè. Chỉ ít ngày sau, những trái cam bé nhỏ xuất hiện, lúc đầu chỉ bằng hòn bi ve, có màu xanh thẫm và cứng cáp. Rồi thời gian trôi qua, chúng lớn lên thật nhanh, đến khi đã bằng chiếc chén của bà. Chiếc áo xanh thẫm dần chuyển sang màu xanh nhạt và rồi rực rỡ vàng tươi. Chẳng mấy chốc, cây cam đã trĩu trịt những quả căng mọng, vàng óng, lấp lánh trong ánh nắng, nổi bật giữa tán lá xanh mướt. Mỗi khi hái những trái cam đầu mùa, bà em thường đặt lên bàn thờ tổ tiên, coi như món quà của đất trời. Mỗi trái cam mang trong mình vị ngọt lành của đất, hương thơm tinh khiết của trời, như một biểu tượng của sự trân quý mà thiên nhiên ban tặng cho con người.
Tả thân gốc, cành cây phượng
Cây hoa hồng đứng lặng lẽ trong vườn, mang vẻ đẹp thanh tao và quyến rũ. Thân cây hoa hồng nhỏ nhắn, nhưng vững chãi, với những chiếc gai sắc nhọn, như những chiếc áo giáp bảo vệ cho vẻ đẹp bên trong. Vỏ cây có màu nâu nhạt, mịn màng, thỉnh thoảng điểm xuyết những mảng màu xanh nhạt, thể hiện sự sống và sức mạnh của nó.
Lá hoa hồng có hình oval, màu xanh đậm, bóng bẩy, như những chiếc gương phản chiếu ánh nắng mặt trời. Mỗi chiếc lá đều có những đường gân nổi rõ, chạy song song với nhau, tạo nên sự tinh tế và duyên dáng. Những lá non thường có màu xanh sáng, mềm mại, còn lá già thì cứng cáp hơn, mang màu sắc hơi vàng. Khi gió thổi qua, lá hoa hồng nhẹ nhàng rung rinh, phát ra âm thanh xào xạc như một bản hòa ca của thiên nhiên.
Khi mùa hè đến, cây hoa hồng nở rộ những bông hoa kiêu sa, tỏa hương thơm ngát, khiến ai cũng phải ngẩn ngơ trước vẻ đẹp của nó. Mỗi bông hoa là một kiệt tác, với cánh hoa mềm mại, màu sắc rực rỡ, tạo nên bức tranh hoàn hảo giữa những chiếc lá xanh tươi mát. Cây hoa hồng không chỉ là biểu tượng của tình yêu mà còn là một phần không thể thiếu trong bức tranh thiên nhiên tươi đẹp quanh ta.
Câu 3. Kể cho các bạn nghe một kỉ niệm về thầy (cô) giáo của em, qua đó thể hiện lòng biết ơn của em với thầy cô
Cuối năm học vừa qua, em vinh dự nhận danh hiệu Học sinh xuất sắc. Những lời khen ngợi từ thầy cô và bạn bè khiến em vừa tự hào lại vừa xấu hổ, bởi đằng sau thành tích ấy là một bí mật mà em không dám thổ lộ. Câu chuyện bắt đầu từ sự tự mãn của em trong môn Toán. Luôn đạt điểm cao, em cảm thấy an toàn và thậm chí lơ là việc ôn tập. Một hôm, trong giờ ôn, khi thầy gọi cả lớp làm bài kiểm tra bất ngờ, em đã không kịp chuẩn bị.
Khi nghe thầy yêu cầu, em như bị đông cứng. Cảm giác hoang mang, lo lắng ùa đến, và khi nhận bài, em chỉ có thể viết bừa bãi. Khi thầy trả bài, thấy điểm 3 hiện lên, tim em thắt lại, nhưng em nhanh trí che giấu nỗi thất vọng. Để không bị phát hiện, em đã lừa dối khi thầy gọi điểm: “Tám ạ!” Trong lòng thầm cầu nguyện thầy không phát hiện ra sự thật.
Những ngày sau đó, em liên tục sống trong nỗi lo sợ bị phát hiện. Để xóa đi dấu vết, em đã tự làm lại bài với điểm 8, mong rằng mọi chuyện sẽ êm xuôi. Cuối năm, khi em nhận danh hiệu cao quý, sự hân hoan của mọi người lại khiến lòng em dậy sóng. Dù bên ngoài vẫn mỉm cười, bên trong em cảm thấy tội lỗi vì không xứng đáng với vinh quang đó.
Bây giờ, khi nhìn lại, em vẫn không thể quên được bài học xót xa đó. Nỗi ân hận vẫn ám ảnh em, và em thành tâm mong thầy cô, cha mẹ và bạn bè tha thứ cho sai lầm này. Em hứa sẽ không bao giờ lặp lại lỗi lầm tương tự nữa.
