Giáo dục và đào tạo pháp luật là gì? Khái niệm chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật

Trình độ ý thức pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân đã được nâng lên một bước đáng kể. Hoạt động thông tin về pháp luật, tìm hiểu, học tập pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật được điều chỉnh bằng Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012.

3. Những điểm chưa đạt được của giáo dục và đào tạo pháp luật ở Việt Nam

Mặc dù có những bước tiến lớn và đạt được một số kết quả của giáo dục và đào tạo pháp luật trong giáo dục và đào tạo pháp luật nhưng văn hóa pháp luật của nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức vẫn chưa được nâng cao như mong muốn.

Tình hình vi phạm pháp luật, đặc biệt tình hình tội phạm diễn ra khá phô’ biến, phức tạp, có chiều hướng gia tăng. Nhân dân vẫn chưa chủ động, tích cực tham gia phòng ngừa và chống vi phạm pháp luật.

Một trong những nguyên nhân của tình hình nói trên là Nhà nước chưa có một chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật bao trùm, chỉnh thể, hệ thống, phù hợp vói các điều kiện phát triển hiện nay của đất nước.

Giáo dục và đào tạo pháp luật chưa được coi là một trong những hình thức quan trọng của chính sách pháp luật, là nội dung cấu thành không thể thiếu của chính sách pháp luật Việt Nam. Chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật chưa được tiến hành nghiên cứu về mặt lý luận và tổng kết thực tiễn đê’ từ đó xây dựng và hoàn thiện chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật đáp ứng yêu cầu của nhà nước pháp quyền, của xã hội pháp quyền.

Giáo dục và đào tạo pháp luật (giáo dục pháp luật ở nghĩa rộng bao gồm cả giáo dục và đào tạo pháp luật) là một bộ phận hợp thành của giáo dục xã hội, của tồn tại hiện thực và được thực hiện trong sự thống nhất không tách rời với giáo dục đạo đức, giá trị, chính trị, lao động, yêu nước, gia đình, thẩm mỹ và loại giáo dục và đào tạo khác.

Nghiên cứu cho thấy, trong những năm gần đây giáo dục và đào tạo pháp luật, đặc biệt giáo dục quyền con người được các nhà luật học đặc biệt quan tâm, do vậy, đã có khá nhiều công trình ở các cấp độ khác nhau về chủ đề này được công bố.

Các công trình nói trên tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung, cơ bản về giáo dục và đào tạo pháp luật, giáo dục và đào tạo pháp luật đối với các đối tượng cụ thể, giáo dục quyền con người, nghiên cứu thực tiễn giáo dục và đào tạo pháp luật nói chung, thực tiễn giáo dục và đào tạo pháp luật đối với các đối tượng cụ thể, thực tiễn giáo dục quyền con người; đưa ra các quan điểm, giải pháp hoàn thiện giáo dục và đào tạo pháp luật nói chung, giáo dục và đào tạo pháp luật đối với các đối tượng cụ thể nói riêng, giáo dục quyền con người. Những kết quả nghiên cứu đó đặt tiền đề, điều kiện cho việc nghiên cứu, xây dựng và thực hiện chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật ở nước ta.

4. Khái niệm giáo dục và đào tạo pháp luật

Vậy, giáo dục và đào tạo pháp luật và chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là những phạm trù (khái niệm) như thế nào? Là những phạm trù (khái niệm) đồng nghĩa?, là những phạm trù (khái niệm) khác biệt?, là những phạm trù (khái niệm) gắn liền với nhau, bổ sung cho nhau?

Nghiên cứu sách báo pháp lý nước ta cho thấy, đến nay đang có những quan điểm khác nhau về giáo dục và đào tạo pháp luật.

Quan điểm thứ nhất cho rằng, giáo dục và đào tạo pháp luật là một bộ phận của giáo dục chính trị, tư tưởng và của giáo dục đạo đức.

Theo quan điểm thứ hai, giáo dục và đào tạo pháp luật được đồng nhất với tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Quan điểm thứ ba coi giáo dục và đào tạo pháp luật dồng nghĩa vói dạy và học pháp luật ở các nhà trường, còn việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật được tiến hành ngoài xã hội không phải là giáo dục và đào tạo pháp luật.

Quan điểm thứ tư lại cho rằng, không có khái niệm giáo dục pháp luật, bởi vì, pháp luật là quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung và mọi chủ thê’ có nghĩa vụ phải tuân theo pháp luật, do vậy, không cần đặt ra vấn đề giáo dục pháp luật (theo Võ Khánh Minh: Giáo dục quỳên con người ở Việt Nam hiện nay, Sđd).

=> Như vậy, giáo dục và đào tạo pháp luật là hoạt động có định hướng, có tố chức, có hệ thống, có chủ đích của các chủ thể giáo dục pháp luật tác động đêh đôỉ tượng giáo dục và đào tạo pháp luật thông qua các hình thức, phương pháp, phương tiện khác nhau nhằm hĩnh thành ở họ tri thức, giá trị pháp luật, niêm tin, tình cảm, sự tôn trọng pháp luật và hành vi phù hợp với pháp luật, xây dựng lối sống và văn hóa pháp luật.

5. Bàn luận về nội dung khái niệm giáo dục và đào tạo pháp luật

Giáo dục và đào tạo pháp luật là một phạm trù rộng lớn vừa là hoạt động thực tiễn, vừa là hoạt động khoa học, vừa có tính định hướng rõ ràng, vừa có tính toàn diện, bao trùm, hệ thống do các chủ thê’ khác nhau trong xã hội thực hiện nhằm những mục đích nhất định. Giáo dục và đào tạo pháp luật là hoạt động gắn kết chặt chẽ với hoạt động xây dựng pháp luật và hoạt động thực hiện pháp luật. Khái niệm giáo dục và đào tạo pháp luật bao gồm những nội dung sau đây:

Thứ nhất, giáo dục và đào tạo pháp luật là hoạt động hướng đến con người thông qua một hệ thống các hình thức, các phưong pháp, các phương tiện tác động nhằm truyền thụ những tri thức và kinh nghiệm về pháp luật, rèn luyện kỹ năng, năng lực và lối sống, bồi dưỡng tư tưởng và đạo đức cần thiết cho đối tượng; giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp vói văn hóa pháp luật, chuẩn bị cho đối tượng tham gia lao động sản xuất và đời sống xã hội. Đây là một hoạt động không thể thiếu để duy trì và phát triển con người, phát triển xã hội. Giáo dục và đào tạo pháp luật là một bộ phận của quá trình phát triển con người, quá trình tái tạo tri thức, năng lực, khả năng, phẩm chất và kinh nghiệm về pháp luật của con người. Con người được giáo dục và đào tạo về pháp luật là một trong những nhân tố quan trọng nhất, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, vừa là chủ thế, vừa là nguồn vốn đặc biệt quan trọng để phát triển xã hội.

Thứ hai, giáo dục và đào tạo pháp luật là một tiểu hệ thống có tính độc lập tưong đối trong hệ thống giáo dục quốc dân, có mối quan hệ tương hỗ với các tiểu hệ thống giáo dục khác như: giáo dục tư tưởng, giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức, giáo dục kinh tế, giáo dục xã hội, giáo dục văn hóa... Giáo dục và đào tạo pháp luật gắn liền với quá trình xã hội hóa pháp luật của cá nhân. Con người pháp luật được hình thành và phát triển là do tác động lẫn nhau của tổ hợp các yếu tố xã hội rộng lớn như: pháp luật, chính trị, tư tưởng, kinh tế, văn hóa, đạo đức, xã hội,... trong quá trình con người tham gia vào các quan hệ xã hội. Nội hàm này của giáo dục và đào tạo pháp luật có hai ý nghĩa quan trọng: một là, thấy được quá trình xã hội hóa pháp luật của cá nhân chịu sự tác động, sự chi phối của rất nhiều yếu tố xã hội, bao gồm các yếu tố khách quan (như chế độ kinh tế, chế độ chính trị, môi trường sống...) và các nhân tố chủ quan (như định hướng giá trị, lợi ích của cá nhân, tính tích cực chính trị - xã hội, ý thức và văn hóa pháp luật); hai là, không đồng nhất, không coi giáo dục và đào tạo pháp luật đã có trong giáo dục chính trị, giáo dục tư tưởng, giáo dục đạo đức hoặc coi giáo dục và đào tạo pháp luật chỉ là việc tuyên truyền, phổ biến các văn bản pháp luật.

Thứ ba, giáo dục và đào tạo pháp luật là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có hệ thống, có kế hoạch, được quản lý, hướng đến ý thức của các chủ thể của đời sống pháp luật bằng tổng thể các hình thức, các phương pháp, các phương tiện giáo dục và đào tạo pháp luật nhằm hình thành nên những hiểu biết, niềm tin, giá trị, sự tôn trọng pháp luật sâu sắc và vững chắc, các thói quen thực hiện hành vi hợp pháp.

6. Chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật

Chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là một trong những hình thức của thực hiện chính sách pháp luật, gắn liền chặt chẽ, tác động tương hỗ vói các hình thức khác của thực hiện chính sách pháp luật.

Giáo dục và đào tạo pháp luật là đối tượng mà chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật hướng đến. Chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là phương thức, cách thức hoàn thiện hoạt động giáo dục và đào tạo pháp luật, làm tối ưu hóa hoạt động giáo dục và đào tạo pháp luật. Đầy là loại chính sách được hình thành để xây dựng nên quá trình giáo dục và đào tạo pháp luật nhằm bảo đảm sự thống nhất bên trong, mang tính nhất quán, có tính hệ thống, tính kế hoạch. Chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là hoạt động gắn liền với việc trợ giúp cho quá trình giáo dục và đào tạo pháp luật, với việc xây dựng các điều kiện bảo đảm cho việc thực hiện có kết quả, chất lượng của quá trình đó. Ngoài ra, chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật tác động đến cả văn hóa giáo dục và đào tạo pháp luật của những chủ thê’ tương ứng.

Bản chất của chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật thể hiện ở hoạt động được lập luận về khoa học, nhất quán và hệ thống của các cơ quan nhà nước và các chủ thể có liên quan để xây dựng và thực hiện chiến lược, sách lược giáo dục và đào tạo pháp luật.

Quan niệm nói trên về bản chất của chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật phản ánh được mô hình tổng quát mang tính lý tưởng về chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật, bao gồm bộ phận tình (các tư tưởng) và bộ phận động (hoạt động) của chính sách giáo dục pháp luật, cho phép cân nhắc được nhiều vẩn đề của chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật nảy sinh trong quá trình thực hiện chính sách đó trong thực tiễn. Quan niệm này cũng đặt ra nhiệm vụ cho các nhà khoa học trong việc tiếp tục nghiên cứu lý luận về những vấn đề của chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật.

Nội dung cơ bản của chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là xác định nội dung của giáo dục và đào tạo pháp luật. Các nền tảng tư tưởng mang tính quan niệm, các quan điểm về sự phát triển giáo dục và đào tạo pháp luật, chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo pháp luật được thể hiện trong chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật.

Từ phân tích trên có thể hiểu Chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là hoạt động được lập luận về khoa học, nhất quán và hệ thôhg của các cơ quan nhà nước và của các thiết chế phỉ nhà nước để xác định chiêh lược, sách lược giáo dục và đào tạo pháp luật, tạo ra các đỉêu kiện cần thiết cho hoạt động giáo dục và đào tạo pháp luật.

Trong giai đoạn phát triển hiện nay cần xây dựng một quan niệm chung, hay gọi cách khác, là mô hình tổng thể về chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật, vì đây là vấn đề rất cấp thiết. Quan niệm tổng thể đó bao gồm các phương thức hoàn thiện hoạt động giáo dục và đào tạo pháp luật. Quan niệm tổng thê’ về chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là một hệ thống các luận điểm lý luận phản ánh các quan điểm về bản chất, nội dung, các mục tiêu, các nguyên tắc, các tru tiên, các cơ chế và các phương thức tối ưu hóa chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật.

Quan niệm tổng thể về chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật là tài liệu học thuyết mang tính lý luận ứng dụng, là định hướng cho các chủ thể của chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật của quá trình giáo dục và đào tạo pháp luật.

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê (Sưu tầm và Biên soạn).