1. Giới thiệu tác giả
Chính thể đại diện - Representative government xuất bản năm 1861 là tác phẩm được biên soạn bởi John Stuart Mill - Nhà triết học, kinh tế chính trị và là công chức người Anh.
John Stuart Mill (1806 -1873) là một nhân vật mẫu mực cho những người tự do và dân chủ xã hội ở Anh quốc trong hơn 150 năm. Là một trong những nhà tư tưởng gây ảnh hướng nhất lịch sử chủ nghĩa tự do, ông đóng góp trong nhiều lĩnh vực lý thuyết xã hội, kinh tế, chính trị. Mill được coi là "Nhà triết học Anh ngữ lớn nhất thế kỷ 19".
Tác phẩm "Chính thể đại diện" của John Stuart Mill được các dịch giả là Nguyễn Văn Trọng và Bùi Văn Nam Sơn dịch và ấn hành năm 2007.
2. Giới thiệu hình ảnh bản dịch "Chính thể đại diện" do Nguyễn Văn Trọng và Bùi Văn Nam Sơn dịch
Chính thể đại diện
Tác giả: John Stuart Mill
Dịch giả: Nguyễn Văn Trọng và Bùi Văn Nam Sơn
Nhà xuất bản Tri Thức
3. Giới thiệu nội dung tác phẩm Chính thể đại diện
Tác phẩm "Chính thể đại diện" của J.S.Mill được biên soạn với cấu trúc gồm 18 chương cụ thể như sau:
Chương 1 Có thể lựa chọn hình thức chính thể ở chừng mực nào?
Chương 2. Tiêu chuẩn cho biết sự tốt đẹp của một hình thức chính thể
Chương 3. Hình thức chính thể mang tính đại diện là hình thức chính thể lý tưởng tốt đẹp nhất
Chương 4. Trong các điều kiện xã hội nào chính thể đại diện không thể áp dụng được?
Chương 5. Những chức năng đích thực của các cơ quan đại diện
Chương 6. Những yếu kém vfa những nguy cơ - có khả năng xảy ra với chính thể đại diện
Chương 7. Dân chủ thực sự và dân chủ giả hiệu; Sự đại diện cho tất cả và sự đại diện cho số đông
Chương 8. Mở rộng quyền bầu cử
Chương 9. Nên có bầu cử hai giai đoạn hay không?
Chương 10. Kiểu cách bỏ phiếu
Chương 11. Nhiệm kỳ của Nghị viện
Chương 12. Liệu có nên đòi hỏi các thành viên Nghị viện phải cam kết hay không?
Chương 13. Về hẹ thống lưỡng viện
Chương 14. Về nền hành pháp trong một chính thể đại diện
Chương 15. Về các cơ quan đại diện địa phương
Chương 16. Về tính chất quốc gia trong liên hệ với chính thể đại diện
Chương 17. Về các chính thể đại diện liên bang
Chương 18. Về sự cai trị các nước phụ thuộc bởi một nhà nước tự do
Trong suy tưởng của J.S.Mill thì "chính thể lý tưởng tốt nhất là hình thức chính thể trong đó chủ quyền, hay quyền kiểm soát tối cao như một phương sách cuối cùng, được trao cho toàn thể khối tạp hợp cộng đồng; mỗi một công dân không chỉ có tiếng nói trong việc vận dụng chủ quyền cơ bản ấy, mà còn ít hất cũng thỉnh thoảng được yêu cầu tham gia thực sự vào việc cai trị bằng cách đích thân thực hiện một chức năng nào đó mang tính địa phương hay tổng quát" (Chương III). Ông viết: "Người ta phán xét chính thể thông qua tác động của nó lên con người, tác động của nó lên những sự việc, thông qua việc nó tạo nên các công dân như thế nào và nó làm gì với hojl xu thế của nó là cải tiến hay làm hư hỏng bản thân dân chúng, tính tốt xấu của việc làm mà nó thực hiện cho họ và thông qua họ." (Chương II)
Như vậy, J.S. Mill không có ý đề ra một khuôn mẫu hình thức cứng nhắc nào để đạt được chính thể lý tưởng mà luôn ý thức rõ ràng rằng mỗi dân tộc phải tự tìm cho mình một kiểu cách tổ chức các thiết chế sao cho thích hợp nhất với các đặc điểm cũng như trình độ tiến bộ của dân chúng.
Một số điểm quan trọng trong nội dung tác phẩm "Chính thể đại diện" đó là:
Thứ nhất, tình trạng của dân chúng quyết định sự thành bại của chính thể.
J.S.Mill lưu ý rằng các thiết chế chính trị là sản phẩm của con người, có nguồn gốc và toàn thể sự tồn tại nhờ cậy vào ý chí con người, chúng có vận hành được hay không là tùy thuộc vào dân chúng.
J.S.Mill dành nhiều trang viết để phản bác ý kiến khá phổ biến thời đó cho rằng nếu đảm bảo có được một nhà vua chuyen chế tốt thì chế độ quân chủ chuyên chế sẽ là chính thể tốt nhất. Ông phân tích rõ: "Một chế độ chuyên chế tốt có nghĩa là một chính thể, trong đó dù ở chừng mực phụ thuộc vào ông vua chuyên chế, các quan chức nhà nước không thực hiện các cuộc đàn áp công khai, nhưng điều khiến mọi quyền lợi tập thể của dân chúng thay cho dân chúng, suy nghĩ mọi chuyện liên quan đến quyền lọi tập thể thay cho dân chúng, tâm trí của dân chúng được hình thành bởi sự từ bỏ năng lực của chính mình và thuận tình với sự từ bỏ ấy. Phó mặc mọi thứ cho Chính quyền giống như phó thác cho mệnh trời cũng đồng nghĩa với việc không quan tâm gì đến những thứ ấy và cam chịu chấp nhận mọi kết quả, dù không vừa ý, như các trừng phạt của Tự nhiên.... Và ông kết luận: "Một chính thể chuyên chế tố là một ý tưởng hoàn toàn trá ngụy (ngoại trừ như phương tiện cho mục đích nhất thời nào đó), trên thực tế nó trở thành những điều hão huyền, vô nghĩa và nguy hiểm nhất" (Chương III)
Thứ hai, chức năng của các bộ phận quyền lực hợp thành chính thể đại diện
- Quyền lực kiểm soát tối thượng thuộc về nhân dân thông qua các đại diện
Trong suy tưởng của J.S.Mill, ý nghĩa của Chính thể đại diện là ở chố "toàn thể dân chúng hay một phần đông đảo nào đó của nó, thực thi quyền lực kiểm soát tối thượng thông qua các đại diện được họ bầu lên theo định kỳ, cái quyền lực ấy phải tồn tại ở đâu đó trong mọi hiến pháp.
- Hoạt động của bộ phận hành pháp
J.S.Mill dành chương 14 để bàn về hoạt động của bộ phận hành pháp trong Chính thể đại diện. Ông cho rằng cách thức phân chia các ban ngành như thế nào cho tiện lợi là tùy thuộc tình hình cụ thể của mỗi quốc gia, nhưng cần phải tuân thủ một số quy tắc hoạt động để đảm bảo hiệu quả cho công việc. Ông nhấn mạng tầm quan trọng của việc phân trách nhiệm rõ ràng và coi trọng việc xác định trách nhiệm cá nhân.
- Hoạt động của cơ quan đại diện địa phương
Nội dung chương 15 bàn về các cơ quan đại diện địa phương. Ông cho rằng chỉ dựa trên nguyên tắc phân công lao động cũng đủ thấy rõ có vô số những trách nhiệm đa dạng phải chia sẻ giữa chính quyền trung ương và địa phương. Ông nhận xét rằng hệ thống cơ quan đại diện địa phương ở nước Anh là không đầy đủ và thiếu chính quy. Vậy nên phải có sự đại diện quốc gia, và cần xác định xem các hội đồng đại diện địa phương nên được thành lập như thế nào, và phạm vi các chức năng của những hội đồng ấy là gì. Ông xác định trách nhiệm của chính quyền trung ương đối với chính quyền địa phương như sau: "Công việc chính của quyền uy trung ương là đưa ra chỉ dẫn, còn của quyền uy địa phương là áp dụng chỉ dẫn ấy. Quyền lực có thể được địa phương hóa, nhưng tri thức thì phải trung ương hóa để thành hữu ích nhất; ở đâu đó phải có một tiêu điểm để thu thập lại mọi tia sáng phát tán ra, sao cho những ánh sáng sai lạch và đổi màu luôn tồn tại ở mọi nơi, có thể tìm dược chỗ có thứ cần thiết đặng hoàn thiện và làm sách chúng". Ông nhấn mạnh: "Các địa phương có thể được phép quản lý tồi tệ lợi ích của riêng họ, nhưng không được làm thiệt hại tới lợi ích của những người khác, cũng như không được vi phạm các nguyên tắc công bằng giữa người này với người kia, chính là trách nhiệm của Nhà nước phải duy trì sự tuân thủ nghiêm ngặt những điều này". Ông phản đối ý kiến đòi để cho chính quyền địa phương tự lo liệu việc giáo dục chính trị và huấn luyện dân chúng.
Thứ ba, một số chủ đề liên quan đến đặc thù của nước Anh thế kỷ XIX
Thời kỳ J.S.Mill viết tác phẩm này là lúc mà nước Anh đã đạt tới mức độ công nghiệp hóa rất cao với số lương công nhân chiếm đa số dân chúng. Bộ phân dân chúng này vẫn còn sống trong điều kiện vật chất thiếu thốn và bị thất học nhiều; công việc phổ cập giáo dục của nước Anh hồi đó còn chưa có nhiều tiền bộ. Mặt kahcs, đây cũng là thời kỳ phát triển rực rõ của nước Anh cưới triều đại Nữ hoàng Victoria với nhiều cuộc cải cách chính trị để thích ứng với trào lưu dân chủ của Châu Âu và Hoa Kỳ. Trong bối cảnh đó, J.S.Mill đặc biệt lo lắng với nguy cơ chuyen chế của số đông thất học bị thao túng vởi các chính trị gia mị dân khiến cho những tài năng trí tuệ của đất nước nằm trong nhóm thiểu số có thể không được tham chúng. Vì vậy ông ủng h ộ kế hoạch của ông Hare nhằm đảm bảo cho các nhóm thiểu số được đại diện một các công bằng. Ông cũng mong muốn để những cá nhân trí tuệ cao của đất nước được quyền có nhiều lá phiếu hơn những công dân bình thường trong bầu cử.
Thời đại của J.S.Mill nước Anh là một đế chế rộng lớn bao gồm nhiều lãnh thổ hải ngoại trong đó có thuộc địa Ấn Độ. Ông dành chương 18 để bàn về quan hệ giữa mẫu quốc và các nước phụ thuộc. Ngày nay hệ thống thuộc địa đã bị xóa xổ và khái niệm các nước phụ thuộc đã thành quá khứ lịch sử . Tuy vậy, chương này cũng rất lý thú vì cho ta biết được suy tư của một triết gia thời khai sáng đối với vấn đề khá nhạy cảm này như thế nào, đồng thời cũng hé mở cho ta biết được một số vấn đề lịch sử của quan hệ mẫu quốc - thuộc địa từ một góc nhìn ít nhiều khách quan của một học giả.
4. Đánh giá về tác phẩm Chính thể đại diện
Theo đánh giá của dịch giả Nguyễn Văn Trọng thì "Chính thể đại diện" là một trong các tác phẩm kinh điển về nền dân chủ phương Tây. Chính thể đại diện của J.S. Mill Được xem như những khảo cứu mang tính nền tảng đối với các thiết chế chính trị - xã hội ở nước Anh thế kỷ XIX. J.S. Mill xem xét vấn đề với tinh thần khách quan khoa học, mọi phán xét ông đưa ra đều có căn cứ lập luận rõ ràng và dựa trên những bằng chứng thực tế đường thời hay lịch sử. Vì vậy tác phẩm này cung cấp cho ta những tri thức khả tín để hiểu được cơ sở của nền dân chủ phương Tây. Từ đó ta mới có căn cứ để nhận dạng xã hội phương tây hiện đại một cách chính xác. Đất nước ta đã chọn lựa hội nhập với thế giới tong bối cảnh toàn cầu hóa về kinhi tế thì nhất thiết phải hiểu biết về những đối tác của mình. Dịch giả cho rằng, tác phẩm Chính thể đại diện của J.S.Mill xứng đáng để chúng ta quan tâm, tham khảo.
5. Kết luận
Trên đây là giới thiệu tổng quan về tác phẩm "Chính thể đại diện" của tác giả J.S. Mill, một tác phẩm kinh điển về nền dân chủ Phương Tây. Đây cũng là một trong những cuốn sách nằm trong tủ sách tinh hoa của nhân loại và là cuốn sách hay danh cho nghề luật.
Chúng tôi sẽ thường xuyên cập nhật và giới thiệu những cuốn sách hay trong chuyên mục "Sách luật". Rất mong nhận được sự quan tâm và theo dõi của đông đảo bạn đọc. Chúc các bạn đọc sách hiệu quả và thu được nhiều thông tin hữu ích từ tác phẩm "Chính thể đại diện" của J.S.Mill.
