Mục lục bài viết

1. Hướng dẫn cách vẽ biểu đồ trong môn địa lý
2. Những lưu ý khi vẽ biểu đồ tròn
3. Bài tập vận dụng luyện tập

1. Hướng dẫn cách vẽ biểu đồ trong môn địa lý

Bước 1: Phân tích bảng số liệu và xây dựng hệ trục tọa độ

Một số dụng cụ cầm dùng: Compa, thước đo góc, máy tính, bút chì,...
Phân tích và xử lý số liệu (nếu số liệu của đề bài cho là số liệu thô ví dụ như tỉ đồng, triệu người thì ta phải đổi sang số liệu về dạng %)

Công thức tính: % giá trị A = giá trị A/ tổng giá trị x 100 %

Không được tự sắp xếp lại thứ tự số liệu (nếu không có yêu cầu)
Nếu có yêu cầu thì thể hiện quy mô thì cần phải xác định bán kính của hình tròn.

Bước 2: Vẽ biểu đồ:

- Kẻ đường thẳng bán kính trước khi vẽ đường tròn

- Khi vẽ nên bắt đầu từ tia 12 giờ và lần lượt vẽ theo chiều quay của kim đồng hồ. Thứ tự các thành phần của các biểu đồ phải giống nhau để tiện cho việc so sánh.

- Nếu vẽ 2, 3 đường tròn thì nên xác định tâm các đường tròn nằm trên một đường thẳng

- Hình tròn là 360 độ tương ứng tỉ lệ 100% → tỉ lệ 1% ứng với 3,6 độ trên hình tròn.

Bước 3: Hoàn thiện biểu đồ:

- Điền đầy đủ số liệu lên biểu đồ , tỉ lệ % nào quá nhỏ có thể để cạnh nan quạt ngoài biểu đồ

- Chọn kí hiệu thể hiện trên biểu đồ

- Hoàn chỉnh bảng chú giải và tên biểu đồ

Lưu ý:

Bán kính của hình tròn cần phù hợp với khổ giấy để đảm bảo tính trực quan và mĩ thuật cho bản đồ
Hình tròn với quy mô và cơ cấu xuất - nhập khẩu là 180 độ tương ứng với tỉ lệ 100% tỉ lệ 1% ứng với 1,8 độ trên nửa hình tròn.

2. Những lưu ý khi vẽ biểu đồ tròn

Cách nhận biết: Khả năng thể hiện: biểu đồ tỏng mô tả được cơ cấu, tỉ lệ các thành phần trong một tổng thể.

Dấu hiệu nhận biết:

Thường xuất hiện các cụm từ: cơ cấu, tỉ trọng, quy mô, tỉ lệ, quy mô và cơ cấu, thay đổi cơ cấu hoặc chuyển dịch cơ cấu,...
Mốc thời gian: bằng hoặc nhỏ hơn 3 năm hoặc bằng, nhỏ hơn 3 địa điểm
Chọn biểu đồ tròn khi ít năm, nhiều thành phần

Một số dạng biểu đồ cột thường gặp: Biểu đồ tròn đơn, tròn có bán kính.

Cách nhận xét biểu đồ tròn:

- Khi chỉ có một vòng tròn:

Nhận định cơ cấu tổng quát lớn nhất;
So sánh là cái nào nhất, nhì, ba,... và cho biết tương quan giữa các yếu tố (gấp mấy lần hoặc kém nhau bao nhiêu phần trăm, bao nhiêu lần?);
Đưa ra một số giải thích;

- Khi có từ hai vòng tròn trở lên thì giới hạn tối đa là ba hình tròn cho một bài.

Nhận xét cái chung nhất (nhìn tổng thể): tăng/ giảm như thế nào?
Nhận xét tăng hay giảm trước, nếu có ba vòng trở lên thì thêm liên tục hay không liên tục, tăng (giảm) bao nhiêu?
Sau đó mới nhận xét về nhất, nhì, ba,... của các yêu tố trong từng năm nếu giống nhau thì ta gom chung lại cho các năm một lần thôi (không nhắc lại 2,3 lần);
Cuối cùng, cho kết luận về mối tương quan giữa các yếu tố;
Giải thích về vấn đề;

- Nên khắc phục những lỗi thường gặp khi vẽ biểu đồ tròn như sau:

Thiếu số liệu trên hình tròn, cùng một đối tượng nhưng có kí hiệu khác nhau
Tâm đường tròn không nằm trên một đường thẳng
Không theo quy luật (giá trị đầu tiên bên phải kim là 12h, giá trị cuối cùng bên trái kim là 12h)
Các yếu tố trong biểu đồ về đơn vị, số độ, giá trị tuyệt đối, các đối tượng , thời gian nằm trong biểu đồ
Các yếu tố phụ ngoài biểu đồ như thiếu tên biểu đồ hoặc bảng chú giải.

3. Bài tập vận dụng luyện tập

Câu 1: cho bảng số liệu:

LAO ĐỘNG ĐANG LÀM VIỆC PHÂN THEO NGÀNH KINH TẾ Ở NƯỚC TA, NĂM 2000 VÀ NĂM 2013 ( Đơn vị: nghìn người)

Năm	Tổng số	Chia ra
		Nông - lâm - ngư nghiệp	công nghiệp - xây dựng	dịch vụ
2000	37075	24136	4857	8082
2013	52208	24399	11086	16723

Nguồn: tổng cục thống kê

a. Vẽ biểu đồ thể hiện quy mô và cơ cáu lao động đang làm việc phân theo ngành kinh tế ở nước ta năm 2000 và năm 2013

b. Nhận xét và giải thích quy mô lao động đang làm việc và sự thay đổi cơ cấu của nó theo ngành kinh tế ở nước ta năm 2000 và 2013

Hướng dẫn bài làm:

a. Vẽ biểu đồ

Xử lý số liệu:

- Công thức: % giá trị A = giá trị A / tổng giá trị x 100%

- Ap dụng công thức trên ta tính được bảng dưới đây:

CƠ CẤU LAO ĐỘNG ĐANG LÀM VIỆC PHÂN THEO NGÀNH KINH TÊ Ở NƯỚC TA NĂM 2000 VÀ NĂM 2013 (Đơn vị: %)

Năm	Tổng số	Chia ra
		Nông - lâm - ngư nghiệp	công nghiệp - xây dựng	dịch vụ
2000	100,0	65,1	13,1	21,8
2013	100,0	46,7	21,2	32,1

Tính bán kính: coi r năm 2000 = 1 đơn vị bán kính

Vậy suy ra r năm 2013 là: 1,2 đơn vị bán kính

Ta có biểu đồ sau:

Hướng dẫn cách vẽ biểu đồ tròn môn địa lý đơn giản nhất

QUY MÔ VÀ CƠ CẤU LAO ĐỘNG ĐANG LÀM VIỆC PHÂN THEO NGÀNH KINH TẾ Ở NƯỚC TA, NĂM 2000 VÀ NĂM 2103

b. Nhận xét và giải thích:

Nhận xét:

Quy mô lao động đang làm việc ở nước ta tăng. Tổng dân số tăng 15133 nghìn người ( ngành nông - lâm - ngư tăng thêm 263 nghìn người; công nghiệp - dịch vụ tăng 6229 nghìn người; dịch vụ tăng 8641 nghìn người)
Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế có sự thay đổi theo hướng giảm tỉ trọng lao động nông - lâm - thủy sản; tăng tỉ trọng lao động công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong đó thì tỉ trọng lao động dịch vụ tăng nhiều nhất

Tỉ trọng ngành nông - lầm - ngư nghiệp giảm 18.4%
Tỉ trọng ngành công nghiệp - xây dựng tăng 8,1%
Tỉ trọng ngành dịch vụ tăng 10,3 %

Giải thích:

Quy mô lao động đang làm việc tăng do công cuộc đổi mới nền kinh tế của nước ta phát triển nhanh nên đã tạo ra được nhiều việc làm,..
Cơ cấu lao động thay đổi chủ yếu nhờ kết quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa riêng khu vực dịch vụ thì phát triển mạnh với hàng loạt ngành mới nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao cho sản xuất và đời sống nên đã thu hút thêm được nhiều lao động nhất,...

Câu 2: Cho bảng số liệu sau:

CÓ CẤU GIÁ TRỊ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA PHẢN THEO NHÓM HÀNG CỦA NƯỚC TA NĂM 2010 VÀ NĂM 1016 ( Đơn vị: %)

Năm	2010	2016
Hàng công nghiệp nặng và khoáng sản	31,0	46,2
Hàng công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp	46,1	39,3
Hàng nông, lâm, thủy sản	22,9	13,9

a. Vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu giá trị xuất khẩu hàng hóa phản theo nhóm hàng của nước ta năm 2010, 2016

b. Nhận xét sự thay đổi cơ cấu giá trị xuất khẩu hàng hóa phản theo nhóm hàng của nước ta. Giải thích?

Câu 3: Cho bảng số liệu sau:

GIÁ TRỊ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP PHÂN THEO NGÀNH CỦA NƯỚC TA NĂM 2005 VÀ NĂM 2015 (Đơn vị: nghìn tỉ đồng)

Năm	Tổng số	Chia ra
		trồng trọt	chăn nuôi	dịch vụ
2005	129,1	101,1	24,9	3,1
2015	540,2	396,7	135,2	8,3

a. Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện quy mô và cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp phân theo ngành ở nước ta năm 2005 và năm 2015

b. nhận xét và giải thích cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp phân theo ngành ở nước ta năm 2005 và năm 2015

Câu 4: Cho bảng số liệu sau:

LAO ĐỘNG CÓ VIỆC LÀM PHÂN THEO KHU VỰC KINH TẾ Ở NƯỚC TA NĂM 2005 VÀ NĂM 2014 (Đơn vị: nghìn người)

Năm	Tổng số	nông - lâm - ngư nghiệp	công nghiệp - xây dựng	dịch vụ
2005	42530,0	24369,7	7740,5	10419,8
2014	52774,5	24434,6	11293,7	17046,2