1. Học thuyết hạt nhân là gì?
Học thuyết hạt nhân, hay còn gọi là lý thuyết hạt nhân, là một lĩnh vực trong vật lý học nghiên cứu về cấu trúc và tương tác của hạt nhân nguyên tử. Nó giải thích cách mà các proton và neutron (những thành phần chính của hạt nhân) tương tác với nhau để tạo thành hạt nhân nguyên tử.
Các khía cạnh chính của học thuyết hạt nhân bao gồm:
Mô hình hạt nhân: Đây là các mô hình lý thuyết mô tả cấu trúc và tổ chức của hạt nhân. Một số mô hình nổi bật bao gồm:
- Mô hình giọt chất lỏng (Liquid Drop Model): Mô tả hạt nhân như một giọt chất lỏng khổng lồ với các lực tương tác giống như lực bề mặt của chất lỏng.
- Mô hình lớp (Shell Model): Giải thích hạt nhân như các lớp giống như lớp vỏ của nguyên tử, nơi các proton và neutron được sắp xếp vào các mức năng lượng giống như các electron trong nguyên tử.
Lực hạt nhân: Các lực tương tác giữa proton và neutron, và giữa proton với proton, neutron với neutron. Các lực này chủ yếu là lực hạt nhân mạnh, có tác dụng hút các hạt nhân lại gần nhau để tạo thành hạt nhân ổn định.
Phản ứng hạt nhân: Những quá trình trong đó hạt nhân thay đổi để tạo ra các hạt nhân khác. Ví dụ bao gồm phân rã hạt nhân và phản ứng tổng hợp hạt nhân.
Ứng dụng của lý thuyết hạt nhân: Học thuyết hạt nhân không chỉ giúp chúng ta hiểu về cấu trúc hạt nhân mà còn ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như điện hạt nhân, y học (ví dụ: chẩn đoán hình ảnh bằng công nghệ PET), và nghiên cứu vật liệu.
Học thuyết hạt nhân đã được phát triển và mở rộng qua nhiều thập kỷ nhờ vào các tiến bộ trong công nghệ đo lường và máy móc nghiên cứu, và nó tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong vật lý học hiện đại.
2. Học thuyết hạt nhân của Nga
Người phát ngôn Điện Kremlin xác nhận rằng Nga đang tiến hành thay đổi học thuyết hạt nhân của mình, điều này phản ánh sự thay đổi trong bối cảnh hiện tại đối với nước Nga. Trong cuộc họp báo ngày 24-6, Dmitry Peskov, người phát ngôn Điện Kremlin, cho biết: “Tổng thống Vladimir Putin đã tuyên bố rằng mọi việc đang được thực hiện để điều chỉnh học thuyết hạt nhân sao cho phù hợp với thực tế hiện tại.” Tuyên bố này được đưa ra một ngày sau vụ tấn công vào bán đảo Crimea, khu vực mà Nga đang kiểm soát, xảy ra vào ngày 23-6.
Tuy nhiên, ông Peskov không cung cấp thông tin chi tiết về những thay đổi cụ thể mà Nga đang thực hiện trong học thuyết hạt nhân, hoặc mô hình mới của học thuyết này sẽ như thế nào.
Trước đó, vào ngày 20-6 và ngày 7-6, Tổng thống Putin đã tiết lộ rằng Nga đang cân nhắc việc điều chỉnh học thuyết hạt nhân của mình. Học thuyết hạt nhân hiện tại của Nga quy định rằng nước này có thể sử dụng vũ khí hạt nhân để đáp trả một cuộc tấn công hạt nhân hoặc trong trường hợp bị tấn công quy ước gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đến sự sống còn của quốc gia.
Tổng thống Putin cũng đã nhấn mạnh rằng Nga không có kế hoạch thực hiện một cuộc tấn công hạt nhân phủ đầu. Ông chỉ trích phương Tây vì đã làm giảm tiêu chuẩn sử dụng vũ khí hạt nhân, bao gồm cả việc phát triển các thiết bị hạt nhân có năng suất rất thấp.
Kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ, một số nhà phân tích quân sự Nga, đặc biệt là những người có quan điểm cứng rắn, đã ủng hộ việc điều chỉnh các tiêu chuẩn khi nào sử dụng vũ khí hạt nhân.
Trong bài phát biểu ngày 23-6, Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Duma Quốc gia Nga, Andrei Kartapolov, đã cảnh báo rằng việc sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ phụ thuộc vào tình hình thực tế và sự an toàn của nước Nga. Tuy nhiên, ông cũng không tiết lộ các điều chỉnh cụ thể nào đang được xem xét đối với học thuyết hạt nhân hiện tại.
Các động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Nga và phương Tây do cuộc xung đột ở Ukraine. Nga đã triển khai một số lượng vũ khí hạt nhân chiến thuật chưa được công bố tại Belarus, quốc gia giáp biên giới với Ukraine và một số nước thành viên của khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Ngày 17-6, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cho biết khối này đang thảo luận về việc triển khai thêm vũ khí hạt nhân, đưa chúng ra khỏi kho và đặt trong trạng thái sẵn sàng như một nỗ lực nhằm răn đe các mối đe dọa.
Trong NATO, Anh, Pháp và Mỹ là ba quốc gia được công nhận là sở hữu vũ khí hạt nhân và đồng thời là các thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc. NATO cũng duy trì chính sách "chia sẻ ô hạt nhân", trong đó các thành viên sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ triển khai các đầu đạn đến các căn cứ rải rác trên khắp châu Âu. Mỹ được cho là quốc gia duy nhất thực hiện chính sách này, với các đầu đạn hạt nhân hiện diện tại Đức, Bỉ, Ý, Hà Lan và Thổ Nhĩ Kỳ.
Xác nhận của Điện Kremlin về việc đang thay đổi học thuyết hạt nhân diễn ra ngay sau vụ tấn công vào bán đảo Crimea mà Nga đang kiểm soát vào ngày 23-6. Vụ tấn công này đã gây ra ít nhất 4 người thiệt mạng, trong đó có 2 trẻ em, và làm 151 người khác bị thương.
Người phát ngôn Điện Kremlin cáo buộc rằng vụ tấn công được thực hiện bằng tên lửa ATACMS do Mỹ cung cấp. Tên lửa này, theo cáo buộc của Nga, đã được sử dụng để tấn công các khu vực ở Crimea, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.
Trong bối cảnh này, giới quan sát cho rằng việc Nga thay đổi học thuyết hạt nhân có thể liên quan đến việc xác định lại khái niệm về "mối đe dọa sống còn" đối với nước này. Việc định nghĩa lại khái niệm này là rất quan trọng, vì nó sẽ xác định các điều kiện dưới đó Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân. Đây là một bước quan trọng trong việc điều chỉnh học thuyết hạt nhân của Nga để phản ánh thực tế và những mối đe dọa hiện tại.
Tuy nhiên, việc thay đổi học thuyết hạt nhân của Nga không nhất thiết dẫn đến việc gia tăng số lượng đầu đạn hạt nhân hoặc mở rộng các phương tiện phóng chúng. Hiện tại, Nga là quốc gia sở hữu số lượng đầu đạn hạt nhân lớn nhất thế giới, phần lớn được kế thừa từ kho vũ khí hạt nhân của Liên Xô trước đây. Do đó, việc điều chỉnh học thuyết có thể chủ yếu tập trung vào cách mà các đầu đạn này được triển khai và sử dụng, chứ không phải việc mở rộng kho vũ khí.
Dự đoán về phản ứng từ phương Tây, đặc biệt là từ Mỹ, gần như chắc chắn sẽ lên án động thái này của Nga. Các phản ứng của phương Tây thường phản ánh sự lo ngại về việc mở rộng hoặc thay đổi các chính sách liên quan đến vũ khí hạt nhân, đặc biệt trong bối cảnh các căng thẳng quốc tế gia tăng.
3. Học thuyết hạt nhân của Mỹ
Các quan chức tại Bộ Tư lệnh Chiến lược (STRATCOM) của quân đội Mỹ đã có những phản ứng đáng kể trước sự thay đổi trong các mối đe dọa từ Mátxcơva và Bắc Kinh trong năm nay. Đô đốc Hải quân Mỹ Chas Richard, Tư lệnh STRATCOM, cho biết rằng khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự tại Ukraine, ông đã đưa ra một tài liệu đánh giá đầu tiên về các biện pháp cần thực hiện để tránh một cuộc chiến tranh hạt nhân trong tương lai. Tuy nhiên, tình hình thay đổi liên quan đến Trung Quốc đã dẫn đến yêu cầu bất thường từ Richard đối với các chuyên gia tại Hội nghị chuyên đề phòng thủ tên lửa và không gian ở Huntsville, Alabama vào ngày 11/8.
Richard nhấn mạnh rằng Mỹ phải đối mặt với các mối đe dọa từ ba bên, điều này là chưa từng có trong lịch sử quốc gia này. “Chúng ta chưa bao giờ phải đối mặt với hai đối thủ có khả năng hạt nhân ngang hàng cùng một lúc. Những lực lượng này cần được ngăn chặn theo những cách khác nhau,” Richard cho biết. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của một học thuyết răn đe mới, đặc biệt khi sự chuyên môn của Mỹ về tránh chiến tranh hạt nhân đang bị suy giảm.
Ông Richard cho biết STRATCOM đang làm việc mạnh mẽ để viết lại học thuyết răn đe. Sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, Mỹ đã thành lập các đội chỉ huy hạt nhân trên máy bay E-6 Mercury “Looking Glass” – những chiếc Boeing 707 được quân sự hóa, để duy trì các hoạt động trên không kéo dài. Các nhà lãnh đạo quân sự Mỹ cũng đang làm việc để đưa các bộ chỉ huy chiến đấu khác hoạt động tương tự nhằm kiềm chế Nga.
Ngoài ra, STRATCOM đang nỗ lực phát triển một học thuyết răn đe mới, vượt ra ngoài học thuyết truyền thống về “sự đảm bảo hủy diệt lẫn nhau.” Học thuyết truyền thống này cho rằng bất kỳ việc sử dụng vũ khí hạt nhân nào cũng sẽ dẫn đến việc sử dụng trả đũa và tiêu diệt hoàn toàn tất cả các bên liên quan. STRATCOM đang tìm cách điều chỉnh học thuyết này để phản ánh thực tế và thách thức mới trong môi trường địa chính trị hiện tại.
Xem thêm bài viết: Vũ khí hạt nhân chiến thuật là gì? Vũ khi hạt nhân có bị cấm?
