1. Nguyên nhân gây dị ứng cá biển
Dị ứng là do phản ứng miễn dịch bất thường của cơ thể với một tác nhân gây dị ứng vô hại, được gọi là chất gây dị ứng. Khi dị ứng xảy ra, hệ thống miễn dịch sẽ giải phóng immunoglobulin E (IgE), làm cho các tế bào mast và các tế bào máu khác mở ra, giải phóng histamin vào máu.
Vai trò bình thường của histamin là làm giãn mạch máu để các tế bào miễn dịch lớn hơn có thể tiếp cận vị trí bị thương hoặc nhiễm trùng. Trong trường hợp không bị thương hoặc nhiễm trùng, histamin có thể gây ra các triệu chứng về da, đường hô hấp và đường tiêu hóa mà chúng ta nhận ra là phản ứng dị ứng.
Chất gây dị ứng chính gây ra dị ứng cá là một loại protein được gọi là parvalbumin. Các parvalbumin có sự khác nhau rất ít giữa các loại cá, vì vậy, khi người dùng dị ứng với một loại cá thường sẽ dẫn đến dị ứng với các loài cá khác (một tình trạng được gọi là đa mẫn cảm).
Cá biển là thực phẩm chứa rất nhiều chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe và có thể chế biến thành vô số các món ngon khác nhau. Tuy vậy, cá biển vẫn có khả năng gây dị ứng, chẳng hạn: Cá thu, cá ngừ...
Tình trạng này được gọi là ngộ độc histamin từ cá, còn gọi là ngộ độc scombrotoxin. Thông thường, triệu chứng ngộ độc xảy ra rất nhanh, chỉ khoảng 10 phút đến 2 giờ sau khi ăn với các biểu hiện như: Nổi mẩn đỏ, ngứa, chóng mặt, nhức đầu, sưng môi... Nặng hơn, người bị dị ứng với cá biển có thể bị nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, khó thở...
Theo chuyên gia, lượng histamin phân bố không đều trong cá mà phần thịt màu đỏ thâm sẽ nhiều histamin hơn so với phần trắng. Đặc biệt, histamin không bị phân hủy bởi nhiệt độ hay qua chế biến nên dù là cá đông lạnh, đóng hộp, xông khói, nấu chín... vẫn có thể gây ngộ độc, dị ứng như bình thường.
2. Hướng dẫn cách trị ứng cá biển
Các bác sĩ thường khuyên những người bị dị ứng với một loại cá có vây nên tránh tiêu thụ tất cả các loại cá khác. Nếu bạn bị dị ứng với một loại cá cụ thể và thực sự muốn tiêu thụ các loại cá khác trong chế độ ăn uống của mình, hãy nói chuyện với bác sĩ chuyên khoa dị ứng về việc thử nghiệm các loại cá đó. Người bệnh không nên thay đổi chế độ ăn mà không có sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa dị ứng.
Nhiều thức ăn chế biến sẵn có chứa cá ở một số dạng. Cá là thành phần phổ biến trong nước sốt Worcestershire và món salad Caesar và đôi khi được tìm thấy trong các sản phẩm giả của (phổ biến nhất là thanh cua ăn liền) dưới dạng surimi. Cá cũng rất phổ biến trong ẩm thực châu Á, điển hình như nước mắm của Việt Nam.
Trong khi dị ứng với protein cá là phổ biến nhất, có thể dị ứng với gelatin cá (làm từ da và xương cá). Những người bị dị ứng cá nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa dị ứng trước khi dùng thực phẩm chức năng dầu cá.
Do nguy cơ nhiễm chéo cao trong quá trình chế biến thực phẩm, người bị dị ứng nên tránh các nhà hàng hải sản nói chung, ngay cả khi người dùng định gọi món khác ngoài cá. Tránh xa khu vực nấu cá, vì protein có thể thoát ra ngoài không khí trong quá trình nấu.
Điều trị dị ứng cá bao gồm tránh tuyệt đối các loại cá gây dị ứng hoặc tất cả các loại cá nói chung. Vì cá thường liên quan đến các trường hợp sốc phản vệ, các chuyên gia dị ứng khuyên bệnh nhân dị ứng với cá điều trị các triệu chứng dị ứng với epinephrine (adrenaline), được bác sĩ kê đơn và tiêm trong ống tiêm tự động. Sốc phản vệ có thể xảy ra nhanh chóng và có thể gây tử vong trừ khi tiêm epinephrine ngay khi người bệnh nhận thấy các triệu chứng sốc phản vệ. Tuy chỉ epinephrine mới có thể đảo ngược các triệu chứng của sốc phản vệ; đối với các triệu chứng ít nghiêm trọng hơn, bác sĩ có thể kê thuốc kháng histamin.
Mặc dù dị ứng cá có thể ít phổ biến hơn dị ứng hải sản hoặc hạt, nhưng nó có thể nghiêm trọng như nhau. Để tránh các trường hợp đáng tiếc, người tiêu dùng nên thực hiện các bước để tự bảo vệ bản thân trong quá trình lựa chọn thực phẩm.
Dị ứng cá nếu không được xử lý kịp thời sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, khi có bất cứ triệu chứng của dị ứng thực phẩm, bạn nên đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa khám và điều trị, tuyệt đối không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa có sự chỉ định của bác sĩ.
Tùy vào từng biểu hiện và mức độ cụ thể mà chúng ta có những cách xử lý dị ứng cá biển khác nhau. Cụ thể như sau:
Chữa dị ứng tại nhà:
Khi thấy biểu hiện của dị ứng cá biển xuất hiện, điều đầu tiên là bạn cần tránh tất cả các món ăn làm từ thực phẩm này. Tránh xa khu vực nấu cá vì protein trong cá có thể thoát ra ngoài không khí và gây dị ứng. Đồng thời, bạn có thể thử một vài mẹo nhỏ để cải thiện triệu chứng như:
- Uống trà gừng: Gừng tính ấm, đối nghịch với tính lạnh của cá sẽ giúp cơ thể trở về trạng thái cân bằng hơn. Gừng còn là chất kháng sinh tự nhiên giúp giảm viêm, ngứa hiệu quả. Vậy nên, trà gừng chính là khắc tinh của dị ứng cá biển.
- Mật ong: Nguyên liệu này chứa nhiều vitamin, dưỡng chất tốt cho sức khỏe, thúc đẩy vết thương mau lành và hồi phục nhanh hơn. Bạn chỉ cần hòa mật ong vào nước ấm rồi uống ngay, kiên trì trong vài ngày là dị ứng sẽ biến mất.
Dùng thuốc tây y
Trong trường hợp dị ứng cá biển nặng, dùng thuốc để kiểm soát các triệu chứng là điều cần thiết. Thuốc giúp ức chế hệ miễn dịch không giải phóng histamin dạng tự do vào máu, từ đó giảm ngứa, viêm và giảm mức độ phản ứng. Các thuốc thường dùng cho người bị dị ứng thực phẩm nói chung là: Kháng histamin, chống viêm corticoid...
Lưu ý, nếu người bệnh có các biểu hiện dị ứng ở đường tiêu hóa như: Buồn nôn, đau bụng... thì không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy ngay mà cần bổ sung nước điện giải để bù nước, khoáng cho cơ thể, sau đó chuyển đến cơ sở y tế gần nhất.
3. Cách phòng ngừa dị ứng cá biển
Nếu bạn bị dị ứng với cá, các bác sĩ thường khuyên rằng bạn nên tránh tuyệt đối việc ăn cá. Đồng thời, bạn phải luôn mang theo bút tiêm tự động epinephrine hoặc thuốc kháng histamine không kê đơn (OTC) để sử dụng khi cần thiết. Trong đó, bút tiêm epinephrine sẽ được dùng khi người bệnh có phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng và thuốc kháng histamine được dùng để điều trị các triệu chứng dị ứng nhẹ thường xảy ra. Bên cạnh đó, để phòng ngừa dị ứng cá hiệu quả, bạn cần lưu ý những điều sau đây:
- Luôn đọc nhãn thực phẩm đóng hộp, thực phẩm chế biến sẵn để xem bảng thành phần chứa cá hay không.
- Đối với các món là ẩm thực châu Á, bạn cần biết rằng nước mắm, một số loại mắm, nước sốt kho cá… là những loại nước chấm có thành phần là cá nên cần thận trọng nếu bạn dị ứng với cá.
- Nhiều người thường cho rằng một số món ăn vặt như cá viên chiên, xiên chả cá… sẽ không chứa cá. Tuy nhiên, điều này thường không đảm bảo và những món ăn vặt này vẫn có thể được làm từ cá nên bạn cần chú ý, đặc biệt là không nên ăn những gì mà chính bạn cũng không rõ về thành phần.
- Bạn cần thận trọng khi đi ăn tại các nhà hàng quán ăn. Bởi vì đây là nơi thường xảy ra tiếp xúc chéo. Nếu dùng bữa ngoài hàng quán, nhà hàng… thì lời khuyên là bạn nên tránh ngồi gần khu vực nhà bếp vì protein của cá có thể có trong hơi nước; tránh ăn món chiên rán vì đầu bếp có thể chiên đi chiên lại nhiều thực phẩm khác nhau trong cùng một chảo dầu.
- Cuối cùng, bạn nên để người quen, bạn bè, đồng nghiệp… biết về tình trạng dị ứng của mình để được giúp đỡ khi cần. Trong những lúc đi ăn bên ngoài, bạn cũng cần thông báo cho nhân viên phục vụ, đầu bếp hoặc bất kỳ người bán đồ ăn nào về việc mình bị dị ứng để họ giúp bạn có được bữa ăn an toàn.
Nhìn chung, nếu bị dị ứng cá hoặc bất kỳ thực phẩm nào thì cách tốt nhất là bạn nên hạn chế ăn ở ngoài mà nên mang theo đồ ăn khi đi học, đi làm. Đồng thời, bạn cần luôn mang theo thuốc bên người để có thể dùng trong trường hợp cần thiết nhé.
Xem thêm: Loại cá nào dễ gây dị ứng cần biết?
